Кіріспе
Мұз хоккейінің төрешісі – ойын ережелерін сақтауға және ойын тәртібін ұстауға жауапты адам. Төрешілердің екі түрі бар: ойын барысында ережелерді сақтайтын төрешілер мен желі төрешілері (мұздағы төрешілер), және әкімшілік қызмет атқаратын төрешілер (мұздан тыс төрешілер).
In ice hockey, an official is a person who has some responsibility for enforcing the rules and maintaining the order of the game. There are two categories of officials, on ice officials, who are the referees and linesmen that enforce the rules during gameplay, and off ice officials, who have an administrative role rather than an enforcement role.
Мұздағы лауазымды адамдар
Атауынан көрініп тұрғандай, мұз үстіндегі төрешілер өз жұмысын хоккей алаңында атқарады. Олар дәстүрлі түрде қара хоккей дулығасы, қара шалбар және қара-ақ тік жолақты жейде киеді. Олар стандартты хоккей шаналарын киіп, ойынды тоқтату үшін қолданатын сыбызғымен жүреді. Олар ойыншылармен, жаттықтырушылармен және мұз сыртындағы төрешілермен ауызша және қол сигналдары арқылы байланысады. 1955 жылдан бастап қара-ақ жейде енгізілгеннен кейін, НХЛ-дің мұз үстіндегі төрешілері өздерін анықтау үшін арқаларында нөмірлер тағуды бастады. 1977 жылы НХЛ төрешілері нөмірді алып тастап, анықтама үшін жейделерінің артқы жағында тек тегін, әдетте иық бойында бір қатармен жазды. (Аты-жөні ұзын болған кейбір төрешілердің есімдері екі қатарға бөлінетін, ең танымал мысалы – Энди Ван Хельмонд.) Дегенмен, 1994 жылы НХЛ төрешілері басқа спорт лигалары қабылдаған тәртіп бойынша, жейделерінде тек нөмірлерді тағуға қайта оралды. Хоккейдің алғашқы жылдарында, НХЛ құрылғанда (1917), төрешілер ойынды тоқтату үшін сыбызғының орнына қоңырау қолданды. Кейіннен, 1930 жылдардан 1950 жылдардың басына дейін НХЛ төрешілері көйлек пен галстук киіп, үстінен қаймақ түсті свитер киеді. 1955 жылы қара-ақ жолақты жейде енгізілгенге дейін олар қысқа бөртпелі (және галстуксыз) қызғылт түсті свитер киді. Олар негізгі құқық бұзушылықтарды бақылауға жауапты, олардың ішінде орта сызық және көк сызық бұзушылықтары бар. Мұндай бұзушылықтарға мұзға қатыру және ойыннан шығу жатады, одан кейін шепшіктер допты тастау рәсімін жүргізеді. Олар сондай-ақ ойын барысында туындаған жанжалдарды, төбелес және басқа да қақтығыстарды тоқтатуға міндетті. Кейбір лигаларда ережелер шепшіктерге кейбір жазаларды (мысалы, мұзда тым көп ойыншы) тағайындауға рұқсат береді, ал басқалары оларға тек бұзушылық туралы төрешіге хабарлауға мүмкіндік береді.
Қамқоршы төрешілер
Кейбір лигалардағы сызық төрешілеріне төрешінің көмекшісі деген атақ беріледі. Осы атақ берілген жағдайда, олар төреші көрмейтін бұзушылықтарды анықтап, ойынды тоқтату үшін қосымша жауапкершілік алады. NCAA 2006 жылы төрелік жүйесін өзгертуге дейін осы атауды пайдаланған.
Мұзда қызмет ету жүйелері
Үш ресми жүйеде бір төреші және екі сызық төреші қолданылады. Бұл ең көп қолданылатын жүйе. НХЛ бұрын бұл жүйені 1990 жылдардың соңында төрт ресми жүйеге ауысқанға дейін қолданған. Бұл жүйенің ең жоғары деңгейі – НХЛ үшін ресми дамуды жүзеге асыратын ECHL. Төрт ресми жүйеге екінші төреші қосылады, барлығы екі төреші және екі сызық төреші. Бұл жүйеде әр төреші жетекші/алдыңғы немесе соңынан/арқадағы позицияда жұмыс істейді. Жетекші позициясы әдетте алаңның соңғы сызығының бұрышында, ал соңынан басшы төрешіге қарама-қарсы бейтарап аймақта орналасқан. Ойын мұздың бір жағынан екінші жағына ауысқанда, жетекші соңынан басшыға айналады және керісінше. Төрт ресми жүйе NHL, AHL және басқа да жоғары деңгейдегі лигаларда қолданылады, мысалы, үлкен жасөспірімдер, жасөспірімдер "А" және Еуропаның үздік лигалары. 2007-2008 жылдары колледж хоккейі бұл жүйені кейбір ойындарда сынақтан өткізді. IIHF алғаш рет бұл жүйені 2008 жылғы IIHF әлем чемпионатында ерлер ойынында және 2014-15 жылғы IIHF Еуропалық әйелдер чемпиондары кубогында әйелдер ойынында енгізді; төрт төрешілік жүйесі кейіннен IIHF жарыстарында стандартқа айналды. NCAA 2012 жылдың шілдесінде 2013-14 маусымынан бастап ерлер ойынында төрт ресми жүйені міндетті ету туралы шешім қабылдады. Екі ресми жүйеде әр ресми төреші сонымен қатар сызық төрешісінің де қызметін атқарады. Әр төрешінің міндеті айыппұлдарды да, сызық бұзуларын да тіркеу. Бұл жүйеде ешкімнің де қолында қызыл немесе қызғылт сары лента болмайды, немесе екеуі де бір лента тағады. Бұл хоккейдің төменгі деңгейлерінде және көптеген ересектердің ойын-сауық лигаларында қолданылады. 2-1 жүйесі (мұз үстіндегі төрешілік жүйелердің ең сирек кездесетіні), сондай-ақ модификацияланған үш адамдық жүйе деп аталады, онда екі төреші және бір сызық төреші болады. Төрешілер мен сызық төрешілер арасындағы жауапкершілікті бөлудің әртүрлі тәсілдері бар. Әдетте, соңғы төреші шайба алғаш рет алаңға кіргенде көк сызықта алғашқы сигнал беруге жауапты, содан кейін сызық төреші билікті өз қолына алады. 1-1 жүйесі (кейде «Техас екілігі» деп аталады) бір төреші мен бір сызық төрешісін пайдаланады. Бұл көбінесе ересектердің ойын-сауық лигаларында (кейде «сыра лигасы» деп аталады) шығындарды үнемдеу мақсатымен қолданылады; бұл деңгейдегі ойын қарқыны екі төрешінің арасындағы оқиғаларды бақылауға жеткілікті баяу. Бұл сондай-ақ ресми емес жүйе болуы мүмкін, егер үш төрешіні пайдалану жоспарланған ойынға төрешілердің бірі келмесе немесе ойын барысында төреші жарақаттанса. Бұл жүйеде төреші сонымен қатар сызық төрешісінің де міндеттерін атқарады. Бастауыш деңгейдегі ересектер лигалары кейде тек бір мұз үстіндегі төрешіні пайдаланады, ол сызық бұзуларын және айыппұлдарды тіркеуге жауапты. Бұл жүйеде лауазымды адам әдетте қызыл немесе қызғылт сары лента тақпайды.
Мұз сыртындағы лауазымды адамдар
Мұз үстінен тыс төрешілер, бұрын "Кіші төрешілер" деп аталатын, кәсіби лигалардағы бейне гол төрешісінен басқа, ойын нәтижесіне тікелей әсер етпейді. Олардың негізгі қызметі – әкімшілік және кеңес беру.
Қақпа төрешісі
Гол төрешісі шайбаның гол сызығын толық кесіп өткенін байқап, ойыншының гол соққанын анықтайды. Олар тек кеңес беруші рөл атқарады; голдарды есепке алу құқығы тек рефериге тиесілі, ол гол төрешісінің пікірін жоққа шығара алады. Әр қақпаның артында, катоктан тыс жерде бір гол төрешісі орналасады. Тиісті жабдықталған ареналарда гол төрешісі гол соғылғанын белгілеу үшін қақпаның артындағы қызыл шамды жағады. Қызыл гол шамдары мен жанындағы жасыл шамдар аренаның ойын сағатына қосылған. Сағат операторы сағатты тоқтатқанда немесе уақыт біткенде қызыл шам жағылмайды. НХЛ-де жасыл шам тек ойын сағаты 00.0 секунд көрсеткенде ғана жағылады: төменгі лигаларда жасыл шам таблодағы дабылмен байланысты болуы мүмкін немесе уақыт тоқтағанда жағылуы мүмкін. IIHF ережелерімен өткізілетін ойындарда гол төрешілері мұз үстіндегі төрешілер сияқты қара-ақ жолақты жейде киеді. Солтүстік Америкадағы ойындарда, басқа хоккей ережелері қолданылғанда, гол төрешілері әдетте лиганың немесе хоккей федерациясының логотипі бар киім (мысалы, спорттық пиджак немесе жейде) киеді. 2000-жылдардың ортасында Ұлттық хоккей лигасы гол төрешілерін жоғарырақ орналасқан жерге (көбінесе баспасөз орталығына, галереяға немесе жоғарғы қабаттың төменгі бөлігіне) сымсыз байланыс арқылы көшірді. Бұл командаларға жақсы орындарды сатуға, сонымен қатар төрешілерге ойынды жақсырақ көруге мүмкіндік берді, бұзушылықтар (қайта ойнату арқылы заңсыз соққы, қақпа аузындағы ойыншы, офсайд) болған жағдайда голды қабылдамау үшін. Бірақ бейне қайталау мүмкіндігінің кеңеюі және мұз үстінде екінші төрешінің пайда болуымен гол төрешісінің рөлі тек гол шамдарын жағумен шектелді. Лига 2018–2019 маусымынан кейін гол төрешілерін пайдалануды тоқтатты. Қазіргі кезде бейне гол төрешісі гол шамдарын бейне қайталау кабинасынан жағады. Гол төрешілері алғаш рет 1877 жылы Монреальде пайда болды және бастапқыда төрешілер деп аталды.
Видео гол төреші
Видео гол төреші даулы голдардың қайталануын қарап шығады. Төрешіде теледидар мониторларына қол жеткізілмейтіндіктен, видео гол төрешісінің даулы голдар бойынша шешімі соңғы деп есептеледі. НХЛ-де голдар мына жағдайларда ғана қарастырылады: шайба гол сызығын толығымен кесіп өтіп, уақыт біткенге дейін; шайба қақпаға кірген кезде қақпа тірегі орнынан жылдырылмаған; шайба қолмен немесе аяқпен қақпаға бағытталған; шайба төрешіге тиіп қақпаға бұрылған; және шайба шабуылшы ойыншының жоғары қалпындағы хоккей таяғымен (қақпадан жоғары) қақпаға бұрылған. Барлық НХЛ голдары қарауға жатады, және көптеген ареналарда видео гол төрешісі болғанымен, Торонтодағы НХЛ кеңсесіндегі Ситуациялық бөлмеде (кейде "Соғыс бөлмесі" деп те аталады) орналасқан НХЛ хоккей операциялары бөлімінің қызметкерлері көбінесе соңғы шешімді қабылдайды. Аренадағы видео гол төрешілері Торонтомен байланыс мүмкіндігі болмаған жағдайда, сондай-ақ уақытты дұрыс анықтау немесе статистиканы дұрыс тіркеу сияқты басқа жағдайларда қолданылады.
Ресми ойыншы
Ойынның ресми тіркеушісі ойынның ресми тізімін жүргізеді. Олар ойын басталғанға дейін екі команданың да қатысатын ойыншылар тізімін алуға жауапты. Голдар мен нәтижелі пас үшін ұпайларды олар тағайындайды, және олардың бұл мәселедегі шешімі соңғы болып есептеледі. Ресми тіркеуші әдетте мұз айдынының жиегінен алыс, биік жерде отырады.
Жаза мерзімін сақтаушы
Пенальти уақытын тіркеуші төрешінің белгілеген жазаларын тіркейді. Ол пенальти сағатында дұрыс уақыт көрсетілуін және ойыншылардың тиісті уақытта жазалау орнынан шығуын қамтамасыз етуге жауапты.
Ойынның уақыт ұстауы
Ойын мерзімі сақтаушысы ойын сағатын тоқтату және қайта іске қосуға жауапты.
Статистикалық
Статистик жеке және командалық өнер көрсетулерге қатысты барлық қажетті деректерді жазады.