Кіріспе
1754-1759 жылдар аралығында Мұғұл императоры болған Мирза Әзіз-уд-Дин Мұхаммед (6 маусым 1699 – 29 қараша 1759), көбінесе Аламгир II ретінде танымал, Мұғұл империясының он бесінші императоры еді. Ол Жахандар Шахтың ұлы. Жахандар Шахтың екінші ұлы Мирза Әзіз-уд-Дин болып дүниеге келген ол, 1754 жылы Имад-ұл-Мүлк Ахмад Шах Бахадурды тақтан түсіргеннен кейін таққа отырды. Таққа көтерілген соң Аламгир атағын алып, Аурангзебтің (Аламгир I) саясатын ұстанбаққа тырысты. Ол таққа отырғанда 55 жасқа толыпты. Өмірінің көп бөлігін түрмеде өткізгендіктен, басқару және соғыс саласында тәжірибесі болмады. Ол әлсіз билеуші болды, барлық билік оның уәзірі Имад-ұл-Мүлк қолында болды. 1756 жылы Ахмад Шах Дуррани Үндістанға қайтадан шабуыл жасап, Делиді басып алып, Матураны тонады. Имад-ұл-Мүлкпен біріккен Маратхалардың күші артты және Солтүстік Үндістанның барлық аймағына үстемдік етті. Бұл Маратхалардың кеңеюінің шыңы болды, бұл әлсіз және күшті билеушісі жоқ Мұғұл империясына үлкен қиындықтар тудырды. Аламгир II мен оның узурпаторы уәзірі Имад-ұл-Мүлк арасындағы қарым-қатынас нашарлап, олардың шиеленіскен қарым-қатынасы Имад-ұл-Мүлк Аламгирді өлтіруімен аяқталды. Аламгир II-нің ұлы Әли Гаухар Делидегі қуғын-сүргіннен қашып құтылып, ал Шах Жахан III таққа отырды.
Mirza Aziz ud Din Muhammad (June 6, 1699 – November 29, 1759), better known by his regnal name Alamgir II, was the fifteenth Mughal emperor from 1754 to 1759. He was the son of Jahandar Shah. Born Mirza Aziz ud Din, the second son of Jahandar Shah, was raised to the throne by Imad ul Mulk after he deposed Ahmad Shah Bahadur in 1754. On ascending the throne, he took the title of Alamgir and tried to follow the approach of Aurangzeb (Alamgir I). At the time of his accession to the throne he was 55 years old. He had no experience of administration and warfare as he had spent most of his life in jail. He was a weak ruler, with all powers vested in the hand of his vizier, Imad ul Mulk. In 1756, Ahmad Shah Durrani invaded India once again and captured Delhi and plundered Mathura. While the Marathas became more powerful because of their collaboration with Imad ul Mulk, and dominated the whole of northern India. This was the peak of the Maratha expansion, which caused great trouble for the Mughal Empire, already weak with no strong ruler. Relations between Alamgir II and his usurping vizier, Imad ul Mulk had now deteriorated, their troubled relation would culminate in the murder of Alamgir by Imad ul Mulk. Alamgir II's son Ali Gauhar escaped persecution from Delhi, while Shah Jahan III was placed on the throne.
Ерте өмір
Әлемгир II 1699 жылғы 6 маусымда Бурханпур қаласында Әзиз уд Дин деген атпен дүниеге келді. Ол болашақ император Баһадүр Шахтың (Шаһ Алам) ұлы, Муизз уд Диннің екінші ұлы еді. Оның анасы – джат тегінен шыққан Ануп Бай, оның өмірі туралы көп мәлімет жоқ. Әзиз уд Диннің ұлы атасы Аурангзеб Деканда қайтыс болғанда ол 7 жаста болды. Баһадүр Шах I қайтыс болғаннан кейін және одан соң туған мұрагерлік соғыста оның әкесі Жахандар Шах келесі моғол императоры Фаррухсиярдан жеңіліс тапты. Әзиз уд Дин 1714 жылы түрмеге қамалып, 1754 жылы билікті басып алған визир Имад ул Мүлк босатты. Визир Әзиз уд Диннің өзінің билігіне қарсы шықпайтын әлсіз тұлға деп санады. Сондықтан 1754 жылғы 2 маусымда Әзиз уд Динге визирдің ұсынысымен, Аурангзебтің орталықтандырылған саясатын жалғастыру ниетімен Әлемгир II атағы берілді.
Таққа билік ету
Имад әл Мүлк Маратха жалдамалыларын өзінің бұйрығын орындау үшін жалдады, империялық кірістердің барлығын өз қалтасына жинап, Аламгир II-нің отбасын аштыққа ұшыратты. Ол сондай-ақ Аламгир II-нің үлкен ұлы Әли Гаухарды қуғынға түсірді. Осыдан кейін Аламгир II мен Имад әл Мүлк режимі арасындағы қарым-қатынас осыншалықты нашарлағандықтан, ол 1759 жылдың қараша айында Аламгир II-ні өлтіруге бұйрық берді.
Билік
Аламгир II билікке келгеннен кейін Моғол империясы жедел түрде қайтадан орталықтандыруға кірісті, әсіресе көптеген науабтар Маратхаларға қарсы күресте Моғол императорының қолдауын және оның басшылығын іздеген кезде. Бұл өзгеріс Имад-ул-Мулк үшін ұнамады, ол Маратхалардың күшті қолдауымен өзінің билігін нығайтуға тырысты. Оның Әмір әл-Умарасы және Мир Бәкшисі Мирза Ашраф болып қала берді, ол VII Доуран ханның ұлы, Фарухсияр мен Мұхаммед Шах тұсындағы ақсүйек.
Дуррани әмірлігімен одақтастық
1755 жылы Пәнджабтың танымал моғол вице-падишасы Моин-ұл-Мүлк қайтыс болды, оның жесірі Мұғлани Бегүм Ахмадшах Дурраниден көмек сұрап, кез келген мұрагерлік күресті тоқтату және шығыс аймақтарындағы сикх көтерілісшілерін басу үшін көмек сұрады. Ахмадшах Дуррани және оның әскерлері 1756 жылы Лахорға аттанды және оның ұлы Тимуршах Дурраниді Лахордағы жаңа вице-король етіп тағайындады, командир Жәхан Ханның қорғауында болды, сондай-ақ Адина Бегті Доабтың фауждары етіп тағайындады. Ахмадшах Дуррани кейін Пәнджабтың тұрақсыз және заңсыз шығыс аймақтарындағы сикхтер мен индустар тұрғындарын тонады. 1757 жылы қаңтарда Моғол императоры Аламгир II, Шах Валиулла, Нәжіб-ұл-Даула сияқты сарай қызметкерлерімен және императорлық отбасы Ахмадшах Дурранимен кездесті, оның әскерлері маратхалармен шайқасты және Имад-ұл-Мүлк режимін құлату және жазалау қаупін тудырды. Ахмадшах Дуррани мен Моғол императорының қарым-қатынасы оның ұлы Тимуршах Дуррани Аламгир II қызы Зухра Бегүмнің күйеуі ретінде таңдалған кезде күшейе түсті. Ахмадшах Дуррани өзі бұрынғы моғол императоры Мұхаммед Шахтың қызы Хадрат Бегүмге үйленді. Ахмадшах Дуррани өзінің ұлы Тимуршах Дуррани бастаған әскерлерін қалдырып, Кабулға оралды. Олар Лахор гарнизондарында өздерін нығайта бастады, мұнда моғол металл шеберлерінің көмегімен Замзама пушкасын құрды. Оған Мұхаммед Бахавал хан II (Бхавалпурдың Наваб Әмірі) және Мұхаммед Насыр хан I (Калат хандығы) қолдау көрсетті.
Дели қоршауы (1757)
1757 жылдың шілдесінде Рагхунатрао бастаған Маратхалар Дуррани және Моғол империялары арасындағы одақты қабылдамады. Оларға Имад-ул-Мулк көмектесті, және олар Қызыл қамалдан 30 шақырым қашықтықта орналасып, Жамна бойындағы барлық ауылдарды басып алды. Осылайша Делиді қоршауға алуға кірісті. Маратхалар Аламгир II-нің Мир Бакшиі (бас төлемшісі) Нажиб-ул-Дауламен, оның қолбасшылары Құтуб Шах пен Аман Ханмен, сондай-ақ Дели қаласындағы 2500 сарбаздық Моғол әскерімен шайқасты. Ашулы Маратхалар кемелерді өртеп, Делиге азық-түлік жеткізілімін тоқтатты, ал Нажиб-ул-Даула Қызыл қамал маңына ауыр артиллериясын орналастырды. Герат маңындағы көтерілістерді басумен айналысқандықтан, Ахмад Шах Дурранидан ешқандай көмек келмеді. Нажиб-ул-Даула Маратха конфедерациясының біріккен күштеріне бес айдан астам қарсылық көрсеткеннен кейін жеңіліске ұшырап, Нажибабадқа шегінді. Маратхалар Делиге кірген кезде, император Аламгир II және оның әулеті Баратпур мемлекетіне қашып үлгерген еді. Маратхалар қаланы тонап, Дели халқын қорлады. Моғолдар салған мешіттер мен қасиетті орындар зардап шекті, ал Пешва Вишвасраоны Моғол тағына отырғызуды жоспарлады. Имад-ул-Мулк Маратхалардың қолдауымен қайтадан Мир Бакши қызметіне тағайындалды. Делиге кіргеннен кейін көп ұзамай Маратхалар Сураж Мал жіберген Жат әскерімен кездесті, ол Делиге билік етуді талап етті. Жаттар да Делиді тонады, бірақ кейін Аламгир II мен Моғол әулетінің Баратпурдан Делиге оралуына жағдай жасады. Дегенмен, Делиді бақылаудан шығарғаннан кейін де Нажиб-ул-Даула және оның серіктері, мысалы, Құтуб Хан мен Сирхиндтің Моғол Фауждары Абдус Самад Хан, Сахаранпур және Шахабад-Маркандадағы шайқастарда Маратха конфедерациясымен және оның одақтастарымен күресін жалғастырды. Маратхалар Тараори, Карнал және Кунджпура тұрғындарын тонады. Бұл жаңа қару Маратха көтерілісшілерінің бағын түбегейлі өзгертетін еді. Пласси шайқасынан кейін француз командирі Де Бусси, сондай-ақ Сейф-уд-Даула Умдат-ул-Мулк және 7000 мансабдар, Моғол императоры Аламгир II тағайындады. Ол Солтүстік Циркаларды британдықтардан, өзінің көмекшісі Хайдер Жунмен ("Вакил" - өкіл) және Салабат Жунмен бірге Моғол империясы ішіндегі француздықтарды өкілдік етіп басып алды. Алайда 1758 жылы Форд Солтүстік Циркаларды қайта басып алды және Де Бусси Францияға қайта шақырылды. Жамандықтан қорқып, Салабат Жун Англия Шығыс Үндістан компаниясымен келісімге келіп, олардың қорғаушылығын мойындады және көп ұзамай оның ағасы Низам Әли Хан оны тақтан құлатты.
Бхопалдың науабы
1758 жылы Бхопал науабы Фаиз Мұхаммед ханның моғол әскеріне оның кеңсірегі Мамола Байдің сатқындықпен шабуылы болды. Ол Маратхалардың жоспары бойынша 1758 жылы Райсен бекінісін қоршауға алды. Ашуланған моғол императоры Аламгир II, Фаиз Мұхаммед ханның Бхопал науабы екенін және Райсеннің жалғыз таңдалған басқарушысы екенін жариялап, оған «Бахадур» атағын берді. Бірақ бекініс Мамола Бай мен бүлікші Нанасахаб Пешваның бақылауында қалды. Фаиз Мұхаммед хан 1760 жылы Аламгир II-нің трагикалық қазасынан кейін және Садашиврао Бхау Панипаттың үшінші шайқасы алдында Бхопалды қиратумен қорқытқаннан кейін Райсен бекінісін қайта басып алды. Фаиз Мұхаммед ханның сепойлары Панипаттың үшінші шайқасынан аз бұрын маратхалардың жабдықтау жолдарын кесіп тастағандардың қатарында болды деп саналады.
Камбайдың науабы
Наджм ад Даула Камбайда британдықтардың болуын қолдады. Ол өзінің көптеген иеліктерін халықаралық "қауіпсіз аймаққа" айналдырды. Дегенмен, оның да Мараттардың күшеюінен қауіп көргені мүмкін.
"Майсурдың науабы"
1758 жылы Хайдар Әли және оның сепойы "Маратха конфедерациясының Ханде Рао"-сынан Бангалорды жаулап алды. Карнатик соғыстарындағы ерліктері үшін король оған "Наваб Хайдер Әли Хан Баһадүр" атағын берді.
Маратха конфедерациясының шеті
1758 жылы Рагхунатрао бастаған Маратхалар Имад-ул-Мулктан зорлықпен алынған императорлық байлықтан кейін Лахорды басып алды. Олар жас Тимур Шах Дурраниді құлату үшін бірігіп сөз байласты. Рагхунатхрао Ахмадшах Дурранидің ұлы және оның өкілі Жахан хан мен Тимуршах Дурраниді қуды. Тимур Шах Дуррани және оның әскерлері сикхтер мен маратхалардың шабуылдарынан кейін Лахордан Пешаварға шегінуге мәжбүр болды. Осы жеңіс нәтижесінде белді Пешва Делиді тонап, Вишвасрауды Моғол тағына отырғызу ниетін білдірді.
Құрлық
Оның көптеген әрекеттері Үндістан халқының наразылығын тудырды. 1759 жылғы жазда ханзада Әли Гаухар Делиден қашып кетті. Оның батыл қашқанынан алаңдаған Имад-ул-Мүлк пен Садашиврао Бхау Әлемгир II-нің өз ұлы ханзада Әли Гаухарды биліктен ығыстырып, олардың үкіметін құлатуға дайындап жатыр деп ойлады. Жетекшілер мұны жан-жақты қарастырғаннан кейін, Имад-ул-Мүлк пен түрлі этникалық топтардың ашулы жұрты 1759 жылғы қысында Моғол императоры Әлемгир II-ні және оның отбасының белгілі мүшелерін өлтіруге құлқы тартты.
Салдары
1760 жылы Аламгир II-нің күйеу баласы Тимур Шах Дурраниді Маратхалар жеңген кезде Ахмад Шах Дурраниның ашуы оянды, ол бұрынғыдан да көп әскер жинап, ірі жорық ұйымдастырды. Имад-ул-Мұлк пен Садашиврао Бауға жауап ретінде Нажиб-уд-Даула және Моғол империясындағы маңызды мұсылман ақсүйектерімен оның берік одағы, сондай-ақ Ахмад Шах Абдали Делиді қайтарып алып, оны Шах Алам II-нің шартты билігіне бағындырды. Оңтүстікте Хайдар Әли мен оның Майсур әскері Маратхаларға қарсы қаһарлы шабуылдар жасады. Ал Шах Алам II Маратхалардың күшінің әлсіреуін күтіп, Шужа-уд-Дауланы өзінің Ұлы визирі, ал Нажиб-уд-Дауланы құрметті Мұхтар Хасы (бас өкілі) етіп тағайындады. Осы оқиғалардың нәтижесінде діни және саяси сенімдер күшейіп, 1761 жылы "Панипаттың үшінші шайқасында" қақтығысқа ұшырады.
Жеті жылдық соғыс
1756 жылы Жетіжылдық соғыс басталды және Аламгир II сол соғыстың әртүрлі халықаралық соғысушыларымен қолдауға ие болды. Бұл Моғол императорының Үндістан шекарасынан тыс жерде қатысқан алғашқы жаһандық соғысы еді. Аламгир II бастапқыда осы соғысқа қатысты, себебі британдықтар Бенгалия Субасын жаулап алуға асығыс тырысты. 1755 жылы Де Бусси жаңа Моғол императоры Аламгир II-ден Маратха конфедерациясын басып тастау үшін француздық көмек сұраған хат алды. Аламгир II Де Буссиден 1000 сарбаздық француз жасағын Делидегі Моғол империясының астанасын қорғауға жіберуге бола ма деп сұрады. Аламгир II француздарды күтіп ұстау үшін үлкен сома төлейтінін және тіпті Карнатик соғыстарындағы дауларды француз Шығыс Үндістан компаниясының пайдасына шешуге уәде берді. 1757 жылы Аламгир II Дуррани әмірлігі мен Моғол империясы арасында бейбітшілікке қол жеткізді. Аламгир II тіпті династиялық одақ құрды, Тимур Шах Дуррани 1757 жылдың ақпанында Моғол императоры Аламгир II-нің қызы Гаухар Афроз Бегамға үйленді, ал Ахмад Шах Дуррани 1757 жылы бұрынғы Моғол императоры Мұхаммед Шахтың қызы Хазрат Бегамға үйленді. 1751 жылы Суратта Швеция Шығыс Үндістан компаниясы Аламгир II-нің әріптес соғысушысы ретінде жұмыс істеді. Олар бірінші Джунагад навабына көмек көрсеткен болуы мүмкін. Аламгир II 1759 жылы қайтыс болғанға дейін Англия Шығыс Үндістан компаниясы мен Франция Шығыс Үндістан компаниясын жарастыруға тырысқан деп есептеледі.
in the year 1751, the Swedish East India Company was operating in Surat as a co belligerent of Alamgir II. They were probably instrumental in assisting the first Nawab of Junagadh. It is believed that Alamgir II even tried to reconcile the English East India Company and the French East India Company before his death in 1759.
Өлім
Ахмад Шах Дурранидің шапқыншылығынан кейін жаңадан тағайындалған Моғолстанның ұлы визирі Нажиб уд Даула болды. Ол Мараттарға қарсы ортақ мақсатпен алыстағы Фудждарларды (басшыларды), Навабтар мен Низамдарды біріктіре отырып, Моғолстан империясының қалдықтарын нығайтуға тырысты. Олардың қаһарынан қорқып, тақтан қуылған Имад-ул-Мүлк маратха көшбасшысы Садашиврао Баумен бірігіп, Нажиб-уд-Даулаға қарсы шабуыл жасады, ол 15 күнге созылып, Нажиб-уд-Дауланың жеңілісімен аяқталды және ол солтүстікке қарай қуылды. Имад әл Мүлк содан кейін Моғол императоры Аламгир II Ахмад Шах Дурраниді қайта шақыруы немесе оның ұлы ханзада Әли Гаухарды Мараттармен қолданып, жаңадан қол жеткізген билігінен айыруы мүмкін деп қорқып, Моғол императоры Аламгир II-ні және оның отбасын өлтіруге құрылыс жасады. Бірнеше моғол ханзадалары, соның ішінде Әли Гаухар, өлтірілместен бұрын қашуға асықты. 1759 жылдың қараша айында Моғол императоры Аламгир II-ге бір сопы адам онымен кездесуге келгені хабарланды. Аламгир II қасиетті адамдармен кездесуге өте құштар болғандықтан, Котла Фатех-шахқа онымен кездесу үшін дереу аттанды, онда Имад-ул-Мүлк жіберген қаскөйлер оны көп рет пышақтады. Моғол императоры Аламгир II-нің қазасына бүкіл Моғолстан империясы, әсіресе мұсылман халқы қайғырды.