Кіріспе

Мәскеу, Ресейдегі Шухов радио мұнарасы (Шуховская башня), сондай-ақ Шаболовка мұнарасы (Шаболовская башня) деп те аталады. Бұл Владимир Шухов жобалаған, ресейлік авангардтың нөлдік нүктесінен туындаған хабар тарату мұнарасы. 1920-1922 жылдар аралығында, Ресей Азамат соғысы кезінде салынған, тік тұрған болат торлы құрылым.

Дизайн

Владимир Шухов 1890 жылы әлемдегі алғашқы гиперболоидты құрылымды ойлап тапты. Кейін ол «Рафтер» атты кітап жазды, онда үшбұрышты пішіндер сәулелі торлы доғалы пішіндерден 20-25% ауыр екенін дәлелдеді. Содан кейін Шухов диагридке бірнеше патент алды. Ол құрылыстың беріктігі мен қатаңдығын арттыруға ғана емес, сонымен қатар мүмкіндігінше аз құрылыс материалдарын пайдалану арқылы жеңілдік пен қарапайымдылыққа қол жеткізуді мақсат етті. Алғашқы диагрид мұнарасы 1896 жылы Нижний Новгородта өткен Бүкілресейлік көрмеге арналып салынған, кейіннен оны қаладағы танымал өндіруші Юрий Нечаев Мальцов сатып алған. Шухов жаңа типті маяктар, мачталар, су мұнаралары мен тарату мұнараларын салуға жауапты болды. Шаболовкадағы хабар тарату мұнарасы айналған гиперболоид түріндегі диагридтік құрылым. 1914 жылы салынған Ходинка радиостанциясы көбейіп келе жатқан радиограммалардың көлемін қабылдай алмады. 1919 жылы 30 шілдеде Владимир Ленин «Ең озық және қуатты құрылғылармен және машиналармен жабдықталған радиостанцияны аса шұғыл түрде орнатуды» талап ететін Жұмысшылар мен шаруалардың қорғау кеңесінің жарлығына қол қойды, бұл елдің қауіпсіздігін қамтамасыз ету және басқа республикалармен үнемі байланыс жасау үшін қажет болды. Көптеген бюроларда мұнараларды жобалау дереу басталды. Сол жылы Шуховтың құрылыс кеңсесі байқауда жеңімпаз атанды. Жаңа тоғыз секциялы гиперболалық мұнараның жоспарланған биіктігі (план жасау кезінде ескерілген Эйфель мұнарасынан жоғары) 2200 тонна салмақты (Эйфель мұнарасының салмағы 7300 тонна) құрады. Алайда, Азамат соғысының және ресурстардың жетіспеушілігінің салдарынан жоба қайта қарауға түсті: биіктігі 5 метрге, салмағы 240 тоннаға дейін төмендетілді.

Орнату

Мұнараның құрылысы крандар мен бағаналарсыз, тек қана көтергіштер арқылы жүргізілді. Құрылысқа қажетті 240 тонна металл Лениннің жеке бұйрығымен Әскери ведомство қорынан бөлінді. Көтеру үшін бес ағаш көтергіш пайдаланылды, олар жоғары қабаттарға жылжытылды. Мұнара бірін бірің үстіне орналасқан алты бөлімнен тұрады. Әр бөлім – үлкен бөлімге негізделген дербес гиперболоид. Алтыншы бөлім 1922 жылдың 14 ақпанында орнатылып, бекітілді.

Құрылымы

Шухов мұнарасы – гиперболоидты құрылым (гиперболалық болат торлы қабық), ол жалпы конустық пішінге жақындату үшін бірін-біріне тіктеп қойылған гиперболоидты бөлімдерден тұрады. Мұнара диагоналдық торлы құрылымға ие, ал оның болат қабығы желдің минималды жүктемесін сезінеді (биік ғимараттарды жобалаудағы маңызды фактор). Мұнара бөлімдері – тік бұрыштардан жасалған, ұштары дөңгелек негіздерге тірелетін, айналмалы бір қуысты гиперболоидтар.

Орналасқан жері

Мұнара Мәскеу Кремлінен оңтүстікке қарай бірнеше шақырым қашықтықта орналасқан, бірақ ол туристерге ашық емес. Мұнараның мекенжайы: "Шаболовка көшесі, 37".

Мүмкін қирату

2014 жылдың басында мұнараны бұзу туралы Ресейдің теледидар және радио хабарларын тарату жөніндегі мемлекеттік комитеті шешім қабылдады, оған дейін көп жыл бойы халық қалпына келтіруді сұрап келгеніне қарамастан, мұнараның нашарлауына рұқсат етілген еді. Мұнараны сақтауға бағытталған белсенді науқаннан кейін, 3 шілдеде Ресей Мәдениет министрлігі мұнараның бұзылмайтынын хабарлады, ал 2014 жылдың қыркүйегінде Мәскеу қалалық әкімдігі мұнараны сақтау үшін сақтау бұйрығын шығарды. 2017 жылдың қаңтар айында RTRS ескерткішті қайта жаңарту және сақтау жоспары бойынша тендер сұранысын жариялады.

Модельдер

Ш. Шуховтың Шаболовка мұнарасының моделі Лондонның Ғылым мұражайындағы Ақпараттық дәуір галереясында бар. Модель 1:30 масштабта жасалған және 2014 жылдың қазан айында орнатылған.

Танымал мәдениетте

1922 жылы АСНОВА мүшесі Владимир Кринский мұнара бейнесі салынған "Революция радиосы" атты қабырға суретін жасады. Алексей Николаевич Толстойдың "Гариннің өлім сәулесі" ғылыми-фантастикалық романы мұнара құрылысына байланысты туындаған қоғамдық реакциядан шабыттанды. Шухов мұнарасы Centre Georges Pompidou-да өткен "L'art de l'ingénieur" көрмесінің логотипі болды. Амор Тоулздың 1922 жылғы "Мәскеудегі джентльмен" романында Михаил Федорович Миндич Шухов мұнарасын "екі жүз футтық спираль тәрізді болат конструкциясынан біз соңғы жаңалықтар мен ақпараттарды, және әрине, Чайковскийдің лирикалық шығармаларын таратуға болады" деп бағалайды (Windmill Books, 85-бет).