Кіріспе
Венадағы суретшілер қауымдастығы Wiener Werkstätte (ағылш. : Vienna Workshop) 1903 жылы графикалық дизайнер және суретші Коломан Мозер, архитектор Йозеф Хоффман және меценат Фриц Вэрндорфер құрған Австрияның Вена қаласында керамика, сәулет, күміс, жиһаз және графикалық өнер салаларында жұмыс істейтін архитекторлар, суретшілер, дизайнерлер мен қолөнершілерді біріктірген өнімді бірлестік болды. Бұл шеберхана "металл өңдеу, былғары бұйымдар жасау, кітап мұқабасын жасау, ағаш өңдеу, керамика, беделді карточкалар, графика және зергерлік бұйымдар сияқты алуан құралдар арқылы тұрмыстық қолданысқа жарамды заттарды көркем өндіруге" арналған еді. Ол қазіргі заманғы дизайнның алға басушысы ретінде танылады, ал оның ықпалын кейінірек Баухаус және Ар-Деко сияқты стильдерде көруге болады. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін шеберхана қаржылық қиындықтар мен материал жетіспеушілігіне тап болды. Шеберхананың базасын кеңейтуге жасалған әрекеттер сәтсіз аяқталды, сондай-ақ австриялық суретші Филипп Хауслер басшылығымен қайта ұйымдастыру да нәтиже бермеді. 1926 жылы шеберхананың қаржы директоры Отто Примавесидің банкі банкротқа ұшырады, ал 1929 жылғы қор нарығының құлдырауы шеберхананың жағдайын одан бетер етті. Нәтижесінде ол 1932 жылы жабылуға мәжбүр болды.
The Wiener Werkstätte (engl. : Vienna Workshop), established in 1903 by the graphic designer and painter Koloman Moser, the architect Josef Hoffmann and the patron Fritz Waerndorfer, was a productive association in Vienna, Austria that brought together architects, artists, designers and artisans working in ceramics, fashion, silver, furniture and the graphic arts. The Workshop was "dedicated to the artistic production of utilitarian items in a wide range of media, including metalwork, leatherwork, bookbinding, woodworking, ceramics, postcards and graphic art, and jewelry." It is regarded as a pioneer of modern design, and its influence can be seen in later styles such as Bauhaus and Art Deco. Following World War I, the workshop was beset by financial troubles and material shortages. Attempts to expand the workshop's base were unsuccessful, as was a reorganization under the direction of Austrian artist Philipp Häusler. In 1926, Workshop financier Otto Primavesi's bank failed and the Workshop limped through the stock market crash in 1929. Ultimately it was forced to close in 1932.
Шығу тегі
Бұл кәсіпорын 1897 жылы суретшілер мен дизайнерлердің прогрессивті одағы ретінде құрылған Вена сецессиясынан өркендеді. Бастапқыда Сецессия қолданбалы өнерге ерекше мән берді, ал 1900 жылы өткізілген, қазіргі заманғы еуропалық дизайн шеберханаларының жұмысын қамтитын көрмесі, жас сәулетші Йозеф Хоффманн мен оның суретші досы Коломан Мозерді ұқсас кәсіпорын құру туралы ойлануға жетеледі. Ақыры 1903 жылы, Фриц Вёрндорфердің қолдауымен, Вена шеберханасы үш кішкентай бөлмеде жұмысын бастады; ол тез арада үш қабатты ғимаратқа дейін кеңейіп, металл өңдеу, былғары өнімдер, кітап мұқабасы жасау, жиһаз және бояу шеберханалары үшін арнайы жасалған бөлек жайлармен толықты. Өнімдердің ассортиментіне былғары бұйымдары, эмаль, әшекейлер, тоқыма, әйелдер киімі, мерекелік киім, данға, пошта карточкалары және керамика да кірді.
Стиль
Бұл "шеберхана ғажайып өткеннің қадірлі дәстүрінен шабыттанды" және ең жоғары сапалы өңдеумен, егжей-тегжейлілікке ерекше назар бөлді, мәдениетті және қауіпсіз кезеңге қайта оралуға ұмтылды. 1902 жылы Вена сецессиясының 14-ші көрмесінен бастап, белгілі бір веналық суретшілердің ерекшелігі айқын бола бастады, бұл кең таралған модернистік қозғалыстың негізін қалады; бұл Wiener Werkstätte Stil (әдеби мағынада, Вена шеберханалары стилі) деп аталды. Инноваторлардың қатарында австриялық дизайнерлер Жизела Фальке фон Лилиенштейн мен Эльза Унгер, сондай-ақ веналық архитектор Йозеф Хоффман болды. Соңғысының 1902 жылы жасаған кубистік мүсіні көптеген веналық суретшілер үшін тәуелсіздікке қадам жасауға мүмкіндік берді. Оның осы кезеңдегі туындылары ерекше көзге түседі, себебі "кубизм" термині 1907 жылға дейін Пабло Пикассоның туындыларын сипаттау үшін өнер лексиконына енбеді. Эдуард Йозеф Виммер-Висгрилдің киімдері 1913 жылы Пауль Пуаре шеберхананың Берлиндегі көрмесіне келген кезде оған әсер етті. Бұл жұмыс жоғары сәнді де, функционалды да деп есептелді. Көрмеде күндізгі және кешкі киімдер, үй киімдері мен халаттар да көрсетілді. Сән шеберханасының алғашқы туындыларының бірі Климт пен мүсінші Антон Ханак үшін жасалған суретшілердің киімдері болды.
Өндіріс
Вена шеберханасында (Wiener Werkstätte) жасалған көптеген бұйымдар түрлі таңбалармен белгіленген: Вена шеберханасының тауар таңбасы, дизайнердің және оны жасаған шебердің монограммалары. 1905 жылы Винер Векстаттеде 100-ге жуық қызметкер жұмыс істеді, олардың 37-сі өз мамандығының шебері болды. Кәсіпорын Neustiftgasse 32–34 мекенжайында орналасқан, онда жаңа ғимарат олардың қажеттіліктеріне сәйкес қайта жабдықталды. Ақырында, бұл жоба Вёрндорфердің барлық капиталын сарп етті. Винер Векстатте мен Йозеф Хоффманның клиенттерінің көпшілігін суретшілер және Австро-Венгрия империясын қолдаған еврей буржуазиясы құрады. 1909 жылы Карлсбад, Мариенбад, 1916–1917 жылдары Цюрих, 1922 жылы Нью-Йорк, 1929 жылы Берлинде шеберхананың бірнеше филиалы ашылды. Пуркерсдорф санаторийі және Брюссельдегі Стоклет сарайы сияқты архитектуралық тапсырыстарда Винер Векстатте «Gesamtkunstwerk» (жалпы өнер туындысы) идеалын іске асыра алды – жобаның әрбір ең ұсақ детальдары да саналы түрде бүкіл туындының бір бөлігі ретінде жобаланған үйлесімді орта. 1904 жылдан бастап бірнеше жыл бойы Винер Векстаттеде өз ағаш өңдеу шеберханасы болды, бірақ онда аздаған ғана жиһаз жасалды. Йозеф Хоффман Jacob & Josef Kohn фирмасы үшін қарапайым пішіндерімен ерекшеленетін жиһаз коллекциясын жасады. «Wiener Werkstätte Furniture» деп аталатын жиһаздың көп бөлігі Portois & Fix, Johann Soulek, Anton Herrgesell, Anton Pospisil, Friedrich Otto Schmidt және Johann Niedermoser сияқты жиһаз жасаушылардың шеберханаларында жасалған. Кейбір тарихшылар қазір Винер Векстатте Furniture бөлімінің түпнұсқа өнімдері сақталмағанын айтады. 1905 жылдан бастап Винер Векстатте қолмен боялған және басылған жібектерді өндіре бастады. Машинамен басылған және тоқылған маталарға Backhausen фирмасы жауапты болды. 1907 жылы Винер Векстатте Майкл Поволный мен Бертольд Лёффлер басқарған Винер Керамик керамикалық шеберханасының дистрибуциясын өз мойнына алды. Осы жылы Мозер қаржылық даулардан шаршап, Винер Векстаттені тастап кетті, содан кейін шеберхана стильдік және экономикалық тұрғыдан жаңа кезеңге енді.
Кеңейту
1909 және 1910 жылдары тоқыма және сән бөлімдерінің ашылуы «Винер Векстстедт» шеберханасының бағытын одан әрі өзгертіп, жаңаша бейімдеді. 1913 жылы банкроттыққа жақын болғаннан кейін, Вярндорфер Америкаға кетіп, келесі жылы Моравиялық банкир Отто Примавеси бас қаржыгер және демеуші болып келді. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде және одан кейін «Винер Векстстедт» жаңа буын суретшілер мен шеберлердің ықпалына түсті, әсіресе Дагоберт Пеше 1915 жылы шығармашылық директоры, ал 1917 жылы Цюрих филиалының директоры болды. Пешенің ойын-сауыққа толы театрлық эстетикасы барокко мен рококоның сәндік мотивтерін заманауи стильде қайта жаңғыртты. Соғыстан кейін материал тапшылығы арзан, аз төзімді ағаш, керамика және папье-маше сияқты материалдармен тәжірибе жасауға мүмкіндік берді. Керамикаға үлес қосқандардың бірі – Уолтер Босс. 1920-жылдардың басында Филипп Хауслер шеберхананың базасын кеңейту арқылы көп ақша жұмсаған «жаман әдеттерді» және «қарсылықтарды» жоюға тырысты. Алайда, «Винер Векстстедт» суретшілері өздерінің дәстүрлі эксклюзивтілігін сақтап қалды, ал Хауслер 1925 жылы кетіп қалды. Шеберхананың қызметін кеңейтуге жасалған әрекеттер – өндірістік лицензиялардың шектеулі тізіміне обои сияқты өнімдерді қосу және Берлин, Нью-Йорк және Цюрихте филиалдар ашу – үлкен табыс әкелмеді. Соғыстың салдары мен 1929 жылы дүниежүзілік экономикалық дағдарыстың басталуы «Векстстедт» шеберханасының қаржылық жағдайын қиын жағдайға түсірді. 1932 жылы шеберхана банкроттыққа ұшырап, жабылды.
Мұра
Авангардты, көркем, бірақ уақытқа бағынбаған дизайнымен Веналық Werkstätte стилі 20 ғасырдағы сәулетшілер мен дизайнерлердің бірнеше буынына әсер етті. Германиядағы Баухаус мектебі, 1920-1940 жылдардағы Америкадағы Арт-Деко, 1940-1960 жылдардағы скандинавиялық дизайн (мысалы, Арне Якобсеннің жұмыстарын қараңыз), сондай-ақ 1960-1980 жылдардағы итальяндық дизайн (Марио Беллинидің жұмыстарын қараңыз) – бәрі Веналық Werkstätte-нің күшті ықпалында болды. Компанияның өкілдік туындысы – Брюссельдегі Стокле сарайы, ол компанияның толыққанды өнер туындысы (Gesamtkunstwerk) саналады. Altmann & Kühne шоколад компаниясы өз шоколад қораптарының дизайнында компанияның көптеген элементтерін пайдаланады, сондай-ақ Demel де.