Тәдеуш Сулимирский: Көшпенділер археологиясының шебері

Кіріспе

Тадеуш Юзеф Сулимирский (1 сәуір 1898 – 20 маусым 1983) – Польшада туған британдық тарихшы және археолог, ол 1939 жылы Екінші дүниежүзілік соғыс басталғаннан кейін көп ұзамай Ұлыбританияға эмиграциялаған. Сулимирский далалық көшпелілердің, әсіресе киммерийлердің, скифтердің және сарматтардың археологиясын зерттеудегі пионер және жетекші сарапшы болды.

Ерте өмір

Тадеуш Жозеф Сулимирский 1898 жылдың 1 сәуірінде Кобыланы қаласында дүниеге келген. Ол поляк аристократиясының, шляхтаның мүшесі болған. Бастауыш білімін Чиров қаласында алған. 1916 жылдан 1920 жылға дейін Сулимирский поляк легиондарында қызмет етті, алдымен Бірінші дүниежүзілік соғыста Ресей империясына қарсы, содан кейін Польша-Совет соғысында Ресейдің КСРО-сына қарсы күресті. Бейбітшілік орнағаннан кейін Сулимирский Львов университетінде оқып, 1924 жылы заң докторы дәрежесін алды. 1929 жылы археология ғылымы бойынша докторлық диссертациясын қорғады. 1931 жылы жоғары докторлық дәрежесін алды. 1931 жылдан бастап Львов университетінің тарихқа дейінгі дәуірлер кафедрасын басқарды. Сулимирский 1936 жылы Краковтағы Ягеллон университетінің тарихқа дейінгі археология кафедрасының меңгерушісі болды. 1937 жылы профессор болып тағайындалды. Осы лауазымда Сулимирский археологиялық зерттеулер жүргізді. Польшаға басып кірген кезде Сулимирский Польша қарулы күштеріне қайта қосылды. Польшаны нацистік Германия мен Кеңес Одағы басып алғаннан кейін Сулимирский Румынияға қашып, содан Францияға өтті. Францияның құлауынан кейін ол Ұлыбританияға кетіп, Польша үкіметінің бас хатшысы болды. Бұл қызметте ол Польшаның батысқа қарай кеңеюін, Одер өзенінің шығысындағы неміс территорияларын аннексиялау арқылы қолдайтын бірқатар геосаяси пропагандалық мақалалар жазды, себебі ерте орта ғасырларда бұл территориялар ертедегі Польша мемлекетінің құрамында болған. Батыс үкіметтері Польша үкіметін эмиграцияда мойындауды тоқтатқаннан кейін Сулимирский Ұлыбританиядағы поляктардың білім беру комитетінің жетекші тұлғасына айналды. Осы кезеңде Сулимирский оқыту қызметіне қайта оралды. 1952 жылдан бастап Лондон университетінің Лондон археология институтында Шығыс Еуропаның тарихқа дейінгі дәуірі бойынша лекциялар оқыды. 1958 жылы Лондон университетінің археология институтында Таяу Шығыс және Еуропа археологиясының профессоры атанды. Ол сондай-ақ Кембридж университетінде, Оксфорд университетінде, Глазго университетінде, Эдинбург университетінде, Вроцлав университетінде және Лодзь университетінде дәріс берді. 1952-1965 жылдары көптеген еуропалық елдерде лекциялар мен семинарлар өткізді, ал 1968-1969 жылдары АҚШ-тың бірқатар университеттерінде гастрольдік сапармен болды. Сулимирский 1969 жылы Лондон университетінен зейнеткерлікке шықты, бірақ зейнетке шыққаннан кейін де саяхаттап, дәріс беруді жалғастырды. Ол Шығыс Еуропа археологиясын Батыста түсінуге үлкен үлес қосты. Польшадан жер аударылғандықтан археологиялық зерттеулер жүргізу мүмкіндігінен айырылып, Сулимирский өзінің кейінгі мансабын жазуға арнады. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде оның бұрынғы еңбектерінің көп бөлігі жойылды, бірақ Польшадағы және шетелдегі әріптестерінің көмегімен ол өзінің еңбектерін қайта жазып, 1968 жылы жариялады. Ол 200-ден астам кітап, мақала және басқа да ғылыми басылымдардың авторы. Оның "Тарихи Ресей" (1970) атты еңбегі және "Археология институтының бюллетенінде" жарияланған мақалалар сериясы ерекше аталады, онда ол Ресей археологиясы бойынша соңғы зерттеулерді ағылшын тілінде ұсынып берді. Сулимирский, әсіресе, кимерлер, скифтер және сарматтар сияқты дала көшпелілерін зерттеумен айналысты. Оның көптеген жазбалары осы мәселелерге арналған. Ол дала археологиясы бойынша пионер және әлемдегі ең білікті сарапшылардың бірі болды. Сулимирский Ұлыбритания мен Ирландияның Корольдік антропологиялық институтының және Лондонның антиквариаттар қоғамының мүшесі болды. 1973 жылы Юрзиковский сыйлығымен марапатталды. Ол Польшаның шетелдегі университеті және Польша ғылыми қоғамы сияқты поляк ұйымдарында белсенді қатысты. Сулимирский 1983 жылдың 20 сәуірінде қайтыс болды. Ол әйелі Ольга Сулимирскадан, бес баласынан – Фелиция Янишевскаядан (Боба), Мария Романовскаядан (Ниния), Витольд Сулимирскийден, Кароль (Чарльз) Сулимирскийден, Джерзи (Джордж) Сулимирскийден; 15 немересінен, оның ішінде Витольдтың балалары – Эла (Ландегер), Адам және Эдвард; Карольдің балалары – Роджер, Марк және Рената (Вайс); және көптеген шөберелерінен кейін қалды.

Tadeusz Joseph Sulimirski was born on 1 April 1898 in the town of Kobylany, which was then part of the Austria Hungary. He belonged to Polish nobility, the szlachta. He received his primary education in Chyrów. From 1916 to 1920, Sulimirski served in the Polish Legions, fighting initially against the Russian Empire in World War I, and then against the Russian SFSR in the Polish Soviet War. After the peace, Sulimirski enrolled at the University of Lwów, acquiring a Doctor of Law in 1924. In 1929 he acquired a PhD in archaeology. He received a higher doctorate in 1931. Since 1931 he was Head of the Prehistory Department of the University of Lwów. Sulimirski became Chair of Prehistoric Archaeology at the Jagiellonian University in Kraków in 1936. In 1937 he was appointed Professor. While in this position, Sulimirski carried out pioneering archaeological research. Upon the Invasion of Poland, Sulimirski rejoined the Polish Armed Forces. After the occupation of Poland by Nazi Germany and the Soviet Union, Sulimirski escaped to Romania, and from there he left for France. Upon the Fall of France soon afterwards, Sulimirski left for the United Kingdom, where he became Secretary General to the Polish Government. In that position he wrote a number of geopolitical propaganda articles calling for the expansion of Poland to the west through the annexation of German territory lying east of the Oder River, on the grounds that in early medieval times those territories had been part of the early Polish state. After recognition of the Polish government in exile was withdrawn by the Western governments, Sulimirski was a leading figure in the Committee for the Education of Poles in Great Britain. During this time, Sulimirski returned more and more to teaching. From 1952 he gave regular courses in East European prehistory at the London Institute of Archaeology of the University of London. In 1958 he was made Professor of Middle East and European Archaeology at the London University Institute of Archaeology. He also lectured at Cambridge University, University of Oxford, University of Glasgow, University of Edinburgh, University of Wrocław, and the University of Łódź. He gave lectures and seminars in many European countries in 1952 1965, and in a number of United States universities during a tour in 1968 1969. Sulimirski retired from the University of London in 1969, but continued to travel and lecture after retirement. He contributed immensely to the increasing the understanding of the archaeology of Eastern Europe in the West. Cut off from carrying out archaeological research by his exile from Poland, Sulimirski dedicated his later career to writing. During World War II, almost all of his previous work was destroyed, but with the help from colleagues both in Poland and abroad, he was able to have his works rewritten and published in 1968. He was writer of more than 200 books, articles and other scientific publications. Of particular note is his work Prehistoric Russia (1970), and a series of articles published in the Bulletin of the Institute of Archaeology, where he made available in English the most recent research on the archaeology of Russia. Sulimirski particularly specialized in the study of steppe nomads such as the Cimmerians, Scythians and Sarmatians. Much of this later writing was concerned with them. He was a pioneer and one of the world's foremost experts on the archaeology of the steppes. Sulimirski was a Fellow of the Royal Anthropological Institute of Great Britain and Ireland and the Society of Antiquaries of London. In 1973 he was the recipient of the Jurzykowski Prize. He was very active in Polish organizations such as Polish University Abroad and the Polish Scientific Society. Sulimirski died on 20 April 1983. He was survived by his wife, Olga Sulimirska; five children, Felicia Janiszewska (Boba), Maria Romanowska (Ninia), Witold Sulimirski, Karol (Charles) Sulimirski, Jerzy (George) Sulimirski; 15 grandchildren, including Witold's children, Ela (Landegger), Adam and Edward; and Karol's children, Roger, Mark and Renata (Weiss); and, numerous great grandchildren.