Кіріспе

Испаниялық саясаткер (1908–1989)

Карлос Ариас Наварро, 1-ші Ариас Наварро маркизі (11 желтоқсан 1908 – 27 қараша 1989) Франко диктатурасының соңғы жылдары мен Испанияның демократияға өту кезеңінің басында Испанияның премьер-министрі болды. Ариас Наварро – қатал саясаткер және испан республикасын тарату кезінде мыңдаған өлім жазасына қол қойған Ақ террорға қатысқан адам. Кейін премьер-министрлік қызметін атқару кезінде ол көңілдік көшбасшылық танытты.

Ерте өмір

Ариас Наварро 1908 жылдың 11 желтоқсанында Мадридте туған. 1929 жылдан бері Әділет министрлігінде Малага және Мадридте прокурор болып қызмет еткен.

Франконың Испаниясы

Ариас оңшыл секторларға жақын болды және Испания Азамат соғысы кезінде франкистік жаққа қосылды. Франко Малаганы басып алғаннан кейін, ол Малагада франкистер ұйымдастырған сот процестерінде прокурор болды. Ол сол жерде "Малаганың қасабы" (Carnicero de Málaga) деген лақап атқа ие болды, себебі республикашылдардың нақты немесе күдікті жақтастарына қатысты өлім жазасын қолданудағы рөлі үшін. Франко жеңісінен кейін болған ең қатал жазалау шараларының бірінде шамамен 17 000 адам жазасыз атқыланды. Ол Мария де ла Луз дель Валле мен Менендеске үйленді, бірақ балалары болған жоқ. Әртүрлі лауазымдарда қызмет еткеннен кейін, 1965 жылдан 1973 жылдың маусымына дейін Мадрид қаласының мэрі болды. 1973 жылдың маусымында Ариас Үкімет министрі (Ішкі істер министрі) болды. Премьер-министр (Президент дель Губернато) Луис Карреро Бланко қаза болғаннан кейін, ол 1973 жылдың 31 желтоқсанында оның орнына тағайындалды және Франко қайтыс болғаннан кейін де осы лауазымды сақтап қалды. Ариас Наварро Франко отбасының, әсіресе Кармен Полоның қолдауын алды және демократияға өту кезеңінде лауазымын сақтап тұрды. Алайда, 1974 жылдың наурыз айында каталондық анархист Сальвадор Пуиг Античтің атылуы оның саяси либерализацияға қарсы екенін көрсетті, ал 1974 жылдың қыркүйегіндегі өлім жазалары, Марокко королі Хасан II-нің 1975 жылдың қарашасында Жасыл науқанды ұйымдастыруы және Франконың ауруы мен қайтысы (Ариас теледидардан хабарлады) оның әлсіздігін көрсетті және оның беделін әрі төмендетті. Франконың мемлекет басшысы лауазымындағы мұрагері, король Хуан Карлос I, оның тағайындауын жалғастырды, сондықтан алғашқы реформаларды оның үкіметі (ішінде Мануэль Фрага Ирибарне және Хосе Мария де Арейльза) енгізді, бірақ құлшыныспен емес. Ол Франконың кешкі саясатын жалғастыруға тырысты, кез келген өзгеріске қарсы тұрды. Ұзаққа созылған билік күресінен кейін Хуан Карлос оны 1976 жылдың 1 шілдесінде отставкаға кетуге мәжбүр етті. Келесі күні король оған Маркиз де Ариас Наварро (ағылшын тілінде: Marquess of Arias Navarro) атағын және Испанияның ұлы титулын (Grande de España) берді. Оның қайтысынан кейін маркиз атағын оның туысы Мигель Анхель Ариас Наварро мұра етті. Ариастың орнын 1975 жылдың желтоқсанында Франконың ресми партиясы Movimiento Nacional бас хатшысы болып тағайындалған Адольфо Суарес басты. 1977 жылдың маусымында 1936 жылдан бері өткізілген алғашқы бос жалпы сайлау кезінде Ариас Мануэль Фрага құрған оңшыл партия - "Халық альянсына" қосылды. Содан кейін ол кез келген реформаларға қарсы болған қатал топтың "Бункер" тобын және Франко партиясы Fuerza Nueva жетекшісі Блас Пиньярды басқарды. Алайда, Ариас Испания үкіметінде маңызды лауазымды қайтадан иеленген жоқ. Ол солшыл және оңшыл экстремистердің шабуылына ұшырады, олар оны "Ескі қорқақ" деп атады.

Кейінгі жылдар

Алғашқы демократиялық сайлауда партия Мануэль Фрага басқаратын Халықтық Альянсқа (АП) қосылып, Мадридтен сенатқа үміткер болды, бірақ сайланбады. 1989 жылдың 27 қарашасында 80 жасында инфаркттан қайтыс болды және Эль-Пардодағы Мингорубио бейіштігіне жерленді. Оның әйелі 1997 жылы қайтыс болды.

Испания мен Португалия

Испанияның "El País" газеті хабарлағандай, АҚШ Ұлттық архивтер және құжаттар басқармасы жариялаған құжаттар 1974 жылғы 25 сәуірде Португалияда болған солшыл "Қарлығаш революциясынан" кейін Арияс 1975 жылғы наурыз айында АҚШ Мемлекеттік хатшысының орынбасары Роберт С. Ингерсоллмен кездесіп, коммунизмнің таралуын тоқтату мақсатында Португалияға басып кіруді ұсынды. Ингерсолл 18 наурызда сол кездегі Мемлекеттік хатшы Генри Киссинджерге жолдаған есепте "Португалиядағы оқиғалар Испания шекарасын кесіп өтпеуін қамтамасыз ету үшін тиісті қадамдар" қолданылып жатқанын мәлімдеді. Ингерсолл сондай-ақ, Испания Вашингтондан соғыс болған жағдайда қолдау күтетінін, ал АҚШ әскери базаларының мәртебесін қайта қарастырып жатқан кезде Арияс Вашингтондан Испанияның НАТО-ға қатысуына қолдау көрсетуін қалағанын қосты.