Майкл Энтони Фостер: Ғылыми фантастика жазушысының өмірі мен шығармалары

Кіріспе

Американдық романіст (1939–2020)

Майкл Энтони Фостер (2 шілде 1939 – 14 қараша 2020) – Солтүстік Каролина штатының Гринсборо қаласынан шыққан американдық ғылыми фантастика жазушысы. Ол АҚШ Әуе күштерінде капитан және орыс тілі маманы ретінде он алты жылдан астам қызмет етті.

"Лер" кітаптары

Фостер адамзаттың бір тармағы туралы байланысы шала ғана трилогия жазды, оны Лер: Таң батырлары (1975), Зан ойыншылары (1977) және Клеш күні (1979) деп атады. Зан ойыншылары қалғандарына қарағанда әлдеқайда ертерек, Жерде орын алады және Лердің Жерден кетуін егжей-тегжейлі сипаттайды; қалған екі кітап басқа планеталардағы екі жеке Лер кездесуін қамтиды. Зан ойыншылары аталымындағы "ойын" Конвейдің "Өмір ойынының" күрделі нұсқасы – жасушалық автоматтарға негізделген. Таң батырлары көбінесе адам мен Лер әйелі арасындағы қарым-қатынасқа қатысты, ал Клеш күні Лерді көбінесе түсініксіз гуманоидтық нәсіл ретінде бейнелейді. Зан ойыншылары, керісінше, Лердің адамзаттың жасалған тармағы ретіндегі шығу тегін талқылайды және олардың адамзатпен өзара әрекеттесуімен қатар Лер мәдениетіне де тоқталатын туынды. Бұл кітаптағы оқиғалар көбінесе Солтүстік Каролина штатындағы Унварри ұлттық орман паркінде өтеді. Лер сирек көбейеді, жасөспірім шағынан кейін ғана, отыз жасқа келгенде ғана көбейтіп ұрпақ жасай алады: олар бес жылдық екі көбею кезеңін бастан кешіреді. Сондықтан көптеген Лер әйелдері екі бала ғана туады, бірақ кейде үшінші бала туады, ал егіздер де кездеседі. Лер отбасы құрылымы "тоқыма" деп аталатын жүйеге негізделген, олар бастапқы популяциясының аздығы мен төмен туу көрсеткішіне байланысты максималды генетикалық әртүрлілікті сақтау үшін оны жобалаған. Тоқыма екі "алдыңғы ата-анадан" басталады. Олар жұптасып, "үлкен баласын" туады. Содан кейін әрбір алдыңғы ата-ана шығып, тиісті жынысты тағы бір Лерді әкеледі, оларды "кейінгі ата-аналар" дейді. Алдыңғы ата-аналар кейінгі ата-аналармен жұптасып, үлкен баладан бес жас кішірек "ішкі балаларын" туады. Кейінгі ата-аналар жұптасып, "кіші баласын" (ішкі баладан 5 жас кішірек) туады. Ішкі балалар тоқымада қалады және келесі буынға алдыңғы ата-аналар болады; үлкен балалар басқа тоқымаларға қосылу үшін кейінгі ата-аналар болып кетеді. Сирек кездесетін артық балалар көбінесе жаңа тоқыманы бірге бастау жауапкершілігін алады. Балалардың жынысын феромондар арқылы реттеу жүзеге асырылады. Сирек жағдайларда, кейде қасады түрде, екі бір жынысты ішкі бала туады; тоқыма желісі осы жерде аяқталады, өйткені төрт баланың барлығы да кейінгі ата-аналар ретінде басқа тоқымаларға тоқылуы керек. Лерлер негізінен "Жеке сөйлеу" деп аталатын ауызекі тілді қолданады. Әр Лердің үш буыннан тұратын есімі бар, мысалы, "Маелленклет", бірақ олардың жақындары кейде есімнің қысқартылған нұсқаларын қолданады. Әртүрлі санаттағы заттардың әрқашан бірдей буын саны болады, мысалы, жұлдыздардың төрт буыннан тұратын есімдері бар. Қытай тіліндегідей, әр буынның төрт мағынасы болуы мүмкін, бірақ қытай тілінен айырмашылығы, Жеке сөйлеу тоналды тіл емес. Оның орнына, әр сөздің төрт классикалық грек элементіне (Жер, Ауа, От, Су) сәйкес келетін төрт "режимі" бар, әр режим Девинататорлық тародан алынған символикалық мағынаға ие, ал күрделі грамматикалық ережелер режимнен режимге рұқсат етілген ауысуларды реттейді. Сондықтан Жеке сөйлеу сөздерінің мағынасы контекстке байланысты, әңгіме барысында режимді ауыстыруға мұқият назар аудару қажет. Элементтік символизм Лердің жеке есімдерінің мағынасына да қатысты, бірақ әр адам өзінің "басқарушы элементін" құпия ұстайды; бұл соңғы әдет некеге тұру келіссөздерін қиындатады, өйткені әр алдыңғы ата-ана екінші алдыңғы ата-ананың екінші (кейінгі ата-ана) жұбайын таңдауы керек, ал әр алдыңғы/кейінгі ата-ана жұбының басқарушы элементтері өзара толықтырылуы керек: Жер Ауамен, ал От Сумен. Сонымен қатар, сирек қолданылатын "Көп сөйлеу" деп аталатын коммуникация тәсілі бар, ол барлық қол жетімді коммуникация арналарын, ауызекі және ауызекі емес, ақпаратты Жеке сөйлеуден гөрі әлдеқайда егжей-тегжейлі жеткізу үшін пайдаланады. Лер трилогиясын аяқтағаннан кейін Фостер Жеке сөйлеуді дамыту және түсіндіру бойынша жұмысын жалғастырды, оны Лаяклан деп атады (оның аты ағылшын тілінде "Түсінік" деп аударылады). Лаякланнан ағылшын тіліне сөздіктің маңызды бөлігі және Лаякланға қатысты мақалалармен бірге ағылшын тілінен Лаякланға сөздіктің жоспары (екеуі де Фостердің қолынан шыққан) онлайн режимінде қол жетімді болды, бірақ кейін жоғалып кетті.

Foster wrote a loosely connected trilogy about an offshoot of humanity called the Ler: The Warriors of Dawn (1975), The Gameplayers of Zan (1977), and The Day of The Klesh (1979). The Gameplayers of Zan takes place much earlier than the others, on Earth, and details the Ler's departure from Earth; the other two books cover two separate human Ler encounters on other planets. The "game" from the title of The Gameplayers of Zan is based on cellular automata, a more intricate version of Conway's Game of Life. The Warriors of Dawn mostly concerns the relationship between a human man and a ler woman, and The Day of The Klesh represents the ler as a mostly inscrutable humanoid race. The Gameplayers of Zan, on the other hand, discusses the origins of the Ler as an engineered offshoot of humanity, and is as much about ler culture as their interactions with humanity. Most of the action in this book takes place in Unwharrie National Forest, North Carolina. Ler reproduce infrequently, only becoming fertile at age thirty after a long adolescence: they experience two fertility periods, five years apart. Hence most ler females have only two children, but occasionally they have a third, and twins are not unknown. Ler family structure is organized around a "braid," which they have designed to preserve maximum genetic diversity to offset their low initial population and small birth rate. A braid starts with two "fore parents". They mate and produce the "elder outsibling". Then each of the fore parents goes forth and brings back another ler of the appropriate gender, the "after parents". The fore parents each mate with an after parent and produce the "insiblings", five years younger than the elder outsibling. Then the after parents mate and produce the "younger outsibling", five years younger than the insiblings. The insiblings remain in the braid and become the fore parents to the next generation; the outsiblings will leave to join other braids as after parents. The rare surplus children tend to be given the responsibility of beginning completely new braids together. Alternation in the gender of children is enforced with pheromones. In rare cases, sometimes on purpose, two same sex insiblings are born; the braid line ends there, as all four children must weave into other braids as after parents. Ler communicate mainly using a verbal language called Singlespeech. Each ler has a name consisting of three syllables, e. g. "Maellenkleth", though their intimates sometimes use shortened versions of the name. Various categories of objects always have names with the same numbers of syllables, e. g. stars have four syllable names. As in the Chinese language, each Singlespeech syllable has four possible meanings, but unlike Chinese, Singlespeech is not a tonal language. Instead, each Singlespeech word has four "modes" corresponding to the four classical Greek elements (Earth, Air, Fire, Water), with each mode having a symbolic meaning borrowed from the Divinatory tarot, and complex grammatical rules govern the allowed transitions from mode to mode. The meanings of Singlespeech words are therefore highly context dependent, and careful attention must be paid to mode transitions during a conversation. Elemental symbolism extends also to the meanings of ler personal names, but each individual keeps their "governing element" a secret; this latter custom complicates ler marriage negotiations, since each foreparent must choose the other foreparents' second (afterparent) mate, and the governing elements of each foreparent/afterparent mating must be complementary: Earth with Air, and Fire with Water. There is also a less frequently used mode of communication called Multispeech, which uses all the available communication channels, verbal and nonverbal, to convey information in a much more detailed fashion than Singlespeech ever could. After the completion of the Ler trilogy, Foster continued to work on the development and explication of Singlespeech, which he renamed Layaklan (which name back translates to 'Understanding' in English). A substantial Layaklan to English lexicon and an outline of a corresponding English to Layaklan lexicon (both of which were written by Foster), accompanied by supporting articles concerning Layaklan, were available online but were subsequently lost.

Морфодит трилогиясы

Бұл серия: Морфодит (1981), Трансформер (1983) және Презервер (1985) кітаптарынан тұрады. Басты кейіпкер – пішін өзгерте алатын, жынысын ауыстыра алатын және жасы кішірейе алатын тартыншақ кісі өлтіруші. Оқиғалар көбінесе басқа планетада немесе ғарышта өтеді, ал қысқа көріністер оқырманды бір жерден екінші жерге жетелейді. "Морфодит" романында біз алғашқы кейіпкер Раэльді әлемге ешқашан жіберілмеген қауіпті кісі өлтіруші ретінде көреміз. Ол "Маска фабрикасында" тұтқынға алынған, ал оны ұстағандар оны басқа жаратылыстардан да көп қорқайды. Раэль – биоинженерлік жасалған кісі өлтіруші емес: ол медитация арқылы өзгеріске бастама береді. Өзгеріс процесі "кейіннен" деген нәрсесі жоқ кішкентай өлімге ұқсас, және Раэль үшін оңай шаруа емес, өте қиын. Сонымен қатар, өзгеріс 10-20 жылға жасты кішірейтеді, бұл қысқа мерзімде болатын өзгерістердің санын шектейді. Раэльдің неліктен осылай қорқынышты екенін білу үшін, "оның" таныстырылуынан кейін біраз уақыт өткен соң, "оның" болашақты болжаудың ғылыми әдісін тапқаны белгілі болады. Әсіресе, бұл өнер қоғамды өзгертуге себеп болатын жалғыз адамды анықтай алады. Бұл өнер "Трансформерде" кеңінен түсіндіріледі, бірақ қысқаша айтқанда, ол ғылыми тұрғыдан нақты және сан есе күрделі "И-Цзин" нұсқасына ұқсайды. Бұл болжау құралы кітаптарда "өнер" деп аталады. "Морфодит" Раэльдің өзгермейтін Оерликон әлеміне жіберуін және оның арқасында оған келген өзгерістерді көрсетеді. Оерликон – өзгерісті басуға ниеттенген адамдар тобын біріктірген әлем. Осы мақсатта олар қатаң тәртіптелген қоғамға ие және полициялық мемлекетке тең. Бұл өзгермейтін жағдайды Оерликонға зерттеушілерді орналастырған сыртқы күш жасап береді. Раэль өз кісі өлтіруші дағдылары мен болжау өнерін қолданып, бақылаушылардың біреуін өлтіре отырып, Оэликонды өзгертеді. Бірінші домино құлағанда, байқаушылар өздерін байқап отырғанын сезеді, ал тұтқынға алынған байқаушыларды сұраққа алу қоғамды өзін-өзі жоюға алып келеді. Содан кейін Раэль өзгеріске кірісіп, Дамистофинаға айналады – оның қазіргі жасы мен жынысы бойынша жас әйел. Бірақ Дамистофина Морфодит ретінде танылып, қуаланады, бұл оны өз қуалаушысын өлтіруге және тағы да өзгеріске түсіреді, бұл жолы Федрұсқа – одан да жас еркекке. Ақырында, төңкеріс тоқтап, Федрұс босқындардың шағын топтарын өзіне жинап, ақыл-жанын емдейтін адамға айналады. Ол патша болмайды немесе үлкен билікке ие болмайды, керісінше, тыныштықта өмір сүреді. "Трансформерде" біз Федрұстың қалдырған жерінен бастаймыз, ол өміріне қанағаттанған, бірнеше асырап алған баласы мен әйелі бар. Ол бейбітшілік орнатуға атсалысқандықтан жергілікті билеушінің кеңесшісі ретінде танылады. Алайда, зерттеушілердің біз ойлағаннан да көп екені шығады. Федрұс Раэль болғанға дейін Джедили Тюлили деген әйел болған. Джедили бастапқыда бақылаушы болған, бірақ Хелиарктос регенттеріне ұнамай, сынақ нысаны ретінде пайдалану үшін "Маска фабрикасына" тасталған. Олар Федрұстың әлі де тірі екенін білген соң, оны өлтіру үшін кісі өлтірушілерді жібереді. Тағдырдың сәтімен Федрұс осы оқиға кезінде жергілікті билеушіге шақырылады. Оның жақындары мен асырап алған балалары осылай бақытты болмайды. Тағы да өзгеріске кірісіп, Федрұс Назаринге айналады – он жеті жастан аспаған жас әйел. Назарин өзінің бала болып қайта өзгермейтінін және Регенттердің (оған бұл уақытта белгісіз) оны өлтіруге тырысуын тоқтатпайтынын түсінеді. Өткеніне оралып, ол "Маска фабрикасынан" кейбір құжаттарды табады, олар Джедилидің басқа әлемнен келген бақылаушы болғанын анықтауға көмектеседі. Осы байланыс орнатылғаннан кейін Назарин жалғыз ғарыш портына сапар шегеді, планетадан тыс сапарға шығу ниетімен. Ол кемеге билет сатып алады, ал Регенттердің кісі өлтірушілері оның ізінен келеді. Оның серіктерінің бірі кісі өлтірушінің қолынан қаза табады, бірақ осы процесте өзінің жаңа есімін табады. Кемедегі техник Фарен Кирики мен кемедегі күзетші офицер Дорье Назаринмен достық қарым-қатынас жасайды және оған кісі өлтірушілерді анықтауға көмектеседі. Өзінің болжау өнерін қолданғаннан кейін, Назарин кісі өлтіруші жұптың деректерді өңдеушісіне қарсы шығып, оны Назарин жеңетінін білетіндігіне көндіреді. Деректерді өңдеуші үмітсіздікке беріліп, өз-өзіне қол жұмсайды. Кісі өлтіруші жұптың қалған мүшесі кемеге кіріп, тұтқындалудан қашады. Назарин мен Фарен оны іздейді және ақыры оған қарсы шығады. Назарин оған не істесе де, оның әрекеті Регенттерді жоятынын айтады, содан кейін оны босатады. Назарин Фаренге кім екенін айтады және одан оны күтуін сұрайды. Фарен келіседі, ал Назарин өзгеріске кірісіп, нәресте ұлға айналады.

This series consists of: The Morphodite (1981), Transformer (1983), and Preserver (1985). The title character is a reluctant assassin who can change forms, invariably alternating sex and decreasing in age as he/she does so. The stories themselves are centered on either a different planet or in space, with short segues that lead the reader from place to place. In The Morphodite, we discover the initial character, Rael, as a fearsome assassin who has never been unleashed upon the world. He (as he/she then is) is caged in "The Mask Factory", and his captors fear him much more than any of their other creations. Rael is not a bioengineered assassin: he/she instead initiates Change through a form of meditation. The process of Change is similar to a small death without the "ever after" aspects of it, and is quite painful—not something Rael does lightly. Additionally, Change involves a forced decrease in age of 10 to 20 years, limiting the number of Changes possible in a short period of time. We discover why Rael is so feared shortly after "his" introduction "he" has evolved a scientific method of predicting or divining the future. Most particularly, this art can identify the single person whose death would precipitate a societal change. That art is elaborated in Transformer, but in brief it is likened to a version of the I Ching that is both scientifically rigorous and orders of magnitude more complex. This divination tool is referred to as "the art" through the books. The Morphodite depicts Rael's unleashing on the unchanging world of Oerlikon and the changes he/she thereby unleashes upon it. Oerlikon is an out of the way world that has gathered a group of people who desire to suppress change. In order to do so, they have a highly regimented society and the equivalent of a police state. This unchanging state is artificially enabled by an outside party that has stationed researchers throughout Oerlikon. Rael changes Oelikon by killing one of the observers using his/her assassin skills and his divination art. As the first domino begins to tumble, the observed suddenly become aware of the observers, and interrogations of captured observers lead society into a spiral of self destruction. Rael then initiates Change and becomes Damistofina, a younger, female version of his then current self. But Damistofina is eventually identified as the Morphodite and pursued, leading her to kill her pursuer and Change yet again, this time to Phaedrus, a yet younger male. Eventually the upheaval grinds to a halt and Phaedrus gathers small groups of refugees to himself, becoming a sort of mind healer. He does not go on to be king or gain immense power; instead, he is at peace. In The Transformer, we resume where Phaedrus left off, content with his life, a few adopted children and a gather woman. He is recognized as an adviser to the local ruler because of his efforts at providing peace. Unfortunately, there is more to the researchers than we originally supposed. Before Phaedrus was Rael, he was a woman named Jedily Tulily. Jedily was originally an observer who somehow displeased the Regents of Heliarctos and was dumped into The Mask Factory to be used up as a test subject. Upon discovering that Phaedrus still exists, they dispatch assassins to destroy him. Through a convenient quirk of fate, Phaedrus is summoned to the local ruler when the attempt occurs. His lover and adopted children are not so lucky. Initiating Change again, Phaedrus becomes Nazarine, a young woman who is barely out of her teens. Nazarine realizes both that she cannot Change again without becoming an infant and that the Regents (unknown to her at this point) won't stop trying to kill her. Following back through her past, she recovers some of the documents from The Mask Factory that lets her determine that Jedily was an off world observer. After making that connection, Nazarine travels to the only spaceport, intent on traveling off planet. She purchases a ticket on a ship while the Regents' assassins follow closely behind. One of her companions is killed by an assassin but gives up her new name in the process. Faren Kiricky, a ship tech, and Dorje, a ship security officer, befriend Nazarine and help her to identify the assassins. After using her art of divination, Nazarine confronts the data processor of the assassin pair and convinces her that Nazarine already knows how to win. In despair, the data processor commits suicide. The killer of the assassin pair evades capture by entering the bowels of the ship. Nazarine and Faren track and finally confront him. Nazarine tells him that no matter what he does, his actions will actually destroy the Regents and then she lets him go. Nazarine discloses what she is to Faren and asks Faren to take care of her. Faren agrees, and Nazarine initiates Change resulting in a male infant.

Басқалар

Фостер 1980 жылы «Толқындар» жеке романын, ал 1985 жылы «Құс уақыты» жинағына енген төрт повесть жазды. Фостер «Акме Комикс» үшін «Газадағы көзсіз» деген айдармен мерзімімен мақалалар жазды.

Өлім

М. А. Фостер 2020 жылғы 14 қарашада 81 жасында дүние салды.