Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Контуш (көк киімге ұқсас киім) киюге арналған матадан жасалған белбеу. Контуш белбеуі – контушқа (көк киімге ұқсас киімге) байлауға арналған мата белбеу. Ол 17-19 ғасырлар аралығында Польша және Литва дворяндарының (szlachta) ерлер киімінің ең ерекше элементтерінің бірі болды. Алдыңғы кезде кейде жібек тордан немесе жіңішке матадан жасалған тар белбеулер тағылған, бірақ кең контуш белбеулері кейінгі кезеңге тән. Беларусь жерінде белгілі бір түрі – Слуцкі пояс.
A cloth sash used for girding a kontusz (a robe like garment). Kontush sash ("kontusz belt"; , ) was a cloth sash used for girding a kontusz (a robe like garment). It was one of the most distinctive items of male dress of Polish and Lithuanian nobility (szlachta) from about 17th through the 19th centuries. In an earlier period, sometimes narrower sashes of fine cloth or silk net were worn, but the wide kontusz sash is specific to the later period. A variant known in Belarus lands is Слуцкі пояс.
Шығу тегі
Польшаның басқа ұлттық киімдері сияқты, контуш белбеуі де шығыс елдерінен шыққан. Ол 3-4,5 метрлік, ені шамамен 40 см болатын, түрлі ою-өрнектермен жабылған матадан жасалған жолақтан тұрады. Ең әсем белбеулер жібек және алтынмен тоқылған. Белбеудің еніне қарай, оны әртүрлі жолдармен бүктеуге болады, сонда әртүрлі жағдайларда әртүрлі ою-өрнектер көрінетін. Ең сәнді белбеулердің төрт жағы да безендірілген деп есептелген. Алғашында мұндай белбеулер Парсы және Түркиядан әкелінді. 17 ғасырда Речь Посполитаяның Кобылька, Липков, Гродно, Краков және Гданьск сияқты түрлі аймақтарында бірнеше белбеу фабрикалары құрылды. Дегенмен, ең ірі және танымал мануфактуралар Слуцк қаласында болды. Сол жерде жасалған белбеулер ең бағалы және ең қалаулы деп саналды. Сол жерде өндірілген контуш белбеуінің танымалдылығына байланысты, оны кейде шығу тегіне қарамастан, “pas słucki” (Слуцк белбеуі) деп атап кеткен. Слуцк белбеулерінің екі жағында әртүрлі түсті ою-өрнектер болған.
Like the rest of Polish national dress, the kontusz sash was of eastern origin. It comprised a 3 to 4.5 meter long strip of fabric covered with varied designs, around 40 cm wide. Luxurious sashes were made with silk and gold. Depending on the sash's width, it might be folded a number of ways so as to reveal various designs on various occasions, the most ornate sashes were considered to have four sides. Initially such sashes were imported from Persia and Turkey. In the 17th century several sash manufactories were founded at places all over Rzeczpospolita, such as Kobyłka, Lipków, Hrodna, Kraków and Gdańsk. The largest and most notable manufacturies, however, were at Slutsk. Sashes produced there were considered the most desirable and were also the most expensive. Because of the popularity of the pas kontuszowy produced there, it was sometimes called pas słucki (Slutsk sash), regardless of the actual place of origin. Slutsk sashes had two different color patterns on each side.
Контуш-шаш - асыл адамның атрибуты
Контуш шашы (белді) шығыс, парсы және түрік дәстүрлеріне қатысты. Польша-Литва одақтастығының Парсымен және одан да көп Түркиямен үздіксіз байланысы кең сауда тамырларын дамытып, «Шығыс» Еуропаның барлық аймақтарында шығыс өнері мен сәніне қызығушылықты арттырды. XVI ғасырда қалыптасқан сарматтық идеология көптеген Орталық Еуропа ұлттарын қамтитын кең суперэтносты құрды. Контуш белдеуі – сарматтық идентитінің айқын көрінісі болды және Литва, Беларусь, Польша, Украина, Венгрия, Саксония, Молдавия, Бессарабия және Ресейдің кейбір аймақтарында кең таралды. Контуш белдеулерін ақсүйектер, қазақ ақсақалдары және жоғары лауазымды шенеуніктер киген. XVI-XVIII ғасырлардағы гүлдену кезеңі мәдениет, өнер және сәнге бағытталған қосымша қаржылық ресурстарды тудырды. Польша армян саудагерлері сәнді заттарды: шығыс кілемдерін, алтын мен тастармен әшекейленген қару-жарақтарды, қымбат маталарды тасыды. Контуш белдеулері иесінің мәртебесін ерекше атап көрсетіп, өте қымбатқа бағаланды. Бір кезде контуш белдеулеріне деген сұраныс соншалықты өсті, Польша-Литва одақтастығының аумағында жергілікті өндіріс ашу қажет болды. Слюцк, Гродно, Львов, Вильнюс, Бучач, Кобыльки, Краков, Гданьск, Липков қалаларында контуш белдеулерін шығаратын шеберханаларды негізінен поляк-литвалық армяндар ашты. Оларда жасалған белдеулерде әлі де шығыс өрнектері сақталған, бірақ олардың өзіндік ерекшеліктері болды – бұрын Парсы мен Түркиядан әкелінген белдеулерден өзгеше. Белдеудің практикалық маңызы да болды. Екіге бүктеліп, денеге оралғанда, ол ақша мен құжаттар сақтауға арналған қалта қызметін атқарды. Көптеген белдеулердің ені шамамен 30 см, ал ұзындығы 3,5 метрді құрайды. Тоқу техникасының арқасында белдеудің бір жағы екіншісінің кері бейнесі болды. Осылайша белдеудің екі түрлі түс схемасы болуы мүмкін болды (екі жақты белдеу деп аталды). Белдеуді одан әрі бөлуге болып, төрт түсті композиция жасауға мүмкіндік берді (төрт жақты белдеу). Белдеудің бағасы қолданылған материалға байланысты болды (кейде күміс және алтын жіп қосылған). Дизайнның күрделілігі бағаны одан да арттырды, себебі ол күрделі өндіріс машиналарын, шеберлердің жоғары біліктілігін және ұзақ өндіріс циклын қажет етті. Төрт жақты белдеулер ең қымбат болды. Оларды әртүрлі жағдайларда киюге болады: тойларда жарқыраған жағы, жерлеу рәсімдерінде қара жағы, жасыл контуш үшін жасыл жағы және т.б. Көбінесе белдеу үстелді безендіру үшін қолданылды – ол үстел жамылғысының үстіне ортаға қойылды.
The Kontush Sash (belt) has an oriental provenance rooted in Persian and Turkish tradition. Continual contact between the Polish–Lithuanian Commonwealth and Persia and even more with Turkey developed vast trade roots and raised popular interest in oriental art and decoration all over “Eastern” Europe. The Ideology of Sarmathism created in the XVIc a wide super ethnos embracing many Central European nations. The Kontush Belt was a visual manifestation of Sarmathian identity and was widely popular in Lithuania and Belarus, in Poland, Ukraine, Hungary, Saxony, Moldavia, Besarabia and some parts of Russia. Kontush belts were worn by the Nobility, Cossack elders and high municipal officials. The time of prosperity during the period of XVI – XVIIIc created surplus financial resources often channeled into culture, art and decoration. Polish Armenian merchants imported objects of luxury: oriental carpets, weapons decorated with gold and stones, expensive fabrics. Kontush belts especially emphasized the status of the bearer and were unusually expensive. At a certain moment the demand for Kontush belts became so large that it was necessary to open local manufacturing on the territory of the Polish–Lithuanian Commonwealth. The workshops producing Kontush Belts in Slutsk, Grodno, Lvov, Vilnius, Buchach, Kobylki, Kraków, Gdansk, Lipkow were opened mostly by Polish–Lithuanian Armenians. The belts that were made there still had a lot of oriental ornamentation, but had their own distinct character – different from the belts formerly imported from Persia and Turkey. There was a practical aspect to the belt as well. Folded in half and wrapped around the body, it served as a pocket for money and documents. Most belts are about 30 cm wide and around 3,5m long. As a result of the weaving technique – one side of the belt was a negative of the other. This way it was possible for the belt to have two different color schemes (so called two sided belt). Further division of the belt allowed for four color compositions (four sided belt). The price of the belt depended on the materials used (sometimes they added silver and gold thread). The complexity of the design raised the price even more since it required more complicated manufacturing machinery, higher qualifications of the craftsmen and a longer production cycle. The four sided belts were the most expensive. They were meant to be worn on different occasions: bright side – for weddings, dark side for funerals, green side for the green kontush etc. Very often the belt served as a table decoration – it was placed on the center atop the table cloth.
Танымал мәдениетте
Қазіргі польшалық ақын және әнші Яцек Качмарски өзінің "З паса слуцкого pożytek" ("Слуцк шашасының пайдасы") атты баладасында осы белдіктер туралы айтқан.
A modern Polish poet and a singer, Jacek Kaczmarski, has sung about those sashes in one of his ballads, Z pasa słuckiego pożytek ("The Use of a Slutsk Sash").