Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Монаднок Сан-Хуан округінде, Нью-Мексико штатында.
Жартас құрылымы
Monadnock in San Juan County, New Mexico
the rock formation
Шипрок ("қанаты бар тас" немесе "қанатты тас") – Сан-Хуан округінде, Нью-Мексико штатындағы Навахо ұлтының жоғары шөлді жазығынан шамамен 482 метрге көтерілетін монаднок. Оның ең биік нүктесі теңіз деңгейінен 2188 метр биіктікте. Шипрок қаласынан (қала Шипрок тауының атымен аталған) оңтүстік-батысқа қарай 17 шақырым қашықтықта орналасқан. Навахо ұлтының басқаруындағы бұл құрылым Төрт бұрыш аймағында орналасқан және Навахо дінінде, мифологиясында және дәстүрінде маңызды рөл атқарады. Шипрок альпинистер мен фотографтардың қызығушылығын тудырады және бірнеше фильмдер мен романдарда бейнеленген. Бұл Нью-Мексико штатының солтүстік-батысындағы ең танымал нысан. 1975 жылы Ұлттық саябақтар қызметі Шипрокты Ұлттық табиғи ескерткіш деп жариялады.
Shiprock (, "rock with wings" or "winged rock") is a monadnock rising nearly 1583 feet (482 m) above the high desert plain of the Navajo Nation in San Juan County, New Mexico, United States. Its peak elevation is 7177 feet (2188 m) above sea level. It is 10.75 mile (17 km) southwest of the town of Shiprock, which is named for the peak. Governed by the Navajo Nation, the formation is in the Four Corners region and plays a significant role in Navajo religion, myth, and tradition. Shiprock is a point of interest for rock climbers and photographers and has been featured in several film productions and novels. It is the most prominent landmark in northwestern New Mexico. In 1975, Shiprock was designated a National Natural Landmark by the National Park Service.
Атауы
Навахо тайпасы таудың шыңын "қанатты тас" немесе "ұшатын тас" деп атайды. Бұл атау навахоларды солтүстіктен осы күнгі жерлеріне жеткізген алып құс туралы аңызға байланысты. АҚШ Геологиялық қызметінің карталары "Кеме тасы" атауы 1870 жылдарға дейін қалыптасқандығын көрсетеді. Орталық құрылымнан сәулелі түрде таралатын, дике деп аталатын минеттен тұратын қабырға тәрізді жарылымдар бар. Минеттің радиометриялық жасын анықтау нәтижесінде бұл жанартаулық тау жыныстары шамамен 27 миллион жыл бұрын пайда болғандығы белгілі болды. Шипрок – Навахо жанартаулық өңірінің солтүстік-шығыс бөлігінде орналасқан. Бұл өңірде 30 миллион жыл бұрын қалыптасқан минет және басқа да сирек кездесетін магмалық тау жыныстары кездеседі. Монумент алқабындағы Агатла (Эль Капитан) – осы жанартаулық өңірдегі тағы бір маңызды жанартау түйірі.
The Navajo name for the peak, , "rock with wings" or "winged rock", refers to the legend of the great bird that brought the Navajo from the north to their present lands. United States Geological Survey maps indicate that the name "Ship Rock" dates from the 1870s. Wall like sheets of minette, known as dikes, radiate away from the central formation. Radiometric age determinations of the minette establish that these volcanic rocks solidified about 27 million years ago. Shiprock is in the northeastern part of the Navajo volcanic field—a field that includes intrusions and flows of minette and other unusual igneous rocks that formed about 30 million years ago. Agathla (El Capitan) in Monument Valley is another prominent volcanic neck in this volcanic field.
Тау-кен жорықтарының тарихы мен құқықтық мәртебесі
Алғашқы тіркелген көтерілу 1939 жылы Дэвид Броуэр, Раффи Бедейн, Бестор Робинсон және Джон Дайер кіретін Сиерра клубының тобымен жасалды. Осыған қарамастан, тас өрмелеушілер Шипрокты өрмелеуге қызықты орын деп есептей беруде. 1970 жылдың наурыз айында үш өрмелеушінің ауыр жарақат алуы Навахо ұлтын Шипрокта ғана емес, сондай-ақ Навахо ұлтының барлық территориясындағы монолиттерде, тік шыңдарда және Навахо парктері мен демалыс басқармасының қарауындағы тайпалық парктерде тас өрмелеуге тыйым салуға мәжбүр етті. Навахо ұлты бұл тыйымды "абсолютті, соңғы және шартсыз" деп жариялады. Навахо жеріндегі демалыс қызметтерін басқаратын Навахо парктері мен демалыс басқармасының мәлімдемесіне сәйкес, басқарма тас өрмелеуге рұқсат береді және тас өрмелеу ұйымдарымен ынтымақтасады деген жалған ақпарат таратылды. 2006 жылғы баспасөз хабарламасында Навахо ұлтының тағы бір монолит аймағы – Монумент Долинасы туралы былай делінген:
The recorded first ascent was in 1939, by a Sierra Club party including David Brower, Raffi Bedayn, Bestor Robinson and John Dyer. In spite of this, rock climbers continue to see Shiprock as an interesting place to climb. Serious injuries to three climbers in March 1970 caused the Navajo Nation to ban rock climbing not only on Shiprock but all over the Navajo Nation on monoliths, spires and within tribal parks under the jurisdiction of Navajo Parks & Recreation. The Navajo Nation announced that the ban was "absolute, final and unconditional". According to reports from the Navajo Parks and Recreation Department, which administers recreational activities on Navajo land, there have been false claims that the department allows rock climbing and cooperates with rock climbing organizations. A 2006 press release addressing Monument Valley, another area of monoliths within the Navajo Nation, states:
Басқарма кейбір аймақтарда кемпінг құруға және жаяу серуендеуге рұқсат береді, бірақ Шипрок сияқты қасиетті ескерткіштерге рұқсат жоқ.
Permits are issued by the department to camp and hike in some areas, but not for sacred monuments such as Shiprock.
Діни және мәдени маңызы
Шипрок және оның төңірегіндегі жерлер навахо халқы үшін діни және тарихи маңызы бар. Олардың көптеген мифтері мен жырларында осы туралы айтылады. Ең бастысы – бұл шыңның навахоларды оңтүстік-батысқа жеткізген рөлі. Бір жыр бойынша, басқа жерден көшіп келгеннен кейін навахолар монолитте тұрып, "егін егу және су алу үшін ғана төмен түскен". Бұл шың Enemy Side Ceremony және Navajo Mountain Chant әңгімелерінде еске алынады, сондай-ақ Bead Chant және Naayee'ee Ceremony рәсімдерімен байланысты.
Shiprock and the surrounding land have religious and historical significance to the Navajo people. It is mentioned in many of their myths and legends. Foremost is the peak's role as the agent that brought the Navajo to the southwest. According to one legend, after being transported from another place, the Navajos lived on the monolith, "coming down only to plant their fields and get water." The peak is mentioned in stories from the Enemy Side Ceremony and the Navajo Mountain Chant, and is associated with the Bead Chant and the Naayee'ee Ceremony.