Кіріспе

Жоқ. Келесі – Мәскеу Кремлінің мұнараларының тізімі. Кремль қабырғасы – Мәскеу Кремлін қоршап тұрған қорғаныс қабырғасы, ерекше тіліктерімен және мұнараларымен танылады. Алғашқы қабырғалар, бұл 1156 жылы салынған күзет мұнаралары бар қарапайым ағаш қоршау болған болуы мүмкін. Кремль 19 мұнарамен шеңберленген, ал 20-шы мұнара – Кутафья мұнарасы, оның қабырғаларының құрамына кірмейді.

Боровицкая

Боровицкая мұнарасы (Боровицкая башня) – Кремльдің батыс жағында орналасқан бұрыштық мұнара, ішкі өткелі бар. Ол Мәскеу қаласы тұрған жеті төбелердің бірі – Боровицкий төбесінің атымен аталған. Мұнара 1490 жылы Ресейдің Василий III бұйрығымен итальяндық архитектор Пьетро Антонио Солари (Петр Фрязин, сол кезде итальяндықтарды осылай атаған) ескі Кремль қақпасы орнында салынған. 1658 жылы Ресей патшасы Алексей I-нің бұйрығымен мұнара, кейін Кремль қару-жарағы палатасы (Оружейная палата) құрылысы кезінде қиратылған Жақын Иоанн шіркеуінің құрметіне Предтеченская деп аталды. Бірақ бұл жаңа атау кеңінен танымал болған жоқ. 1812 жылы шегінетін француз әскері жасаған жарылыстан мұнара зақымдалды. 1817-19 жылдары архитектор Осип Бове мұнараны қалпына келтірді. 1935 жылы кеңес үкіметі мұнараның үстіне қызыл жұлдыз орнатты. 1990-шы жылдардың соңында Қызыл алаңдағы Спасский қақпасы барлық көлік қозғалысы үшін жабылғаннан кейін Боровицкий қақпасы негізгі көлік өткеліне айналды. Жұлдыздың биіктігімен бірге оның жалпы биіктігі Географиялық координаттары: .

Водоводный

Водовзводная башня – Кремльдің оңтүстік-батыс жағында орналасқан, Мәскеу өзеніне қарап тұрған бұрыштық мұнара. Ол 1488 жылы итальяндық сәулетші Антонио Джилларди (сондай-ақ Антон Фрязин деп те белгілі) салған. Бастапқыда мұнара Кремльге жақын жердегі үйінде тұрған Свиблов бояр отбасының атымен Свиблова мұнарасы (Свиблова башня) деп аталған. 1633 жылы мұнараның ішіне су тасымалдау құрылғысы орнатылғаннан кейін, мұнара Водовзводная ( "водовзводная" сөзі "су көтеру" деп аударылуы мүмкін) деп аталды. 1805 жылы Водовзводная мұнарасы тозуына байланысты бөлшектелді де, қайтадан салынды. 1812 жылы шегініп келе жатқан француз әскері оны жарылқады. Мұнара 1817-1819 жылдары сәулетші Осип Бове тарапынан қалпына келтірілді. Оның биіктігі – географиялық координаттары: .

Благовещенская

Благовещенская башня, ағылшын тілінде Хабарландыру мұнарасы деп аталады, 1487-1488 жылдары салынды. Оның негізінде 14 ғасырдағы ақ тас Кремль дәуірінен жеткен ақ әктас плиталар бар. Иван Қорқыныштың тұсында бұл мұнара түрме ретінде қолданылған. Мұнараның аты бір кезде мұнда сақталған, керемет күшке ие Хабарландыру иконасынан шыққан. Сондай-ақ, ол 18 ғасырдың басында мұнараға қосылған және 1932 жылы бұзылған Хабарландыру соборымен де байланысты. 17 ғасырда, сарайлық кір жуушылардың Мәскеу өзеніндегі Портомойный салға кір жууға баруы үшін Портомойный қақпасы жақын жерде салынды. Бұл қақпалар 1813 жылы кірпішпен қапталған. Мұнараның биіктігі (1932 жылы бастапқы айқыш орнына қойылған ауа райы көрсеткішімен бірге) – . Географиялық координаттары: .

Тайницкая

Тайницкая мұнарасы (Тайницкая башня; Водяная башня (Vodyanaya bashnya) немесе Су мұнарасы деп те аталады) – Мәскеу Кремлінің оңтүстік жағындағы орта мұнара. Ол 1485 жылы Антонио Джилларди Дмитрий Донскойдың ақ тас Кремлінің қақпалары тұрған жерге салынған. Тайницкая мұнарасында құпия құдық және Мәскеу өзеніне жететін туннель болған (содан "тайницкая" немесе "құпия" деген ат келген). 1770 жылы Василий Баженовтың Кремль сарайын салуға байланысты мұнара бұзылып, жайылтырылған. Ол 1770-ші жылдары қайта тұрғызылған. 1930-1933 жылдары кеңес үкіметі қақпаны кірпішпен қаптап, құдықты топырақпен толтырған. Тайницкая мұнарасы биіктігі ... метр. Географиялық координаттары: ... .

Алғашқы аты аталмаған

Бірінші аталмаған мұнара (Первая Безымянная башня) 1480 жылдары Тайницкая мұнарасының қасына салынған. Ол қатаң қорғаныс міндеттерін атқарды. 1547 жылы мұнарада сақталған ұңғын жарылып, өрт шығып, ол 17 ғасырда қайта салынды. 1770 жылы Кремль сарайының орнын дайындау үшін мұнара бұзылып алынды. Сарай құрылысы аяқталған соң, мұнара 1783 жылы Тайницкая мұнарасына жақын жерде қайта тұрғызылды. 1812 жылы Наполеон әскері шегінетін кезінде мұнараны жарылтып тастады, бірақ көп ұзамай архитектор Осип Бове оны бастапқы күйіне келтірді. Оның биіктігі географиялық координаттары: .

Екінші аты аталмаған

Екінші аталмаған мұнара (Вторая Безымянная башня) 15 ғасырдың ортасында салынған. Оның қана қорғанысқа арналған қызметі болды. 1680 жылы мұнараның үстіне төртбұрышты құрылыс және биік пирамида пішіндес шатыр мен күзет мұнарасы қосылды. Оның үсті сегіз қырлы жартасты күмбезбен және желбағымен аяқталған. Географиялық координаттары: .

Петровская

Петровская мұнарасы (Петровская башня) Кремльдегі мұнара маңында орналасқан Угреши монастыры миссиясының бір бөлігі болған митрополит Петр шіркеуінің құрметіне аталған. 1612 жылы поляктардың шапқыншылығы кезінде мұнара зеңбірек оғынан қиратылып, кейін қалпына келтірілген. 1771 жылы Кремль сарайын салу үшін бұзылып, 1783 жылы қайта тұрғызылған. 1812 жылы Наполеон әскері шегінетін кезінде мұнараны жарылқазып жіберген. 1818 жылы сәулетші Осип Бове оны қайтадан салған. Петровская мұнарасы Кремль бағбандарының шаруашылық ғимараты ретінде пайдаланылды. Оның биіктігі – географиялық координаттары: .

Бекелемшевская

Беклемишевская мұнарасы (Беклемишевская башня, Москворецкая башня (Москворецкая башня) немесе Москворецкая мұнарасы) – Мәскеу Кремлінің оңтүстік-шығыс жағында, Мәскеу өзені бойында орналасқан бұрыштық мұнара. Мұнара 1487-1488 жылдары итальяндық сәулетші Марко Руффо (Ресейде Марк Фрязин деп аталады) салған. Мұнараға Кремль жағынан іргелес тұрған үйі болған бояр Иван Берсен Беклемишевтің есімі берілген. Беклемишевская мұнарасы Мәскеу өзеніндегі броды мен өткелді қорғау үшін салынған. Мұнараның ішінде жаудың Кремльге тоннель қазуына жол бермеу үшін пайдаланылған, «тыңдау» деп аталатын жер асты қуысы болған. Беклемишевская мұнарасы биіктігі ... метрді құрайды. 1917 жылғы Қазан революциясы кезінде мұнараның жоғарғы бөлігі снарядтан зақымданды. Бір жылдан кейін архитектор И. В. Рыльский оны қалпына келтірді. Географиялық координаттары: ... .

Константино-Еленинская

Константино Еленинская мұнарасы – Кремльдің шығыс қабырғасындағы мұнара, Қызыл алаңнан басталып Мәскеу өзенінде аяқталатын Васильевский спуск деп аталатын жерге қарап тұрады. Мұнара 1490 жылы итальяндық сәулетші Пьетро Антонио Солари ақ тас Кремльге кіретін қақпалар тұрған жерде салынған. Ол Кремльдегі Константин мен Елена шіркеуінің (XVII ғасырдың екінші жартысы) құрметіне аталған, бірақ 1928 жылы Кеңес үкіметі бұл шіркеуді бұзды. Константино Еленинская мұнарасының өз қақпалары және күзетпен қоршалған көтергіш көпірі болған. 18 ғасырдың соңы – 19 ғасырдың басында қақпалар кірпішпен қапталып, көпір демонтаждалды. Мұнараның биіктігі Географиялық координаттары: .

Набатная

Набатная мұнара – Кремль қабырғасының оңтүстік-шығыс бөлігінде орналасқан, 1495 жылы салынған мұнара. Оның биіктігі . Дәстүр бойынша, Набатная мұнарасының үстінде әрқашан қоңырау болған, ол Кремльде немесе Қызыл алаңда болған өрттер мен басқа да қайғылы жағдайлар туралы хабарлау үшін пайдаланылған (содан аталған, Набатная атауы ескі орыс сөзі – набат, яғни "дабыл" немесе "соққы"). 1680 жылы қоңырау құюшы Федор Дмитриев 150 пуд (2,45 тонна) салмақтағы Набатный қоңырауын (дабыл қоңырауы) құйып, мұнараға орнатты. Кейіннен қоңырау сынғандықтан, 1714 жылдың 30 шілдесінде Иван Моторин оны қайта құйды. Бұл қоңыраудың үні 1771 жылы оба эпидемиясы кезінде москвитерлердің спонтанды көтерілісіне сигнал берді, бұл көтеріліс кейін Чуманой бунт (Чумной бунт) деп аталды. Екатерина Ұлының бұйрығымен осы оқиғадан кейін қоңыраудың тілі алынып тасталды. Тілі жоқ қоңырау тағы 30 жыл бойы мұнараның үстінде қалды. 19 ғасырдың басында ол алынып, Арсеналға берілді. 1821 жылы қоңырау қару-жарақ қоймасына (Оружейная палата) көшірілді, ол осы күнге дейін вестибюльде сақталып тұр. Географиялық координаттары: .

Самарқанд

Царская башня – барлығынан ең жас және ең кішкентай мұнара, ол 1680 жылы салынған. Бұл мұнара емес, бұл тас терм, қабырғаның үстіне тікелей орналастырылған шатыр пішіндес бөлме. Бұрын оның орнында кішкентай ағаш мұнара тұрған, аңыз бойынша, одан патша Иван IV Қызыл алаңдағы оқиғаларды қадағалаған. Сондықтан оған Царская башня деген ат қойылған. Бағаналардың айналасындағы ақ тас жолақтары, алтын тулары бар биік бұрышты пирамидалар және әдемі алтын ауа райы көрсеткішімен жабдықталған шатыр мұнараны ертегідегі құрылыс сияқты көрсетеді. Географиялық координаттары: .

Спасская

Спасская мұнарасы 1491 жылы итальяндық сәулетші Пьетро Антонио Солари салған. Бастапқыда ол Кремльдегі Фрол мен Лавр шіркеуінің құрметіне Фроловская мұнарасы деп аталған, алайда ол шіркеу қазір жоқ. Мұнараның қазіргі атауы 1658 жылы ішкі қабырғадағы қақпаның үстіне орналастырылған, ал 1917 жылы алынып тасталған «Спас Нерукотворный» (Спас Нерукотворный) иконасынан шыққан. Мұнара сондай-ақ 16 ғасырда мұнараның сыртқы қабырғасында жасалған, 1937 жылы жабылып, 2010 жылы қайта ашылып, қалпына келтірілген «Спас Смоленский» («Смоленский Құтқарушы») деп аударылатын қабырғадағы иконаның атымен де аталады. Спасская мұнарасы – 1624-1625 жылдары архитекторлар Бажен Огурцов және Кристофер Галлоуэй (шотланд архитектор және сағатшы) жасаған көптеген Мәскеу Кремлі мұнараларының арасындағы алғашқы мұнарасы. Тарихи мәліметтерге сәйкес, Спасская мұнарасындағы сағат 1491 және 1585 жылдар аралығында пайда болған. Ол әдетте Кремль сағаты (Кремлёвские куранты) деп аталады және ресми Мәскеу уақытын көрсетеді. Сағат дискісінің диаметрі 6 метрді құрайды. Спасская мұнарасының қақпасы шетелдік делегацияларды қарсы алу және Қызыл алаңда өткізілген ресми шаралар мен шерулер үшін пайдаланылған.

Сенатская

Сенатская мұнарасы (Сенатская башня) 1491 жылы архитектор Пьетро Антонио Солари салған, және бастапқыда қатаң қорғаныс мақсатында болды: ол Кремльді Қызыл алаң жағынан қорғады. Ұзақ уақыт бойы мұнараның аты болмады. 1787 жылы ғана, сәулетші Матвей Казаков Кремль аумағында Кремль Сенатын салғаннан кейін, оған қазіргі атауы берілді. Сенаттың күмбезі Қызыл алаңнан көрінеді. Мұнараның орталық бөлігінде үш қабатты күмбезді бөлмелер орналасқан. 1860 жылы бұл мұнараның жалпақ жоғарғы жағына тас шатыр орнатылып, оның үстіне алтын жалатылған желбау орнатылды. Мұнара ішінде Кремльден Қызыл алаңға тікелей өтуге арналған жол бар, ол арнайы қонақтарға қолданылады. Оның биіктігі географиялық координаттары: .

Арсенал бұрышы

Арсенал бұрышы (Арсенальная Угловая башня, яғни "Көшелік Арсенал мұнарасы") – Мәскеу Кремлінің мұнарасы. Оны 1492 жылы итальяндық сәулетші Пьетро Антонио Солари салған. Бұл мұнараның құрылысы Қызыл алаң жағынан Кремльдің қорғаныс шебін аяқтады. 18 ғасырдың басына дейін ол Собакин мұнарасы деп аталды (Кремль жағынан мұнараға жақын тұрған бояр Собакиннің есімімен аталған). Арсенал салынғаннан кейін мұнара қазіргі атауын алды. Мұнарада әлі де құпия құдық бар. 1707 жылы швед шапқыншылығының қаупіне байланысты Арсенал бұрышының оқ тесіктері ауыр зеңбіректерге сәйкес келтіріп кеңейтілді. 1812 жылы шегінетін француз әскері жасаған жарылыстан мұнара зардап шекті. 1816-1819 жылдары сәулетші Осип Бове оны қалпына келтірді. Мұнараның қазіргі биіктігі:

Ортаңғы Арсенал

Орта Арсенал мұнарасы (Средняя Арсенальная башня, яғни "Орталық Арсенал мұнарасы") – 1495 жылы салынған Кремль мұнарасы. Ол Кремль қабырғасының солтүстік-батыс жағында орналасқан және Александр бағына қарайды. Бұл мұнара Дмитрий Донскойдың тұсында салынған бұрыштық мұнараның орнында тұрғызылған. Арсенал 18-ші ғасырдың ортасында аяқталғаннан кейін ол Орта Арсенал мұнарасы деп аталды. Алғашқыда қасбетінің пішініне байланысты "Жүзді мұнара" деп аталған. 1680 жылы мұнараға пирамида тәрізді шағын қондырғысы бар ашық қарауыл қосылды. 1821 жылы Александр бағы құрылғанда, Осип Бове жобалаған ежелгі стильдегі үңгір мұнараның іргесіне салынды. Географиялық координаттары: .

Троицкая

Троицкая мұнарасы 1495-1499 жылдары итальяндық сәулетші Алоизио да Милано (Ресейде Алевиз Фрязин Миланец деп аталады) салған. Мұнара бірнеше атаумен белгілі болды, оның ішінде Ризоположенская, Знаменская және Каретная. 1658 жылы Кремльдегі Троицкое подворьесінен қазіргі атауын алған. Мұнараның екі қабатты жертөлесінде 16-17 ғасырларда түрме орналасқан. Кутафия мұнарасы қорғаған Троицкий көпірі Троицкая мұнарасының қақпаларына дейін созылады. 1585 және 1812 жылдар аралығында мұнараның үстінде сағат орнатылған. 1707 жылы швед шапқыншылығының қаупіне байланысты Троицкая мұнарасының оқ тесіктері ауыр зеңбіректерге сәйкес кеңейтілген. 1935 жылы Кеңес Одағы Троицкая мұнарасының басына қызыл жұлдыз орнатты. Кеңес үкіметі орнағанға дейін мұнараның сыртқы жағында Киелі Үштік иконасы болған. Бұл мұнара ірі коммунистік партия съездерінің ресми кіреберісі болғандықтан, икона Спасская және Никольская мұнараларындағыдай жабылып қойылмай, толығымен алынып тасталды.

Комендантская

Комендантская мұнарасы 1495 жылы аяқталды. Бұрын ол Кремльдің ат-көліктер мен кареталар сақталған ат қорасының атымен Колымажная деп аталған. Оған қазіргі атауы – Комендант мұнарасы – 19 ғасырда, Мәскеу коменданты Кремльдің Потешный, яғни Сауық сарайында тұрақтанғанда берілді. Кремльдің барлық мұнаралары сияқты, ол да 1676-1686 жылдары шатыр және қарауыл мұнарасымен толықтырылды. Александр бағына қарап тұрған мұнараның биіктігі Географиялық координаттары: .

Оружейная

Оружейная башня (Қорал-жарақ мұнарасы) 1495 жылы салынған. Оған қазіргі атауы 19 ғасырда Арсенал салынғаннан кейін берілді. Бұрын ол "Конюшенная" мұнарасы деп аталатын, себебі оның артында патшалық ат қоралары орналасқан. Географиялық координаттары: .