Кіріспе

Санскрит прозалық романы «Дашакумарачарита» (The narrative of ten young men, IAST: Daśa kumāra Carita, Devanagari: दशकुमारचरित) – санскрит тіліндегі роман, Дадинге (दण्डी) жатқызылады, шамамен біздің заманымыздың VII-VIII ғасырларында өркендеген деп саналады. Дегенмен, оның мәтіндік дәстүрі, авторлық мәселесі және жазылған мерзімі туралы белгісіздіктер бар. Онда он жас жігіттің – Кумаралардың оқиғалары баяндалады, олардың барлығы ханзадалар немесе патша министрлерінің ұлдары (әңгімелердің өзінде кейбір қарама-қайшылықтар бар). Бұл әңгімелерде жартылай құдайлар, әруақтар, жезөкшелер, құмар ойыншылар, әдемі әйелдермен интригалар, таңғажайып кездейсоқтықтар, әтеш айқастары, адам жеу, сиқыр, қарақорлық, кісі өлтіру және соғыс туралы әңгімелер жиі кездеседі. Оқырманға ерекше кескіндер ұсынылады; мысалы, «Дашакумарачаританың» алтыншы тарауында, әуесқой жас қыз (оның анатомиялық ерекшеліктері өте ашық сипатталған) болашақ күйеуі үшін хош иісті күрішті қамыр мен көкөністерден тағам дайындайды. «Дашакумарачаританың» жетінші тарауында липограммалық жазудың (шешілген жазу түрі) үлгісі бар. Бөлімнің басында Мантрагупта өз оқиғаларын айтуға шақырылады. Бірақ, бұрынғы түнде құштарлықпен махаббат құшақтағанда, оның сүйіктісі ерінін бірнеше рет шағыпты; нәтижесінде, еріндері ісіп, жабу қиын болыпты. Сондықтан, ол әңгімесі барысында лабиалды дыбыстарды (प, फ, ब, भ, म) қолданудан аулақ болуға мәжбүр.

Басылымдар мен түсіндірмелер

Телугу тіліне алғашқы аударманы Кетана шамамен 1250 жылы жасады. Санскрит тіліндегі түпнұсқа мәтіннің басылымдарын қазіргі заманда Агаше, Годбол және Параб, Кале және Уилсон жариялады. Бұл туындыны ағылшын тіліне Хаксар, Джейкоб, Кале, Онианс және Райдер аударған. Әсіресе, Каленің басылымы санскрит тіліндегі түпнұсқа мәтінді, тікелей ағылшын тіліне аударманы, сондай-ақ мәтіннің стильдік және тарихи аспектілеріне қатысты кеңінен түсініктемелерді қамтиды. Онианс липограммалық тараудың аудармасында 'b', 'm' және 'p' әріптерін жіберді. (Мысалы, ол "бұлдырық" орнына "бал жасаушы" деген тіркесті пайдаланады). Майердің неміс тіліне аудармасы да бар. Мәтінге сын тұрғысынан пікір білдіргендердің қатарында Ганашьяма, Гупта және Панкадж бар. Толықрақ библиографияны Онианста табуға болады.

Тарихи зерттеулер

Дашакумарахарита Ажанта үңгірлерінің құрылысын зерттеу үшін пайдаланылды, оны Вакатака әулетінің 5 ғасырдағы құлдырауының кеңейтілген метафоралық суреттемесі ретінде қарастырып, 7 ғасырдағы Паллава әулетімен салыстырылды, себебі осы еңбек дәстүрлі түрде осы кезеңге жатқызылады. Спинк бұл еңбекте маңызды тарихи негіз бар екенін, оны «кілт романы» сияқты оқуға болатынын, Вакатака әулетінің құлдырауының шындығын баяндайтынын және Дандиннің (немесе Дандиндердің бірінің) 5 ғасырдағы оқиғалармен жеке, тіпті отбасылық байланысы болуы мүмкін екенін айтады. Мәтіннен алынған деректер сол дәуірде Виндхьявасини культінің таралуын анықтауға да қолданылды.

Сын-пикирлер мен талдаулар

Дашакумарахарита испандық пикареск жанрымен салыстырылады, бұл 6-шы ғасырдағы Үндістанның қалыптан тыс жағдайларын орта ғасырдың соңындағы Испаниядағы жағдайлармен байланыстырады. Сондай-ақ, Дашакумарахарита фантастикалық болғанымен, замандас престижді туындыларда кездеспейтін реализмге ие екені, ал оның құрамында ұрылар, проституткалар және қоғамның басқа да төмен дәрежедегі өкілдері бейнеленгені айтылады. Дандин, мүмкін, негізгі тақырыптарды Брихаткатадан алған болуы мүмкін. Ол "адамдар қалай болуы керек емес, қандай екеніне" назар аударады.