Кіріспе

Ill Met by Moonlight (1957) кітабы, АҚШ-та Night Ambush (британдық нұсқасынан он бір минутқа қысқа) деген атпен жарық көрген, британдық жазушы, режиссер және продюсер Майкл Пауэлл мен Эмерик Прессбергердің бірлескен туындысы және олардың "The Archers" атты өндіріс компаниясы аясында жасаған соңғы фильмі. Дирк Богард, Мариус Горинг, Дэвид Оксли және Сирил Кусак қатысқан фильм, 1950 жылы У. Стенли Мосс жазған "Ай жарығымен кездесу: генерал Крейпе ұрлануы" кітабының негізінде түсірілген. Бұл кітап автордың Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Криттегі Арнайы операциялар атқарушы (SOE) агенті ретіндегі қызметіне байланысты оқиғаларды баяндайды. Атау Шекспирдің "Жазғы түнгі арман" пьесасынан алынған цитата. Кітапта жас агенттердің неміс генералы Генрих Крейпені тұтқындап, эвакуациялау оқиғасы суреттеледі.

Сюжет

Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Грекиядағы Крит аралын нацистер басып алды. Британдық офицерлер майор Патрик Ли Фермор DSO (Дирк Богард) және капитан Билл Стэнли Мосс MC (Дэвид Оксли) Арнайы операциялар тобының (SOE) өкілдері аралға қонды және басқа британдық агенттермен, сондай-ақ крит қарсыласының мүшелерімен кездесті. 1944 жылдың сәуір айында олар аралды басып алған неміс әскерлерінің қолбасшысы генерал Крайпті (Мариус Горинг) ұрлап, оның көлігімен бірнеше неміс бекеттерін өтіп, содан кейін көлікті тастап, генералмен бірге жаяу жолға шықты. Көбінесе таулы жерлерде түнде саяхаттай отырып, топ генералдың ізіндегі неміс іздеу отрядынан жасырынуға мәжбүр болды, бірақ оларға қала тұрғындары мен қарсыластың партизандық отряды көмектесті. Саяхат барысында Крайп ынтымақтастыққа келіскендей көрінді, бірақ іздеушілерге оның жолын табуға көмектесетін жеке заттарын бірнеше жерде қалдырды. Ол топтың жылдамдығын төмендету үшін иығына жарақат алғанын айтты. Аралдың алыс жағындағы усақ шығанаққа жеткен соң, оларды Корольдік теңіз күштері күтіп отырды, бірақ ол жер неміс әскерлерімен басылып алынған. Крайп Никоға, топпен бірге саяхаттап жатқан жас балаға, алтын монета сыйлап, егер ол жағажайға барса, неміс буттарының жұбын алатынын айтты. Британдық офицерлер баладан жергілікті партизандарға хабар жеткізуін сұрады. Нико алданып қалғандай көрінді. Топ жағалауды жоғарыдан бақылап тұрып, оның неміс лагеріне кіргенін көрді. Крайп британдықтарға крит "жабайыларына" сенгендері үшін олардың ақымақтығын айтты. Ол балаға пара бергенін мәлімдеді. Бірақ немістер британдықтармен шайқасып, генералды қайтарып алуға бармай, кері қайтып кетті. Фермор Крайпке олардың партизандық тықсыруға түсіп жатқанын айтты. Британдықтар мен криттіктер, Крайппен бірге жағажайға жетті, ал партизандар оларға қосылды. Генерал қолдығын шешіп алды. Мысырға, Таяу Шығыстағы британдық күштердің штаб-пәтеріне апаратын британдық кемеде Фермор мен Мосс Никоға берген алтын монетаны қайтарды, ол олармен бірге қауіпсіз жерге барады. Олар сондай-ақ генералдың саяхат барысында жасырған заттарын қайтарып берді, оларды Гензель мен Гретель ертегісіндегі "нан ұсатылған іздермен" салыстырды, ал бұрын генерал осылайша қараған крит қарсыласын – "нанды жейтін құстармен" теңеді. Крайп олардың миссияны кәсіби деңгейде атқарғанын мойындады. Палубада Нико "Филедем" әнін шырқап, жаңа неміс буттарын мақтан тұтады.

Өндіріс

Эмерик Прессбергер 1950 жылы В. Стэнли Мосс кітабын оқып, оның құқықтарын сатып алған, бірақ түсірілім тағы алты жылдан кейін басталды. «The Battle of the River Plate» (1956, американдық атауы: «Graf Spee қуғыны») фильмінің табысынан кейін, «The Archers» Rank Organisation компаниясымен бір фильмге келісім жасасты. Алайда, Пауэлл мен Прессбургер арасындағы келісімшарттың және фильм өндірісінің кейбір мәселелері бойынша туған келіспеушіліктер «The Archers» өндірістік компаниясының тарауына себеп болды, фильм қаржылық жағынан табыс әкелгеніне қарамастан. Оның наразылығының бір бөлігі Прессбургердің сценарийімен байланысты, сонымен қатар ол Rank студиясының басшыларымен актерлерді таңдау, фильм форматы және түсірілім орны бойынша дауласыпты. Пауэллдің күмәніне қарамастан, Дирк Богард Фермор рөліне бекітілді, түсірілім VistaVision форматында, бірақ қара-ақ түспен жүзеге асырылды. Кипр сол кезде қарулы көтеріліс басынан өткізіп жатқандықтан, түсірілім Англиядағы Pinewood студиясында, Франция мен Италиядағы Альпілік теңіз жағалауында және Франциядағы Лазурь жағажайында өтті. Патрик Ли Фермор мен Ксан Филдинг Альпілік теңіз жағалауындағы түсірілімдерде кеңесшілер ретінде қатысты. Фильмнің музыкасын грек композиторы Микис Теодоракис жазған, ол Крит аралында өскен. Бірнеше жылдан кейін фильмді қайта көрген Пауэлл «фильмнің қаншалықты нашар екеніне таң қалдым» деп шағымданып, түсірілім орны мен музыкаға риза болғанын, бірақ басты рөлдерді сомдаған актерлердің ойынына және өзінің режиссерлік жұмысына, «грек атмосферасын жасауға тым көп көңіл бөлгендіктен, [Пауэллдің] басқа ештеңе жасауға уақыты да, қиялы да болмады» деп көңілі қалды. Пауэлл Богардтың ойынына әсіресе наразы болса да, Патрик Ли Фермор Богардтың өзін бейнелеуіне өте риза болды. Kinematograph Weekly журналының мәліметінше, 1957 жылы фильм британдық прокатта «табысты» болды.

Танымал мәдениетте

Бұл оқиға 1957 жылы "Goon Show" бағдарламасының "Ill Met by Goonlight" атты эпизодында Спайк Миллиганмен әдемі түрде пародияланды.