Кіріспе

Джон Гарднердің романы (британ жазушысы). «Лицензия жаңартылды» алғаш рет 1981 жылы жарық көрді және Иан Флемингтің құпия агенті Джеймс Бондты бейнелейтін Джон Гарднердің алғашқы романы. 1968 жылы Кингсли Амистің «Полковник Сан» романынан кейін бұл нағыз Джеймс Бонд романы болды (романдаулар мен жалған өмірбаяндарды есептемегенде). Glidrose Publications авторлық құқығымен жарық көрген бұл романды алғаш рет Ұлыбританияда Джонатан Кейп, ал АҚШ-та Ричард Марек, G. P. Putnam's Sons баспасы жариялады. «Лицензия жаңартылды» романы Бонд әдеби франшизасын сәтті қайта жандандырды, Гарднер 1996 жылы зейнеткерлікке шыққанға дейін жазған 14 түпнұсқа романның біріншісі болды. Осы кезеңде Гарднер тағы екі роман жазды.

Джеймс Бондтың жаңартуы

1979 жылы Glidrose Publications (қазіргі Ian Fleming Publications) Гарднерге жүгініп, Иан Флемингтің Джеймс Бонд романдары сериясын жаңартуды сұрады. Джеймс Бондтың жаңа сериясын жазуға шақырылған автор Джон Гарднерге Джеймс Бонд пен оның серіктерін жаңарту және оларды 1980-ші жылдарға көшіру міндеті жүктелді. Мен Glidrose кеңесіне Бондты Флеминг оны 1960-шы жылдарда қалдырған күйінде «ұйықтатып», 1980-ші жылдарда оятуды, оның жасы ұлғаймағанын, бірақ қазіргі заманғы барлық білім мен тәжірибені жинағанын жеткіздім. Ең бастысы, оның операциялық дағдылары болуын қаладым: дұрыс сауда-саттықтардың шындығы және заманауи технологиялар. Джон Гарднер 1980-ші жылдарға дейінгі уақытты жаңарту арқылы, оның сериясы Джеймс Бондтың мансабын Флеминг романдары аяқталғаннан кейін бірнеше жылдан кейін көрсетеді. Уақыт шеңбері өзгергендіктен, Гарднердің сериясы Флемингтің әңгімелері 1950-ші және 1960-шы жылдарда емес, 1960-шы және 1970-ші жылдарда болғанын көрсетеді. Сол сияқты, Джеймс Бондтың серіктері мен одақтастары, әсіресе британдық құпия қызметінде жұмыс істейтіндер, мысалы, М, Билл Таннер, Мисс Монипенни және Q де 1980-ші жылдарға көшіріледі, бірақ Q сирек еске алынады және көбінесе Анн Райлимен ауыстырылады, оны әріптестері және Бонд жақын арада «Q'ute» деп лақаптайды, одан кейін ол Бондтың романтикалық жақындықтарының тізіміне қосылады. Роман қолжазба кезеңінде бастапқыда «Meltdown» деп аталды.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Лицензия жаңаруы басталғанда, М Бондқа «00» бөлімі іс жүзінде таратылғанын еске салады; алайда, М Бондты мәселелерді шешуші ретінде қалдырады (сөз сорап айтқандай), оған «Мен үшін сен әрқашан 007 боласың» дейді. Бондқа доктор Антон Мурик, террорист Франкомен кездесуде болған деп саналатын дарынды ядролық физик туралы тергеу тапсырылады. Франко МИ5-тің күштерімен Шотландиядағы Мёркалди деген ауылға дейін анықталып, ізденіс жүргізіледі. Мёркалди МИ5-тің қарауынан тыс болғандықтан, МИ5-тің бас директоры Ричард Дагган М-ден Бондты Мурикті бақылауға жіберуін сұрайды. МИ5-те болмаған ақпаратқа сүйене отырып, М Бондқа Муриктің қамалына кіріп, оның сенімін жеңіп алуға бұйрық береді. Бонд Мурикпен Аскот жарыс жолында байланыс жасайды, онда ол кездейсоқ кездесу жасағандай болып, Мурикке жұмыс іздеп жүрген жалдамалы сарбаз екенін айтады. Кейін Бонд Муриктің шақыруымен Шотландияға келіп, Франконы өлтіру үшін жалданады, бірақ оның себептері сол кезде белгісіз болады. Франкоға Мурик өзінің жас қамқоршысы Лавендер Пикокты өлтіруді тапсырды, себебі ол Мурик мүлігінің нағыз мұрагері еді, және бұл құпия құжаттармен ғана дәлелденуі мүмкін, оларды Мурик қамалындағы сейфте сақтайды. Муриктің жоспары – Франконың қолдауымен әлемдегі алты атом электр стансасын бір уақытта басып алу. Мурик бұл келісімге қатысы жоқ екенін қамтамасыз ету үшін Бондты Франконы өлтіруге пайдалануға тырысады. Соңында террористер алты атом электр стансасын басып алады, бірақ олар Мурик деп қателесіп, Бондтан алған тоқтату кодын пайдаланып, ядролық төңкерістің алдын алады. Мурик талаптары орындалмас бұрын Бонд пен Лавендер оны жеңіп шығады.

Күміс аң

Лицензиясын жаңартқан Бонд Saab 900 Turbo машинасын жүргізеді. Кітаптың кейбір басылымдарында автомобиль кітап мұқабасында қара немесе қызыл түспен бейнеленген; алайда кітаптың ішінде автомобильдің түсі есімдерінде жоқ. Ол тек "Арнайы қызметтер үшін" Гарднердің келесі романында күміс түсті болып, "Күміс аң" деген атқа ие болды. Автомобиль Бондтың жеке көлігі, ол Communication Control Systems Ltd (CCS) компаниясымен өз қаражатында жаңартылды – бұл компания (қазір Security Intelligence Technology Group деп аталады) автор Джон Гарднерге пайдалануға болатын құрылғылар туралы идеялар ұсынды. Осының нәтижесінде Гарднер кітапта оларға, емес Q бөліміне алғыс айтты. "Лицензия жаңартылған" шыққаннан кейін Saab Automobile Бонд тақырыбындағы жарнамалық кампанияны іске қосты, онда кітаптағыдай жабдықталған нақты автомобиль (бірақ көз жасыту газының орнына түтін қолданылды) ұсынылды.

Болашақ Бонд фильмдеріне әсері

Лицензия жаңартылғандағы кейбір маңызды сюжеттік элементтер келесі Бонд фильмдеріне әсер еткен болуы мүмкін; ең айқын мысалы – Антон Муриктің атақты террорист көмегімен ядролық апатты жасау жоспары, ол «Әлем жеткіліксіз» фильмінің негізі болды. «Жаңартылғаннан» кейінгі Бонд фильмдерінде пайда болған тағы бір маңызды элемент – Антонның ат жарыстарында алдауы, осыған ұқсас әрекетті Макс Зорин «Өлімге көзқарас» фильмінде жасады, сондай-ақ қару-жараққа құштарлық, ол «Жанды күн сәулелеріндегі» Брэд Уитакерге ұқсас.

Жаңа 30 жылдығы қайта басылымдары

Лицензияның жаңартылуының 30 жылдығын мерекелеу үшін Джон Гарднердің Джеймс Бонд туралы барлық он төрт кітабы 2011 жылдың маусым айынан бастап Ұлыбританияда Orion баспасында қайта басылды. Алғашқы бес кітап түпнұсқа мұқабаларымен қатқыл мұқабада жарық көрді. Джон Гарднердің қалған кітаптары 2012 жылы Ұлыбританияда жаңаша безендірілген жинақ ретінде жұқа мұқабада шығарылды. АҚШ-та Pegasus 2011 жылдың күзінде жаңа дизайндағы жұқа мұқабада Джон Гарднердің алғашқы үш кітабын шығарды. Басылымдарда Бонд әлемінің белгілі тұлғаларының кіріспе сөздері жарияланды, одан кейін АҚШ-та барлық 14 кітаптың толыққанды қайта басылымы жарық көрді.

Жариялану тарихы

Ұлыбританияның алғашқы қалың қаптамалы басылымы: 1981 жылдың мамыр айында «Джонатан Кейп». АҚШ-тың алғашқы қалың қаптамалы басылымы: 1981 жылдың сәуір айында Ричард Марек/Г. П. Путнамның ұлдары. Ұлыбританияның алғашқы жұмсақ қаптамалы басылымы: 1982 жылы «Coronet Books». АҚШ-тың алғашқы жұмсақ қаптамалы басылымы: 1982 жылдың мамыр айында «Berkley Books». АҚШ-тағы қалың қаптамалы басылымы 130 000-нан астам дана сатылды.

Пікірлер

Романға қатысты пікірлер көбінесе аралас болды. Ақын Филип Ларкин «The Times Literary Supplement» журналында жазған мақаласында, кітаптың өзіндік өмірі жоқ екенін және Флемингтің тартымды оқу стилінен мүгедек екенін айтты. Кингсли Амис үшін кітап «тыйырмалы түрде жаман» болды, ал Гарднер «керемет оқиға жаза алмайды». Кейін Амис романның «кәдімгі ақылға сыймайтын стандарттар бойынша да нашар» екенін айтты. Ұзақ жылдар бойы Гарднердің кітаптарына құрметпен қараған «Listener» журналының криминал сыншысы Марганнита Ласки «Лицензия жаңартылды» романының «қалыпты және көңілді сәттері бар екенін» айтты. Бірақ, бұл жақсы триллер жазушысы қарапайым жанрға толық бейімделе алмайды, ал әлемді құртуға қатысты сюжет Гарднердің Бонд рөліндегі бейнесін сенімсіз етеді, осылайша оның талантын ысырапқа жібереді. Романшы Джессика Манн «British Book News» журналында «Иан Флемингтің Джеймс Бонд кітаптары ешқашан «Лицензия жаңартылды» романындай әсерлі болған емес» деді. Гарднер өздігінен жазатын, зиялы және шығармашыл. Алайда, бұл Флемингтің аңызында ол Флемингтің кемшіліктерін оның артықшылықтарынсыз қайталайды, тек жыныстық қатынас пен садизмді азайтады. Флемингтің сюжеттері әрқашан қисынсыз болды, бірақ олар біртұтас және ақылға сыймайтын сенімділікпен ұштастырылған. Гарднердің сюжеті болса, тек қисынсыз. Құдіретті Бондтың құлдырауына қалай келді? Ол, мүмкін, өткенде басына көп соққы алған, орта жастағы, жарнама үшін дұрыс емес тауар атауларын таңдайтын адамға айналды. Николас Шримптон «New Statesman» журналында Бондты өз дәуірінде қалдырудың дұрыс екенін айтты. «Джон Гарднер Бондтың тартымдылығы Шерлок Холмс пен Филип Марлоу сияқты дәуірге байланысты екенін түсінбеді. Осы ерекше ортадан алыстаған Бонд судан шыққан балық сияқты. Сәні солғызданады, еркіндікке құмарлық өңкейеді, ал атмосфера абсурдты көрінеді». Робин У. Винкс «Library Journal» журналында «Гарднерде Флемингтің шынайы түпнұсқа сюжеттері мен әзіл-қалжыңдарының жарқырауы жоқ, ал Лавендер Пикок – Псси Галордың көшірмесі ғана. Бұл жердегі жақсы нәрселер жаңа емес, ал жаңалықтар жақсы емес. 007-нің лицензиясын жаңартпаған дұрыс». «Globe and Mail» журналының криминалды фантастика сыншысы Деррик Мердок қарсыластардың, әсіресе Флемингтің қарсыластарымен салыстырғанда, әлсіз екеніне шағымданып, сүйіспеншілікке ие болған Лавендер Пикок «Пусси Галордың қасында мектеп оқушысы» екенін айтты. Мердок сюжетті де сынға алып: «Сюжеттік желі де шатасқан. Роберт Лудлумның «Борнның жеке басы» романынан тікелей алынған халықаралық террорист туралы бір сюжеттік желі бар, ал екіншісі Виктория дәуірінің мелодрамасынан тікелей алынған ұрланған туған құқық туралы айтады. «Liquidator» сериясында Гарднер өзінің осында болуына рұқсат бергеннен әлдеқайда қулықты, күлкілі және әдепсіз бола алатынын көрсетті. Ол «Лицензия жаңартылды» романында өз міндетіне тым құрметпен қараған сияқты көрінеді». «People Magazine» журналының анонимді сыншысы «Гарднердің тәсілі кейде тым жұмсақ, бірақ жалпы алғанда, Бондтың қайтадан жұмыс істеуі қуаныш тудырады. Қош келдің, ескі досым». Романшы Майкл Малоун «The New York Times» газетінде «Лицензия жаңартылды» романында бүкіл әлемнің тар және жайсыз сезілгенін, Бонд үкіметтің оның өлтіру лицензиясын алып тастап, оны кеңсе жұмысына отырғызған жылдардағы күйзелістен арыла алмағанын айтты. Оның зиялы деңгейі, киім-кешегі және жыныстық құштарлығы төмендеді. Тіпті Мисс Манипенни оны қоздыруда қиындық көріп жүр. Механикалық қыңырлығы мен сәнді мачозшылығымен Бонд өз заманының талабына сай келді, сондықтан ол ғарышкерлер мен «Thunderbirds» дәуірінде адам бір рет қана өмір сүреді деп шешкен болуы керек еді». «Time» журналы Гарднердің «әскери техниканы, жаңа зұлымдықты және тіпті Иан Флемингке ұнайтын қиялды» мақтады. Классикалық стильде Гарднер таңғажайып нәрселерге пикарестік стильді үйіп отыр: неандертальдық қолбасшылар, радармен жабдықталған ортағасырлық қамал, жауынгерлік газ бұлттарымен шабуылдаушыларды сүртіп тастайтын машиналар. «Kirkus Reviews» журналы Гарднердің бұл тапсырмаға лайықты екенін сендірді. «Флемингтен гөрі тіл көбірек, бірақ әдеттегідей ақылсыз көңіл көтеру: қызық және ескі жанкүйерлер үшін де дәмді».