Кіріспе

Гонконгтың құқық қорғау органы – Гонконг полиция күштері (HKPF) Гонконгтың қауіпсіздік бюросының басты құқық қорғау, тергеу органы және ең ірі тәртіптік қызметі болып табылады. «Бір ел – екі жүйе» қағидасына сәйкес, HKPF Қытай Халық Республикасының Қоғамдық қауіпсіздік министрлігінің қарауынан ресми түрде тәуелсіз, және қалыпты жағдайларда Гонконгтың жергілікті құқық қорғау мәселелеріне араласпайды. HKPF-тың барлық қызметкерлері мемлекеттік қызметшілер болып жұмыс істейді, демек Гонконгтың негізгі заңына адал болуға ант беруге міндетті. HKPF құрамында шамамен 34 000 қызметкер бар, оның ішінде Гонконгтың қосымша полиция күштері, мемлекеттік қызметкерлер және Теңіз аймағы (2009 жылғы мәлімет бойынша 3 000 қызметкер және 143 кеме) кіреді.

Тарих

Гонконг полициясы 1841 жылы арал отар ретінде құрылғаннан кейін көп ұзамай қызметке кірісті. 1841 жылдың 30 сәуірінде, британдықтар Гонконгқа қонғаннан кейін 12 апта өткен соң, капитан Чарльз Эллиот жаңа отарда полиция органы құрды, капитан Уильям Кейнге жергілікті тұрғындарға қатысты Цин заңын және "туған емес азаматтарға" қатысты "Британ полициясы туралы заңды" қолдануға уәкілеттік берді. 1842 жылдың қазан айына қарай ұйымдастырылған полиция күштері (бас судья лауазымын да атқаратын Кейннің басшылығымен) қылмыскерлерді сотқа жеткізіп, сотталуына қатысты. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Гонконгты Жапония басып алды, ал Гонконг полиция күштері уақытша таратылды. 1950 жылдары Гонконгтың 40 жылдық әлемдік даңққа көтерілуі басталды, осы кезеңде Гонконг полициясы Гонконгтың тұрақтылығына қауіп келтірген көптеген мәселелерді шешті. 1949 және 1989 жылдар аралығында Гонконг Қытай материгінен бірнеше үлкен көші-қон толқындарын бастан өткерді, ең ірісі 1958-1962 жылдар аралығында болды. 1970 және 1980 жылдары Гонконгқа көптеген вьетнамдық қашқын кемелер келді, бұл теңіз полициясы үшін, аумақтағы ондаған лагерьлерді басқаратын офицерлер үшін және соңында оларды елдеріне қайтаруға жауапты болғандар үшін қиындықтар тудырды. 1969 жылы полиция Гонконгтағы 1967 жылғы тәртіпсіздіктерді тиімді басқарғаны үшін "Royal" атағын алды, осылайша Корольдік Гонконг полиция күштері болып қайта аталды. 1974 жылы Сыбайлас жемқорлыққа қарсы тәуелсіз комиссия (ICAC) құрылды, ол үкіметке жемқорлықты тергеуге кең ауқымды өкілеттіктер берді. 1980 жылдардың басында Гонконг полиция күштері өзін "Азияның ең үздік полициясы" деп насистеуді бастады. 1994 жылы еуропалықтарды қабылдау тоқтатылды, ал 1995 жылы Корольдік Гонконг полициясы Қытаймен шекараны күзетуге жауапкершілікті өз мойнына алды. 1995 жылға дейін британдық армия шекаралық күзетпен айналысқан. Полиция 1997 жылы егемендіктің тапсырылу процесінде маңызды рөл атқарды және әр жылдығында салтанатты түрде ту көтеру рәсімін жалғастыруда. Егемендіктің тапсырылуымен полиция өз атауынан "Royal" префиксін алып тастады. 2010 жылдары полиция күштері 2014 жылғы Гонконг наразылықтарына және 2019-20 жылдардағы Гонконг наразылықтарына қатысты маңызды рөл атқарды. 2019 жылдың қарашасында Крис Тан полиция комиссары болып тағайындалғаннан кейін полиция күштері 20 жылдан астам қолданылып келген "Біз мақтанышпен және қамқорлықпен қызмет етеміз" деген девизін "Абыроймен, міндетпен және адалдықпен Гонконгқа қызмет етеміз" деп өзгертті. The Economist басылымы бұл өзгерістің Қытайдың орталық үкіметінің құрметін алуға бағытталғанын болжады. 2022 жылдың шілдесінде күштен отаршылдық элементтерді жою процесінің бір бөлігі ретінде әскери жаттығулар британдық стильден қытай Халықтық азаттық армиясының стиліне, қаз қадамымен ауыстырылды. Жаттығулар кезінде қолданылатын тіл ағылшын тілінен қытай тіліне ауыстырылды, ал кіші офицерлер жоғары ранкті офицерлерге "Иә, мырза" деп сөйлеуді тоқтатты.

Даулар

1940 жылдары ХКПФ офицерлерге қатысты бірқатар сыбайлас жемқорлыққа байланысты дауларға тап болды. 1950-1960 жылдары күш құрылымы ұйымдасқан қылмыстық желілерден алынған пара және заңсыз құмар ойындарына байланысты сыбайлас жемқорлық мәселелерімен күресті. Полициядағы сыбайлас жемқорлық 1970-ші жылдардың басында қайтадан үлкен мәселеге айналды, сол кезде комиссар сыбайлас жемқорлықты жою мақсатында тергеу жүргізуге бұйрық берді, нәтижесінде қырыққа жуық офицер Гонконгтан 80 миллионнан астам гонконг доллары (әрқайсысына шамамен 2 миллион гонконг доллары) қолма-қол ақшамен қашып кетті. Соңғы кезде Гонконг полициясына 2019 жылғы наразылықтар кезіндегі құқық бұзушылықтарына қатысты көптеген шағымдар түсті, оның ішінде шамадан тыс күш қолдану, қатыгездік, азаптау және жалған куәліктер ұсыну. Атап айтқанда, полиция 2019 жылдың шілдесінде Юэнь Лонг МТР станциясында болған топтық шабуылға уақтылы жауап бермегені үшін сынға ұшырады. 2019 жылдың қазан айында ХКПФ-қа қарсы наразылықтар кезінде өзінің қызметтік табельін көрсетпегені үшін бірнеше сот процесі қозғалды. 2023 жылдың мамыр айында ХКПФ мектептердегі қауіпсіздікті арттыру үшін сыныптарға CCTV камераларын орнатуды ұсынды. 2019 жылдан 2022 жылға дейін әр жылы 24-42 полиция қызметкері қамауға алынды.

Ұйымдастыру және құрылым

Полиция комиссары HKPF-тің бас қолбасшысы болып табылады және тікелей Қауіпсіздік хатшысына есеп береді. HKPF алты негізгі департаментке бөлінеді: Операциялар және қолдау, Қылмыс және қауіпсіздік, Персонал және оқыту, Басқару қызметтері, Қаржы, Әкімшілік және жоспарлау, сондай-ақ Ұлттық қауіпсіздік.

Арнайы бөлім

Арнайы бөлім 1934 жылы Гонконгтың британдық отаршылдық үкіметімен, МИ6 көмегімен МИ5 бағынысында антикоммунистік жасақ ретінде құрылған. 1946 жылы бұл бөлім Гонконгтың Корольдік полициясының қылмыс департаментіне қосылып, КМТ-ны қолдайтын оңшылдар мен ҚКП-ны қолдайтын солшылдардың колонияға сұғып кіруіне қарсы күреске бағытталды.

Жалақы және қосымша жәрдемақылар

Полиция қызметкерлерінің еңбекақысы арнайы әкімшілік аймақтағы орташа табыстан әлдеқайда жоғары (2019 жылы айына 18 000 гонконг доллары), жаңадан қабылданып жұмыс істей бастаған полиция констебльдерінің базалық жалақысы, ең төменгі білімі орта мектеп болған жағдайда, айына 24 110 гонконг долларын, ал орта мектепті бітіргендер үшін 42 655 гонконг долларын құрайды. Бұған қоса, барлық қызметкерлер кең ауқымды тұрғын үй жәрдемақысынан, тегін медициналық және стоматологиялық қызметтерден (оның ішінде отбасы мүшелеріне де қолданылады), сондай-ақ заңмен белгіленген ең төменгі шектен асатын демалыс, ауру және декреттік демалысқа төлемдерден пайдаланады.

Полицияның әлеуметтік қоры

Бұдан басқа, офицерлер мен олардың отбасылары заңмен бекітілген Полиция әл-ауқатын жақсарту қоры арқылы маңызды қосымша жәрдемақыларға ие, оның ағымдағы активтері 200 миллионнан астам Гонконг долларынан асады. Жыл сайын 50 миллионнан астам Гонконг долларын, негізінен қайырымдастық түрінде тартатын қордың сенімді басқарушысы – Полиция комиссары, қаражатты қалай жұмсауды толығымен еркін шеше алады. Комиссар жылдық шығындарының көп бөлігін полиция қызметкерлері мен олардың отбасыларына ақшалай көмек ретінде бөледі. Мәселен, 2017 жылы 15 миллион Гонконг доллары бұл жәрдемақылардың жеткіліксіз болуы мүмкін екенін көрсетті.

Қосымша қосымша жәрдемақылар

1967 жылы заңмен құрылған екі сенім қоры полицейлерге берілетін әлеуметтік жәрдемақыны арттырады. Полиция балаларының білім беру қоры мен Полицияның білім беру және әл-ауқат қоры білім беру шығындары үшін стипендиялар, шәкіртақылар мен гранттар беру арқылы, сондай-ақ мұқтаж балалары бар немесе қаржылық қиындыққа тап болған полицейлерге көмек көрсету үшін қаражат бөліп береді. Бұл қорлар 2017 жылы белгісіз донордан 10 миллион гонконг доллары көлемінде қаржы алды. Қызметтегі төрт полицейлер қауымдастығы Полиция күші кеңесіндегі дауыс беру құқығының жартысын бақылап, зор ықпалға ие. Үкімет Полиция күші қызметкерлерімен кеңес арқылы ресми түрде консультация жүргізеді, ал қауымдастықтар даулы мәселелер туғанда белсенділік танытады.

Қазіргі кездегі киім үлгісі

Қазіргі Гонконг полициясының формасы 2005 жылы бекітілді. Жедел жұмыс істейтін офицерлердің көпшілігі ашық көк түсті жейде және қою көк түсті шалбар киеді, ал жоғары шенді офицерлер ақ жейде киеді. Ұзын жеңді жейде қара галстукпен, ал қысқа жеңді жейде ыстық ауа райында жағасы ашық қалпында киіледі. Суық ауа райында жейдеге көк түсті, белге дейін жететін желдеткіш киюге болады. Еркек офицерлер көбінесе қара түсті фуражка киеді, ал әйел офицерлер қызыл жолақты қара боулер киеді. Сонымен қатар, қою көк бейсболка да киюге рұқсат етіледі. Арнайы бөлімдер қара көк бейсболка немесе теңіз көк берет киеді. HKPF офицерлері белгі таңбасын таға қоймайды, оның орнына өзін-өзі тану үшін арнайы куәлікті алып жүреді. Формада иыққа тағылатын жапсырмалар да жоқ. Оның орнына бас киімге күміс түсті HKPF эмблемасы бейнеленген. Формадағы жалғыз жапсырмада ағылшын және қытай тілдерінде "Police" деп жазылған, ол жейдедің сол жақ төс қалтасының үстіне тігілген. Барлық жейделер мен пиджактарға тағылатын теңіз көк түсті эполеттер офицердің шені (бар болса) және жеке сәйкестендіру нөмірін көрсетеді.

Жабдық

Бит офицерлері қолғапқа бір дана қару (Смит & Вессон 10 .38 револьвері) сақтауға арналған қын, қосымша оқ-дәрі (жедел зарядтағыштарды қоса алғанда), қолғаптар, телескоптық таяқ, бұрыштан шашырату спрейі және иыққа бекітілген қашықтан дыбыс беруші микрофоны бар Motorola радиосы бар пайдалы белбеу киеді. Кейде офицерлер денеге орнатылатын камерамен жабдықталады, ал электрлік тасерлер қазіргі уақытта қарастырылуда. Оқтан қорғалған жилеттер тұрақты түрде тағылмайды. Қылмыстық тергеу детективтері мен арнайы бөлімшелер өздерінің міндеттеріне сәйкес келетін, соның ішінде зиян келтірмейтін қарулар мен Smith & Wesson, Glock, Heckler & Koch, Remington және SIG Sauer сияқты еуропалық және американдық өндірушілердің түрлі атыс қаруларымен жабдықталған. 2020 жылы АҚШ, Ұлыбритания және Еуропалық Одақ Ұлттық қауіпсіздік заңы қабылданғаннан кейін Гонконгке полиция және әскери жабдықтарын сатуға шектеулер енгізді. Осының салдарынан, ХКПФ – ондаған жылдар бойы қолданылып келген Model 10 револьверлерін және MP5 автоматтарындарын ауыстыруды көздеп – басқа жердегі жеткізушілерді іздеуде. MP5 автоматтарының ізбасарларын сынақтан өткізу барысында ХКПФ Қытайдан келген атыс қаруларының сенімділігіне және Ресейден келгендерінің қолдану ыңғайлылығына наразылық білдірді.

Көлік құралдары

Гонконгтағы полиция көліктерінің көпшілігі ақ түсті, көліктердің екі жағында көк және қызыл түсті 3M ретро-рефлексиялық жолақтары және ақ түсті "警 POLICE 察" деген жазу бар. Бұл ережені тек Полиция тактикалық бөлімшесі үшін арнайы жасалған бронетранспортерлер ғана бұзады, олар толығымен қою көк түсті болып, екі жағында ақ түсті "警 POLICE 察" жазуы ашық көк түсті фонда орналасқан. Гонконгтағы полиция көліктерінің көпшілігі қызыл және көк авариялық жарықтандырумен жабдықталған. Әуежайдағы міндеттерді орындайтын көліктерде қосымша сары авариялық жарықтандыру және барлық әуежай көліктеріне қажетті сары шатырлар бар. Полицияның барлық көліктері мемлекеттік меншік, сондықтан олардың тіркеу нөмірлері "AM" әрпінен басталады. 2008 жылдан бері Гонконг полициясы жолдарда жақсы көріну үшін Жол қозғалысы бөлімінің жаңа полиция көліктеріне Баттенбург белгілерін енгізді. Бұған қоса, бұл жаңа көліктерде көліктің алдыңғы бөлігінде күштің (Force) эмблемасы бейнеленген, ол соңғы екі онжылдықта жаңа көліктердің дизайнында қолданылмаған. Гонконг полициясы орталық Гонконгтағы ластануды азайту мақсатында өз қызметкерлеріне 10 жаңа электр скутерлерін тапсырды. ТЖБ, Полиция тактикалық бөлімі және Жол полициясы көліктерінің артқы жағында идентификациялық белгілер орналасқан. Мысалы, PTUD 1/3 – PTU D тобының 1-ші құрамының 3-ші көлігі; EUKW 23 – Каулун Батыс аймағындағы ТЖБ, 23-ші көлік; және TKW 2 – Каулун Батыс аймағындағы Жол қозғалысы бөлімі, екінші көлік. 2007 жылға дейін ТЖБ, PTU және Жол полициясы көліктерінде идентификациялық белгілер сәл өзгеше форматта болған. Мысалы, “1/3 PTUD”, “23 EUKW” және “2 TKW”.

Танымал мәдениетте

Гонконг полиция күштері және оның бұрынғы құрамы көптеген фильмдер мен телешоулардың сюжетінде бейнеленген, оның ішінде жергілікті түсірілген "Полиция тарихы" фильмдер сериясы, "Қылмыстық тергеуші", "Infernal Affairs" фильмдер сериясы, "Сынық соғыс" және OCTB. Ағылшын тіліндегі HKPF-ті көрсететін фильмдерге "Rush Hour" және "Skyscraper" жатады. Гонконг полиция күштері мен Арнайы міндеттер бөлімі "Tom Clancy's Rainbow Six Siege" және "Sleeping Dogs" сияқты танымал бейне ойындар серияларында да пайда болды.