Кіріспе

Радиоз сүйегінің білезікке жақын сынуы. Дене мүшелерінің, әсіресе ортаңғы жүйкенің зақымдануы, карпальді туннель синдромы түрінде, дистальды радиус сынықтарынан кейін жиі кездеседі. Тендонның зақымдануы операция жасалмаған және жасалған адамдарда болуы мүмкін, көбінесе қол бармақ созғыш tendon-ы зақымданады. Бұл tendon-ның сыртқа шығып тұрған сүйекке немесе хирургиялық араласудан кейін орнатылған құралдарға тиюінен туындауы мүмкін. Күрделі аймақтық ауырсыну синдромы да дистальды радиус сынықтарымен байланысты, және ауырсыну, ісіну, түс және температура өзгерісі, сондай-ақ буынның қысқаруымен көрініс беруі мүмкін. Бұл синдромның себебі белгісіз.

Себеп

Бұндай сынықтардың ең көп кездесетін себебі - тұрып тұрғаннан созылған қолға құлау, алайда кейбір сынықтар жоғары энергиялы жарақаттан туындайды. Қолды созып құлаған адамдар, әдетте, шынтақ немесе иық сүйегі сынығы барларға қарағанда, дене шынықтырылған және жақсырақ рефлекстерге ие болады. Дистальдық радиус сынықтарының сипаттамаларына соққы кезінде қолдың қалпы, соққы тиген беткейдің түрі, соққы жылдамдығы және сүйектің күші әсер етеді. Дистальдық радиус сынықтары көбінесе білек 60-90 градусқа дейін дорсальды (арқаға қарай) иілгенде пайда болады. Ауыртпалық немесе дорсальды бұрыш: Радиус сүйегінің ауыртпалық және дорсальды жақтарының ең шеткі нүктелерін қосатын сызық жүргізіледі. Радиус сүйегінің бойына перпендикуляр тағы бір сызық салынады. Екі сызық арасындағы бұрыш - білектің ауыртпалық немесе дорсальды бұрышын көрсетеді. Ауыртпалық немесе дорсальды бұрышты өлшеу үшін білекке шын бүйірлік проекцияда қарау қажет, себебі қолдың пронациясы (ішке бұруы) ауыртпалық бұрышты азайтады, ал супинация (сыртқа бұруы) арттырады. Дорсальды бұрыш 11 градустан жоғары болса, тұтқаның күшінің төмендеуімен және білектің иілуінің шектелуімен байланысты. Көрсеткіштері пациенттің жасына, бастапқы сынықтың орын ауыстыру деңгейіне, метафиз және буындық тізбекке байланысты, мақсаты - зақымдалған қолдың күшін және функциясын барынша арттыру. Хирургтар осы факторларды радиологиялық зейіндеумен бірге сынықтың тұрақсыздығын болжау үшін және қай тәсілдің тиімдірек екенін анықтау үшін қолданады. Емдеу көбінесе қалыпты анатомияны қалпына келтіруге бағытталған, бұл қол мен білекте күштің төмендеуіне әкелуі мүмкін болатын дұрыс бітпеудің алдын алуға көмектеседі. Дистальдық радиус сынықтары көбінесе радиалды-бүрек білесуінің (DRUJ) зақымдануымен бірге жүреді, сондықтан Американдық ортопедиялық хирургтер академиясы барлық дистальдық радиус сынығы бар пациенттерге DRUJ зақымдануын немесе орын ауыстыруын болдырмау үшін редукциядан кейін білекке жасалған бүйірлік рентген суретін алуды ұсынады. Балалардың көпшілігіне осындай сынықтарда операция қажет болмайды. Дистальдық радиус сынықтарына операциясыз емдеудің жиілігі шамамен 70% құрайды. Операциясыз емдеу орын ауыспаған сынықтар үшін немесе редукциядан кейін тұрақты болған орын ауысқан сынықтар үшін көрсетіледі. Иммобилизация техникасының әртүрлілігіне гипстің түрі, иммобилизация позициясы және гипсте болу қажетті уақыт кіреді. Білек гипсте әдетте жеңіл иілу және шығарылым күйінде болады. Алайда, бейтарап және дорсифлексиялық (досальды) позиция сынықтың тұрақсыздығына әсер етпеуі мүмкін. Жабық редукциядан кейін 5 аптадан кейін сынықтардың тек 27-32% ғана қанағаттанарлық деңгейде болады. 60 жасқа дейінгілерде дорсальды бұрыш 13 градусқа жетеді, ал 60 жастан асқандарда дорсальды бұрыш 18 градусқа дейін жете алады. 60 жастан асқан адамдарда функционалдық бұзылу 10 жылдан астам уақытқа созылуы мүмкін.

Хирургиялық операция

Жалпы алғанда, орын ауысқан немесе тұрақсыз сынықтар үшін хирургиялық араласу көрсетіледі. Хирургиялық емдеу әдістері ашық репозиция және ішкі бекіту (ORIF), сыртқы бекіту, тері арқылы бекіту немесе жоғарыда аталғандардың комбинациясын қамтиды. Операциялық емдеуді таңдау көбінесе сынықтың түріне байланысты анықталады, оны жалпы алғанда үш топқа бөлуге болады: жартылай буындық сынықтар, орын ауысқан буындық сынықтар және метафизарлық тұрақсыз, қосымша немесе минималды буындық сынықтар. Қауіп астындағы құрылымдарға үшбұрышты фиброкартиляж кешені (TFCC) және шапшаң-қанатты байланыс кіреді. Радиольды стилоидтық сынықтардағы шапшаң-қанатты зақымданулар, егер сынық сызығы шапшаң-қанатты аралықтан дистальды бағытта шығып кетсе, ескерілуі керек. ДРУЖ тұрақсыздығын тудыратын TFCC зақымдануларын бекіту кезінде түзетуге болады. Прогноз ондаған факторларға байланысты өзгереді. Егер анатомия (сүйек тізілімі) дұрыс қалпына келтірілмесе, емделуден кейін де функция нашар қалуы мүмкін. Сүйек тізілімін қалпына келтіру сәттілікке кепілдік бермейді, өйткені жұмсақ тіндер емделу процесіне маңызды үлес қосады.

Бірлескен аз араласу

Жоғарыда аталған үш топтың ішіндегі хирургиялық араласуды қажет ететін ең көп кездесетін сынықтар осылар. Хирургиялық емдеудің әртүрлі әдістері тұрақсыз экстраартикулярлық немесе минималды артикулярлық дистальды радиус сынықтары бар науқастарда тиімді екені дәлелденді. Бұл әдістерге тері арқылы орналастыру (перкутандық бекіту), сыртқы бекіту және пластина қолданып ORIF (ашық редукция және ішкі бекіту) жатады. Білекке төмен функционалдық талаптары бар науқастарды хирургиялық емес емдеумен сәтті емдеуге болады; алайда, жабық түрде түзетілетін сынықтары бар, белсенді және дені сау науқастарда, сыртқы бекітуді пайдалану ұсынылады, себебі ол басқа хирургиялық әдістерге қарағанда азырақ күрделі асқынуларға алып келеді. Операциядан кейін 2 аптаға дейін алынып тағылатын шина салынады, осы кезеңде науқастар білегін көтере алатындай жаттығу жасауы керек. Буынның қалпына келтірілу деңгейі, хирургиялық техникаға қарағанда, функционалдық нәтижелердің жақсы көрсеткіші болып табылады. Балалар арасында, ұлдар мен қыздарда осы типтегі сынықтардың жиілігі шамамен бірдей, бірақ ең жоғары жас шамасы аздап ерекшеленеді. Қыздарда 11 жаста, ал ұлдарда 14 жаста (балалардың ең көп сыныққа ұшырайтын жасы) ең көп сынықтар тіркеледі. Ересектерде әйелдердегі сынықтардың саны ерлердегіден үш есе көп. Ересектерде орташа жас 57 мен 66 жас аралығында болады. Дистальды радиус сынығы бар ер адамдар әдетте жас, көбінесе 40 жаста (әйелдерде 60 жаста). Радиус сынығының дистальді бөлігінің ең көп кездесетін себебі – төмен энергиялы жарақат (әдетте тік тұрған күйден құлау) (жағдайлардың 66-77%). Жоғары энергиялы жарақаттар білек сынықтарының 10% құрайды. Сынықтардың шамамен 57-66% экстраартикулярлық, 9-16% жартылай артикулярлық, ал 25-35% толық артикулярлық болып табылады. Тұрақсыз метафизельді сынықтар, ауыр артикулярлық сынықтардан он есе көп кездеседі. Остеопорозбен ауыратын және әлі де белсенді қарт адамдарда дистальды радиус сынықтарының пайда болу қаупі жоғары.

Тарих

18 ғасырға дейін алыс радиус сүйегінің сынуына себеп – шығаруылған білезік сүйектері немесе алыс радиульнарлық буынның орын ауысуы деп есептелген. 18 ғасырда Пети бұл жарақаттардың шығаруылғандыққа емес, сынуларға байланысты болуы мүмкін екенін алғаш айтты. Тағы бір автор, Путо, осы типтегі сынуларға әкелетін жалпы механизмді ұсынды – адам қолды созып, артқа бұрылған күйде құлағанда білезікке түсетін жарақат. Алайда, ол білезіктің күрделі жағына қарай орын ауысуына себепті қолдың көкірек сүйегінің сынуы деп түсіндірді. Оның еңбегі әріптестерінен күмәндануға ұшырады және мақаласы оның қайтыс болғаннан кейін жарияланғандықтан, көп танылмады. 1814 жылы Абрахам Коллес алыс радиус сүйегінің сынуының ерекшеліктерін сипаттады. 1841 жылы Гийом Дюпюитран Пети мен Путоның еңбегін мойындап, алыс радиус сүйегінің сынуының шынымен де сыну екенін, емес шығаруылғандық екенін растады. 1847 жылы Мальген қолды созып немесе артқа бұрып құлаудан туындайтын алыс радиус сүйегінің сынуының механизмін және қол сынығы дұрыс емделмесе, оның салдарынан болатын жағдайды сипаттады. Осыдан кейін Дублин қаласындағы хирургия профессоры Роберт Уильям Смит алыс радиус сүйегінің сынуының күрделі жағына қарай орын ауысуының ерекшеліктерін алғаш сипаттады. 1895 жылы рентген сәулелерінің пайда болуымен алыс радиус сүйегінің сынуын көру мүмкіндігі артып, анық байқалатын болды. Лукас Шампоньер алғаш рет сынықтарды емдеу үшін массаж және ерте оңалту әдістерін қолдануды сипаттады. Анестезия, асептикалық техника, иммобилизация және сыртқы бекіту алыс радиус сүйегінің сынуын емдеуге үлкен үлес қосты. 1929 жылы париждік хирург Омбреданн алыс радиус сүйегінің сынуларын емдеуде сыртқы бекітуді қолдануды алғаш хабарлады. Сыртқы бекітуді көпірлеуді Роджер Андерсон мен Гордон О’Нилл 1944 жылы Сиэтлде алыс радиус сүйегінің сынуларын консервативті емдеуде (ортопедиялық гипстеу арқылы) нашар нәтижелерге байланысты енгізді. Женевадан Рауль Хоффман сыртқы бекіткішті жабық түрде түзету арқылы сынуларды азайтуға мүмкіндік беретін ортопедиялық қысқыштарды жасады. 1907 жылы тері арқылы металл тігістерді алғаш қолданылды. 1965 жылы пластиналарды пайдалану әдісі енгізілді.