Кіріспе
Ресейлік физик, композитор Анатолий Петрович Александров (Анатолий Петрович Александров, 13 ақпан 1903 – 3 ақпан 1994) – бұрынғы Кеңес Одағының ядролық қарулар бағдарламасында шешуші және орталық рөл атқарған орыс физигі. Өмірі бойы Александров осы еңбегі үшін көптеген құрметтерге, азаматтық наградаларға және мемлекеттік сыйлықтарға ие болды, сондай-ақ Курчатов институтының директоры және 1975 жылдан 1986 жылға дейін Кеңес Ғылым академиясының президенті қызметін атқарды.
the composer
Anatoly Petrovich Alexandrov (Анатолий Петрович Александров, 13 February 1903 – 3 February 1994) was a Russian physicist who played a crucial and centralizing role in the former Soviet program of nuclear weapons. During his lifetime, Alexandrov was the recipient of many honors, civil citations, and state awards for this work and was also the director of the Kurchatov Institute and the President of the Soviet Academy of Sciences from 1975 until 1986.
Ерте өмір
Анатолий Александrov 1903 жылғы 13 ақпанда Ресей империясының Киев губерниясындағы Тараща қаласында (қазіргі Украинада) белгілі судьяның орыс отбасында дүниеге келді. 1919 жылы, Ресей азамат соғысының қызу кезінде, Александров Киевтегі орта мектепті бітірді. Диплом физика-математика немесе медицина факультетіне түсуге құқық берді. 1919 жылғы 5 ақпанда Қызыл Армия Киевті басып алғанда Александров досымен бірге Млынкадағы дачада болды. Олар досымен бірге Ақ гвардия офицерімен кездесті, ол оларды қатарға шақырды. Олар офицермен бірге майданға барды. 16 жасында ол кадет болып, Врангель армиясында пулеметші ретінде соғысты және үш Георгий орденімен марапатталды. Ақ гвардия армиясының Қырымнан Түркияға эвакуациялану кезінде Александров кетпеуді шешті және қалуды жөн көрді. Оның салдарынан ол тұтқындалып, өлім жазасына кесілді, бірақ ажалдан қиылып құтылды.
Ғылыми мансап
Кейін Киев тау-кен институтында электрик көмекшісі болып жұмыс істеді. Соңынан саяси білім беру бөлімі жанындағы Киев физика-химиялық қоғамында инженер-электрик, ал Киев облысы Бельки ауылындағы орта мектепте мұғалім болып жұмыс істеді. Бірнеше жыл бойы Киев университетінің физика-математика факультетінде оқып (1924-1930 жж.), Киевтегі №79 мектепте физика және химия пәндерін оқытумен бірге білім алды. 1930 жылы Киев университетінің физика факультетін бітіргеннен кейін Киев денсаулық сақтау институтының рентген физикасы бөлімінде жұмыс істеді. 1930 жылы бітірген соң Абрам Иоффе оны Ленинградқа шақырды. Ленинград физика-техникалық институтында беріктік туралы статистикалық теорияны және "Полимерлердегі серпілу" тақырыбында докторлық диссертациясын жасады (1941). 1931 жылдың көктемінен бастап Ленинград политехникалық институтында жұмыс істеді, онда кандидат, кейіннен физика-математика ғылымдарының профессоры атанды.
Екінші дүниежүзілік соғыс
Александр II дүниежүзілік соғыс кезінде Игорь Курчатовпен бірлесіп, кемелерді неміс теңіз миналарынан қорғау үшін LPTI жүйесі деп аталатын кемелерді демагнетизациялау әдісін жасағанда көзге түсті. 1941 жылдың 9 тамызында Александров пен Курчатов Севастопольға Қара теңіз флотының кемелерін жүйемен жабдықтау жұмыстарын ұйымдастыру үшін келді, және қазан айының соңына қарай ол 50-ден астам кемеге орнатылды. Сонымен қатар, Александров пен Курчатов оны жетілдіру бойынша зерттеулерін жалғастырды. Әдіс 1941 жылдың соңында тиімді болды және соғыс аяқталғанға дейін және одан кейін де белсенді пайдаланылды. Ол Совет теңіз күштері тарапынан Севастополь қоршауында, Ленинград қоршауында, Сталинград шайқасы кезіндегі Волга өзенінде және Балтық теңізіндегі әскери операцияларда сәтті қолданылды.
Кейінгі мансап
Александров пен Курчатов сол кезде Иоффе институтында жұмыс істеді (олардың зертханасы Иоффе институтынан бөлініп, 1943 жылы совет атом бомбасы жобасы үшін Мәскеуге көшірілді). 1946 жылдан 1955 жылға дейін Физикалық проблемалар институтының директоры болды, онда ол Петр Капицаның орнына тағайындалды. 1955 жылы Атом энергиясы институтының директорының орынбасары, ал 1960 жылы Курчатов қайтыс болғаннан кейін оның директоры болды. Александровтың бастамасымен ядролық мұзжарғыш "Ленин", "Арктика" және "Сибір" кемелеріне арналған электр станциялары жасалды. Александров 1962 жылдан бастап Кеңес Одағының Коммунистік партиясының мүшесі болды. Техникалық, ұйымдастырушылық және өндірістік мәселелер Александровтың басшылығымен, ядролық қуатпен жүретін КСРО-ның алғашқы атомдық суасты кемесінің құрылысы кезінде бұрын-соңды болмаған қысқа мерзімде шешілді. Нәтижесінде, 1952-1972 жылдары "Севмаш" ядролық қуатпен жүретін суасты кемелерін сериялық өндіруді меңгерді және КСРО мен әлемдегі ең ірі атомдық суасты кемелерін құрастыру орталығы болды. "Севмаш" базасында 163 әскери суасты кемесі салынды. 1970 жылдары компания "Тайфун" класындағы ядролық суасты кемелерін шығарды, олар әлемдегі ең үлкен суасты кемелері ретінде Гиннестің рекордтар кітабына енді. 1960 жылдары Александровтың бастамасымен КСРО-да ең ірі гелий сұйыту зауыты салынды. Бұл төмен температура физикасының және суперөткізгіштіктің техникалық қолданылуы саласындағы фундаментальды зерттеулерге кең мүмкіндік берді. Ол РБМК реакторлық станциялар жобасының ғылыми жетекшісі болды. Әріптестері оны данышпан ғалым және ұйымдастырушы деп сипаттады, ал тарихтағы ең ауыр ядролық апат – Чернобыль апаты оған терең әсер етті. Оның сөзіне сүйенсек: "Атом энергиясы институтын, ең ірі институтты және ең қиын жұмысты басқару, сонымен қатар Академиямен айналысу өте қиын болды. Соңында бұл қайғылы аяқталды. Чернобыль апаты болған кезде менің өмірім де, шығармашылық өмірім де сол сәттен бастап тоқтап қалды деп ойлаймын". Апаттан кейін Кеңес үкіметі амбициялық ядролық энергия бағдарламасын қайта қарауға және тоқтатуға мәжбүр болды. Чернобыльде жарылған РБМК реакторының бас конструкторы ретінде Александров жобалаудағы кемшілік апатқа себеп болды дегенге келіспеді. Александров 1994 жылдың 3 ақпанында Мәскеуде жүрек талмасынан қайтыс болды. Ол қаланың Митинское зиратында жерленген.
"To manage such an institute as the IAE, the largest institute and the most difficult work, and at the same time take care of the Academy I must say, it was extremely difficult. In the end it ended sadly. And when the Chernobyl accident happened, I believe that from that time both my life began to end, and my creative life." The accident subsequently prompted the Soviet Government to review and suspend the ambitious nuclear power program. As principal designer of the RBMK reactor that exploded at Chernobyl, Alexandrov refused to concede that a design flaw contributed to the disaster. Alexandrov died of cardiac arrest on 3 February 1994 in Moscow. He is buried at the city's Mitinskoe Cemetery.
Жеке өмір
Александров ең алдымен Антонина Михайловна Золотареваға үйленген, одан физик Юрий есімді ұлы болған. Антонина 1947 жылы қайтыс болды. Кейін Александров Марианна Александровна Балашоваға қайта үйленді. Олардың Мария есімді қызы биолог болды, сондай-ақ Питер мен Александр есімді екі ұлы болды. Питер физик, ал Александр биолог болды. Марианна 1986 жылы қайтыс болды. Оның сіңілі баласы – Евгений Александров, орыс физигі және Ресей Ғылым академиясының мүшесі (1992 жылдан бері).