Кіріспе

Корольдік теңізшілері операциясы – 1940 жылғы мамыр айында Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Франция шайқасы барысында (10 мамыр – 25 маусым 1940) өткізілген әскери операция. Британдықтар Франциядан Германияға құятын өзендерге су асты миналарын жіберді. Жоспар неміс көпірлерін, баржаларын және басқа да су көлігін жоюды көздеді. Француз үкіметі неміс тарапынан кек алудан қорқып, бірнеше рет кейінге жылдыруға талап еткенімен, операция 1940 жылғы 10 мамырда, батыстағы неміс шабуылы басталған кезде қолға алынды. Миналар Рейн өзеніндегі Карлсруэден Кобленцке дейінгі неміс өзен трафигіне зиян келтіріп, кешіктірді, сондай-ақ көпірлер мен қорғаныс құрылыстарын бұзды. Жоспардың бір бөлігі – Корольдік әуе күштерінің (RAF) бомбалаушыларының ай жарығы түскен түндері өзендер мен каналдарға мина тастауы еді, бірақ бұл науқан аяқталғанда іс жүзіне аспады. Одақтастардың жеңілісі және 1940 жылғы 22 маусымдағы франко-герман келісімі бұл жоспардың табысты болуына кедергі келтірді.

Өмірбаян

Француз үкіметінің Фейк соғысы кезінде неміс әуе шабуылдары мен француз су жолдарына жауап ретіндегі шараларға байланысты алаңдаушылығына қарамастан, бұл операция Норвегия айналасындағы суларды миналау жоспары – «Уилфред» операциясымен бірдей уақытта жүзеге асыру жоспарланған. «Роял Моррин» операциясының жаңалығы американдықтардың назарын «Уилфред» операциясының болуы мүмкін заңсыздығынан аударуға арналған еді. «Уилфред» операциясы швед темір кенін тасымалдайтын неміс конвойларын халықаралық суларға шығаруға тиіс болды, онда оларға Корольдік теңіз күштері шабуыл жасай алатын еді. Германияға қарсы өзендік миналармен бірдей уақытта шабуыл жасау, одақтастардың Германияға емес, оның төңірегіндегі кіші елдерге соғыс жариялап отыр деген сынды жоюға бағытталған, оларды қорғап отырмыз деп мәлімдеген. 1940 жылдың 28 наурызында Англия-Франция Жоғарғы соғыс кеңесінің шешімімен «Роял Моррин» операциясын 4 сәуірде бастауға, ал миналарды тастауды 15 сәуірде жүргізуге келісім берілді. Бірақ, көп ұзамай француз соғыс комитеті бұл шешімге вето қойды, және бұл шешім үш айға жуық өзгертілмеді. «Уилфред» операциясы 5 сәуірде өздігінен басталды, содан кейін 8 сәуірге кейінге шегерілді, ал кейінірек неміс флотының теңізге шыққандығы туралы хабар келген соң жоспардың бір бөлігі тоқтатылды. Британдықтар мен француздар Батыста неміс шабуылы басталғаннан кейін «Роял Моррин» операциясын бастауға келісе алды.

Жоспар

Бұл жоспарды 1939 жылы қарашада Уинстон Черчилль британдық кабинетке немістердің заңсыз мина салуына жауап ретінде ұсынған. (Сэр Эдвард Спирс 1939 жылы тамызда Шығыс Францияға сапар барысында бұл идеяны алғаш Черчилльге ұсынғанын мәлімдеді, бірақ операция басталған кезде Черчилль бұл идеяның өзіне тиесілі екенін ойлады.) Командир Г. Р. С. Уэллби басқаратын теңіз күштері Франциядағы Батыс Германияға құятын өзендерге 2000 өзендік минаны орналастыруды жоспарлады, аптасына 1000-ға жуық мина өндіріліп тұрды. Теңізшілер Рейн өзенінен шамамен 8 шақырым қашықтықтағы Мажино желісінде орналасып, миналарды өзенге орналастыруға тиіс болды, бұл Карлсруэден 161 шақырымға дейін (100 миль) кемелердің қалыпты жүрісіне кедеріл келтіретін еді. Миналар баржалар мен өзен кемелерін саботаждауға арналған, бірақ Нидерланд шекарасындағы бейтарап аймаққа жеткенше күшін жоятын еді. 1940 жылы 6 наурызда Кабинетке миналардың 12 наурызда өзен жағалауларынан босатылуға дайын екендігі және сәуірдің ортасына дейін RAF бомбалаушыларымен Бинген-ам-Райн мен Кобленц арасында айлы түндері тасталғаны туралы хабарланды. Бейтарап елдер ескертілуі керек еді, ал алғашқы 300-400 өзендік мина 14/15 наурыз түніне дайын болды. Бірақ француз тарапының немістердің қарсы шараларынан қорқуына байланысты жоспар кейінге шегерілді. Сәуір айында Черчилль француздық тарапты Корольдік теңіз жаяу әскеріне қарсылығын тоқтатуға көндіруге тырысты және француз премьер-министрі Эдуард Даладиемен кездескеннен кейін: "Nous allons perdre l'omnibus" деген сөздерді айтты.

Кен орындары

Миналар арнайы Қорғаныс министрлігі 1-ші (MD1, Черчилльдің ойыншықтар дүкені) операциясы үшін әзірленді, британдық қару-жарақ зерттеу және дамыту ұйымы. "W" бомбасы деп аталатын минаны 10 қарашада құрылғы жасау туралы өтініш алған және 24 қарашаға дейін алғашқы демонстрациялық үлгісін аяқтаған Миллис Джеффрис жобалаған. Еріткіш химиялық гранулаға негізделген кешіктірілген әрекеттегі оқшаулауды Джеффрис көмекшісі Стюарт Макрей, "Алка-Зельтцер" таблеткасын пайдаланып, болжамды жылдамдықпен еритінін анықтады. Әр минада тринитротолуен (TNT) болды. 1939 жылдың желтоқсан айында Темза өзенінде миналардың сынақтары жүргізілді, олар түріне қарай, су бетінде қалқып немесе өзен төрімен секіріп жүрді. Джеффрис бөлімінде сол кезде үш адам ғана болғандықтан, сынақтарды жергілікті теңіз скауттарынан құралған қайық экипажының көмегімен өткізуге тура келді, олар Чисуик көпірінен тасталған миналарды ұстап жүрді. Соғыс барысында 20 000-нан астам "W" бомбасы өндірілді.

Операция

1940 жылы 10 мамырда неміс армиясы инженерлері салған понтондық көпірлерді жою үшін Мозель өзеніне миналар жіберілді; ал басқа миналар Рейнге тасталды, бірақ олардың әсері шамалы болды. 13 мамырда британдықтар Суффленхайм маңында Рейн өзеніне 1700 мина салды, бұл туралы Бесінші армияның қолбасшысы генерал Виктор Бурре Карлсруэдегі көпірді қорғайтын баржалардан тұратын кедергіге зақым келтіргенін хабарлады. Бірнеше понтондық көпірлер зақымдалып, Карлсруэ мен Майнц арасындағы өзен қозғалысы уақытша тоқтатылды. 24 мамырға дейін Рейн, Мозель және Мез өзендеріне 2300-ден астам мина жіберілді. 9 маусымда 2-ші француз армия тобының қолбасшысы генерал Андре Гастон Претелат, Мажино желісіне неміс шабуылын ұстап тұру мақсатымен, Рейн өзенімен миналарды төмен ағызуға бұйрық берді. RAF Бомбардировкалық командасы Бинген мен Кобленц арасында, сондай-ақ Хелиголанд шығанағын толықтыратын каналдар мен өзен сағаларына мина тастауды бастады, бірақ Франция шайқасы аяқталғанға дейін ұшақтардан көп емес миналар салынды; келтірілген залал мөлшері анықталған жоқ.