Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Грекия және Рим мифологиясындағы қорғаныш культ бейнесі
Protective cult image in Greek and Roman mythology
классикалық қолданыстан кейін
post classical usages
Грекия және Рим мифологиясында Палладий немесе Палладион (грекше Παλλάδιον (Palladion), латынша Palladium) – Трояның және кейін Римнің қауіпсіздігіне байланысты деп есептелген ежелгі культ бейнесі, Одиссей мен Диомед Трояның цитаделінен ұрлаған, ал кейіннен Аней Римнің болашақ орнына әкеткен Паллас Афинаның ағаш мүсіні (ксоанон). Римдік оқиға Вергилийдің "Энеидасы" және басқа да еңбектерде баяндалған. Рим бірнеше ғасыр бойы нақты Палладий саналған затқа ие болды; ол осы уақыттың көп бөлігінде Вестальдік қыздардың қамқорлығында болды. 1600 жылдан бері "палладий" сөзі бейнелі мағынада қорғаныс немесе қауіпсіздік береді деп сенетін кез келген нәрсені білдіреді, әсіресе христиандық контексте – қасиетті реликті немесе иконаны, олардың бүкіл қала, халық немесе ұлттың әскери жағдайында қорғаныш рөлі бар деп есептеледі. Мұндай сенімдер алғаш рет Византия императоры Юстиниан I билегеннен кейін Шығыс шіркеуінде кеңінен танымал болды, содан кейін Батыс шіркеуіне тарады. Палладийлер қоршалған қалалардың қабырғаларымен шеруге шығарылып, кейде шайқасқа да алып жүретін.
In Greek and Roman mythology, the Palladium or Palladion (Greek Παλλάδιον (Palladion), Latin Palladium) was a cult image of great antiquity on which the safety of Troy and later Rome was said to depend, the wooden statue (xoanon) of Pallas Athena that Odysseus and Diomedes stole from the citadel of Troy and which was later taken to the future site of Rome by Aeneas. The Roman story is related in Virgil's Aeneid and other works. Rome possessed an object regarded as the actual Palladium for several centuries; it was in the care of the Vestal Virgins for nearly all this time. Since around 1600, the word palladium has been used figuratively to mean anything believed to provide protection or safety, and in particular in Christian contexts a sacred relic or icon believed to have a protective role in military contexts for a whole city, people or nation. Such beliefs first become prominent in the Eastern church in the period after the reign of the Byzantine Emperor Justinian I, and later spread to the Western church. Palladia were carried in procession around the walls of besieged cities and sometimes carried into battle.
Шығу тегі
Троялық Палладиум – гректер Афинамен, римдіктер Минервамен теңестірген Палластың (құдай) ағаштан жасалған бейнесі екені айтылады және ол Трояның негізін қалаушы Илустың дұғасына жауап ретінде аспаннан құлап түскен. Рак пен Стейплс хабарлағандай, "Афинаның ең ежелгі талисмандық суреттері – бұл сиқырлы түрде табылған заттар, ежелгі дәстүр бойынша бетсіз Жер тіректері болған, ал құдай адам кейпіне енгенше, адам ақылының араласуына дейін пішін алмаған".
The Trojan Palladium was said to be a wooden image of Pallas (whom the Greeks identified with Athena and the Romans with Minerva) and to have fallen from heaven in answer to the prayer of Ilus, the founder of Troy. "The most ancient talismanic effigies of Athena", Ruck and Staples report, "were magical found objects, faceless pillars of Earth in the old manner, before the Goddess was anthropomorphized and given form through the intervention of human intellectual meddling."
Трояға келу
Трояға Афинаның Паллас өліміне өкініш білдіріп жасаған Палладиумның келуі, қаланың негізін қалау мифінің бір бөлігі ретінде гректер б.з.д. VII ғасырдан бастап әртүрліше айтылды. Палладиум, Олимпиадаға дейінгі Электра – Дарданус анасы, троялық патшалық әулетінің бабасы, және Самотракия құпияларын негіздеуші Язион арқылы Самотракия құпияларымен байланысты болды. Электра жүкті болып Афинаның Палладиум ғибадатханасына жалбарынушы ретінде келді ме, әлде құдай оны Илий жеріне лас қол тигізген, бойжеткен емес әйелдің қолымен қорланғандықтан тастады ма, немесе Электра оны өзі алып жүрді ме, не оны тікелей Дарданусқа берді ме – деректер мен схолияларда әртүрлі айтылады. Илионда король Илус өртенген ғибадатханадан оны сақтап қалу үшін қолын тигізгені үшін соқыр болды.
The arrival at Troy of the Palladium, fashioned by Athena in remorse for the death of Pallas, as part of the city's founding myth, was variously referred to by Greeks, from the seventh century BC onwards. The Palladium was linked to the Samothrace mysteries through the pre Olympian figure of Elektra, mother of Dardanus, progenitor of the Trojan royal line, and of Iasion, founder of the Samothrace mysteries. Whether Elektra had come to Athena's shrine of the Palladium as a pregnant suppliant and a god cast it into the territory of Ilium, because it had been profaned by the hands of a woman who was not a virgin, or whether Elektra carried it herself or whether it was given directly to Dardanus vary in sources and scholia. In Ilion, King Ilus was blinded for touching the image to preserve it from a burning temple.
Ұрлық
Троя соғысы кезінде Палладиумның Троя үшін маңыздылығын гректерге Приамның болашақты көре білетін ұлы Хелен ашты делінеді. Парис қайтыс болғаннан кейін Хелен қаладан шығып кетті, бірақ Одиссей оны тұтқынға алды. Гректер жауынгер-көрнектіні Трояның әлсіз тұсын ашуға көндірді: Палладиум қаланың ішінде болғанда, қала құламайды. Бұл қасиетті мүсінді ұрлаудың қауіпті міндеті Одиссей мен Диомедтің үстіне жүктелді. Екеуі құпия жолмен Трояның бекінісіне кіріп, оны алып кетіп, қаланы Троялық атының алдауына ашық қалдырды. Одиссей, Проклдың «Хрестоматиясында» сақталған «Кіші Илиаданың» (эпикалық цикл кітаптарының бірі) мазмұнына сәйкес, түнде қайыршы кейпінде Трояға барды. Сол жерде оны Елена танып, Палладиумды қайдан табуға болатынын айтты. Бірнеше жасырын өлтірістерден кейін ол кемелерге қайта оралды. Содан кейін Диомедпен бірге қалаға қайта кіріп, қасиетті мүсінді ұрлады. Диомед кейде Палладиумды кемелерге тасып әкелген болып бейнеленеді. Оның бірнеше мүсіндері мен көптеген ежелгі суреттері сақталған. Август дәуірінің мифографы Кононның баяндамалары, Фотиус арқылы жеткізілгендей, екі батыр кемелерге қайтып бара жатқанда, Одиссей Диомедті өлтіріп, Палладиумды (немесе оны алу құрметін) өзіне таңуды жоспарлады. Ол Диомедтің арқасына семсермен шабуға көтерілді. Диомед айдың сәулесінде семсердің жалтылдауын көріп, қауіпті сезді. Ол Одиссейдің қаруын тартып алып, қолын байлап, алдынан жетелеп, семсерінің жалпақ жағымен арқасын ұрып соқты. Осы оқиғадан грек мақалындағы «Диомедтің қажеттілігі» деген сөз пайда болды, ол мәжбүрліктің күшімен әрекет ететін адамдарға қолданылады. Одиссей Трояның құрылысы үшін маңызды болғандықтан, Диомед оған зиян келтірмеді. Диомед Троядан кеткенде Палладиумды өзімен бірге алып кетті. Кейбір деректер бойынша, ол оны Италияға әкелген, ал басқалары жолда оны ұрлап кеткенін айтады.
During the Trojan War, the importance of the Palladium to Troy was said to have been revealed to the Greeks by Helenus, the prophetic son of Priam. After Paris' death, Helenus left the city but was captured by Odysseus. The Greeks somehow managed to persuade the warrior seer to reveal the weakness of Troy: the city would not fall while the Palladium remained within its walls. The perilous task of stealing this sacred statue again fell upon the shoulders of Odysseus and Diomedes. The two stole into the citadel in Troy by a secret passage and carried it off, leaving the desecrated city open to the deceit of the Trojan Horse. Odysseus, according to the epitome of the Little Iliad (one of the books of the Epic Cycle) preserved in Proclus's Chrestomathia, went by night to Troy disguised as a beggar. There he was recognized by Helen, who told him where to find the Palladium. After some stealthy killing, he won back to the ships. He and Diomedes then re entered the city and stole the sacred statue. Diomedes is sometimes depicted as the one carrying the Palladium to the ships. There are several statues and many ancient drawings of him with the Palladium. According to the Narratives of the Augustan period mythographer Conon as summarised by Photius, while the two heroes were on their way to the ships, Odysseus plotted to kill Diomedes and claim the Palladium (or perhaps the credit for gaining it) for himself. He raised his sword to stab Diomedes in the back. Diomedes was alerted to the danger by glimpsing the gleam of the sword in the moonlight. He disarmed Odysseus, tied his hands, and drove him along in front, beating his back with the flat of his sword. From this action was said to have arisen the Greek proverbial expression "Diomedes' necessity", applied to those who act under compulsion. Because Odysseus was essential for the destruction of Troy, Diomedes refrained from injuring him. Diomedes took the Palladium with him when he left Troy. According to some stories, he brought it to Italy; others say that it was stolen from him on the way.
Римге жету
Бұл аңыздың әртүрлі нұсқаларына сәйкес, Троялық Палладий Афинаға, Аргосқа, Спартаға (барлығы Грецияда) немесе Италиядағы Римге жеткен. Соңғы қалаға оны Аней, қуылған троялық (осы нұсқада Диомед тек мүсіннің көшірмесін ұрлауға қол жеткізген) әкелді, немесе Диомедтің өзі тапсырды. Палладий деп есептелген нақты зат, әрине, бірнеше ғасыр бойы Рим форумындағы Веста ғибадатханасында сақталған. Ол Рим билігінің (империум) қасиетті нышандары немесе уәделерінің бірі ретінде қарастырылды. Плиний Үлкені Люций Цецилий Метеллдің 241 ж.б.д. Веста ғибадатханасынан Палладийді құтқаруға тырысқанда оттан соқырланғанын, бұл оқиға Овидий мен Валериус Максимуста еске алынғанын айтқан. Даулы император Элагабалус (218–222 ж.б.д. билік еткен) рим дінінің ең қасиетті мүліктерін тиісті ғибадатханаларынан Элагабалиумға көшіргенде, Палладий де олардың арасында болды. Кейінгі антик дәуірде Палладийді Римнен Константинополге Ұлы Константин көшіріп, оның форумындағы Константин бағанасының астына жерлегені туралы әңгіме тарады. Мұндай әрекет Римнің үстемдігін күйрететін еді және Константиннің өзінің билігін және жаңа астанасын заңдастыруға бағытталған қадам ретінде қарастырылды.
According to various versions of this legend the Trojan Palladium found its way to Athens, Argos, Sparta (all in Greece) or Rome in Italy. To this last city it was either brought by Aeneas, the exiled Trojan (Diomedes, in this version, having only succeeded in stealing an imitation of the statue) or surrendered by Diomedes himself. An actual object regarded as the Palladium was undoubtedly kept in the Temple of Vesta in the Roman Forum for several centuries. It was regarded as one of the pignora imperii, sacred tokens or pledges of Roman rule (imperium). Pliny the Elder said that Lucius Caecilius Metellus had been blinded by fire when he rescued the Palladium from the Temple of Vesta in 241 BC, an episode alluded to in Ovid and Valerius Maximus. When the controversial emperor Elagabalus (reigned 218–222 AD) transferred the most sacred relics of Roman religion from their respective shrines to the Elagabalium, the Palladium was among them. In Late Antiquity, it was rumored that the Palladium was transferred from Rome to Constantinople by Constantine the Great and buried under the Column of Constantine in his forum. Such a move would have undermined the primacy of Rome, and was naturally seen as a move by Constantine to legitimize his reign and his new capital.
Афиналық палладий
Афинаның Акрополінде көптеген есімдермен және культтармен құлшылық етілді, олардың ең көрнектісі – "қаланың қорғаушысы" Афина Полиас. Полиас культінің бейнесі зәйтүн ағашынан жасалған ағаш мүсін болды, оны көбінесе "xóanon diipetés" ("аспаннан түскен өрнек") деп атады, және ол классикалық дәуірде Эрехтей ғибадатханасының шығысқа қараған қанатында орналасқан. Адам қолынан жасалған емес, құдайдан келген деп есептелген бұл мүсін, қасиетті бейне ретінде ең жоғары құрметке ие болды. Ол қоладан жасалған пальма ағашының астына қойылды және оның алдында алтын шам жанып тұрды. Панафинея мерекесінің басты бөлігі – осы мүсіннің жүн пеплосын (киім) жаңа тоқылған киімге ауыстыру болды. Сондай-ақ, діни қызметкер әйелдер оны теңізге алып барып, жылына бір рет Плинтерия ("жуулар") деп аталатын мерекеде рәсімдік түрде жуатын. Мүсіннің бар екендігі соңғы рет шіркеу әкесі Тертуллианның сөзінде еске алынды, ол оны қынжырлы түрде "қарапайым тірек, пішінсіз ағаш кесегі" деп сипаттады. Мүсіннің бұрынғы сипаттамалары бізге жеткен жоқ.
The goddess Athena was worshipped on the Acropolis of Athens under many names and cults, the most illustrious of which was of the Athena Poliás, "protectress of the city". The cult image of the Poliás was a wooden effigy, often referred to as the "xóanon diipetés" (the "carving that fell from heaven"), made of olive wood and housed in the east facing wing of the Erechtheum temple in the classical era. Considered not a man made artefact but of divine provenance, it was the holiest image of the goddess and was accorded the highest respect. It was placed under a bronze likeness of a palm tree and a gold lamp burned in front of it. The centerpiece of the grand feast of the Panathenaea was the replacement of this statue's woolen peplos (a garment) with a newly woven one. It was also carried to the sea by the priestesses and ceremonially washed once a year, in the feast called the Plynteria ("washings"). Its presence was last mentioned by the Church Father Tertullian who described it derisively as nothing but "a rough stake, a shapeless piece of wood". Earlier descriptions of the statue have not survived.