Кіріспе

Канаданың 5 центтік монетасы, көбінесе никель деп аталады, 5 центтік монета немесе канадалық доллардың жиырмадан бір бөлігін құрайды. Ол көршілес АҚШ-тағы сол сияқты монета үлгісімен жасалған. 2013 жылы пенни шығарылымнан тоқтатылғаннан кейін, ол валютадағы ең төмен құнға ие монета болды. Инфляцияның салдарынан никельдің сатып алу қабілеті төмендеуде, қазіргі уақытта монета елдегі ең төменгі сағаттық жалақының 0,5% -нан да аз бөлігін құрайды. Бұл номинал (яғни, канадалық бес центтік монета) 1858 жылы кішкентай, жұқа стерлинг күміс монетасы ретінде енгізілді, ол халық арасында «балық қабығы» деп белгілі болды, никель емес. Никельден жасалған үлкен, негізгі металл нұсқасы, «никель» деп аталды, 1922 жылы канадалық монета ретінде енгізілді, бастапқыда 99,9% никель металлынан тұрды. Бұл монеталар жоғары никель құрамына байланысты магниттік қасиетке ие болды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезеңінде томбактан (мыс пен мырыш қорытпасы), содан кейін хром және никельмен қапталған болаттан монеталар соғылды, соғыс аяқталғаннан кейін қайтадан никельге оралды. Корея соғысы кезінде 1951 жылдан 1954 жылға дейін тағы да болаттан жасалған монеталар шығарылды. Никель бағасының өсуі 1982 жылы тағы бір рет купроникельге (АҚШ-тағы никельге ұқсас қорытпа) ауысуға әкелді, бірақ соңғы кезде канадалық никельдер аз мөлшерде мыс қосылған никельді болаттан соғылады. Никель бағасының жоғарыда айтылған өсуіне байланысты, 1982 жылдан бері 99,9% никельден тұратын бес центтік монеталар Корольдік Канада монета зауытында балқыту үшін айналымнан жайлап алынып келеді. Қазіргі кезде тек купроникель және көп қабатты болаттан жасалған бес центтік монеталар «айналымдағы монеталар» саналады. Осының салдарынан 1982 жылға дейінгі бес центтік монеталар коллекционерлердің қызығушылығын тудырады. 1942 жылдан 1962 жылға дейін канадалық бес центтік монеталар ерекше 12 қырлы пішінде шығарылды, бұл британдық үш пени монетасын еске түсіреді. Бастапқыда бұл мыс түсті томбак монеталарын пеннилерден ажырату үшін жасалды. Алайда, ерекше пішін 1944 жылдан кейін тағы он сегіз жыл бойы сақталды, содан кейін бұл монета 99,9% никель және хромды болаттан жасалды. Монетаны Канаданың Корольдік монета зауыты Виннипег қаласындағы зауытында шығарады.

Тарих

Канаданың алғашқы бес центтік монетасы 1858 жылы Лондондағы Корольдік монета соғу орындасында, Канада провинциясының алғашқы монеталарының бірі ретінде соғылды. Монеталардың мөлшері мен құрамы сол кездегі американдық монеталарға ұқсас болғандықтан, бес центтік монета жарты динозға негізделген. Американдық монета 1866 жылы үлкен мыс-никель монетасы ретінде енгізілді, ал күміс бес центтік монета 1873 жылы қолданыстан шығарылды, бірақ канадалық бес центтік монета 1922 жылға дейін кішкентай күміс монета болып қала берді. Канаданың барлық монеталары (бес центтік монеталар да оның ішінде) 1908 жылға дейін Англиядағы Корольдік монета соғу орындасында (белгісіз) және Бирмингем монета соғу орындасында (H белгісі) соғылды. 1908 жылдан бастап барлық канадалық монеталар (1968 жылы Филадельфияда соғылған ондықтан басқа) Канадада соғыла бастады. Күміс бағасының өсуіне байланысты, 1920 жылы канадалық монетаның құрамы стерлинг күмістен (925 проба) 800 пробаға дейін төмендетілді. 1922 жылы бес центтік монетадан күміс толығымен алынып тасталды, оның орнына американдық никельге ұқсас мөлшердегі және салмақтағы монета жасалды. Алайда, 75% мыс және 25% никельден тұратын американдық монетадан айырмашылығы, канадалық монета таза никельден жасалды, себебі Канада әлемдегі ең ірі никель өндірушісі болды. Осы монета содан бері барлық елде "никель" деп аталады. Ньюфаундлендтің бес центтік монетасы 1947 жылға дейін, Ньюфаундленд монеталарының шығарылуы тоқтағанға дейін күміс болып қалды. Никельдің құрамы бірнеше рет өзгерді, әсіресе Екінші дүниежүзілік соғыс және Корея соғысы кезінде, никель соғысқа жұмсалды, онда ол бронь жасау үшін маңызды материал болды. 1942 жылдың соңында және 1943 жыл бойы монеталар 88% мыс және 12% мырыштан тұратын томбактан соғылды, бұл қорытпаның аты индонезиялық/явандық "мыс" немесе "мырыш" сөздерінен шыққан. 1944 және 1945 жылдары, сондай-ақ 1951 жылдың ортасынан 1954 жылға дейін монеталар болаттан жасалды және екі рет қапталды – алдымен никельмен, содан кейін хроммен. Қаптама монетаның бос жағына жағылды, сондықтан монетаның жиектері бос немесе тот басқан болуы мүмкін. Соғыстардан кейін құрамына таза никель қайта оралды. Жақында, 1982 жылы, американдық монетада қолданылған мыс-никель қорытпасы канадалық монетада да қолданылды, нәтижесінде никельдегі никельдің мөлшері канадалық монеталардың барлығынан (центтен басқа) азайды. 2000 жылдың соңынан бері никель көбінесе қапталған болаттан жасалады. Қаптама енді бос жақтарға емес, соғылғаннан кейін жиекке жағылады. 2001 және 2006 жылғы шығарылымдардың бір бөлігі купроникльден соғылды және оларды Елизавета II-нің портретінің астындағы "P" әрпінің болмауы және магниттік еместігінен тануға болады. 1942 жылғы томбак монеталарынан бастап никель он екі қырлы етіп жасалды, бұл оны айналымда тозғаннан кейін центтен ажыратуға көмектеседі деп есептелді. Томбак 1944 жылы никельден алынып тасталды (Корея соғысы кезінде айтылғандай, болатпен ауыстырылды), бірақ томбактан, болаттан немесе 99,9% никельден жасалған монеталар 1963 жылға дейін он екі қырлы болып қалды. Бұл монеталардың барлығы АҚШ үлгісінен жеңіл болды, ол бес граммға жақын салмаққа ие. Канаданың 99,9% никельді бес центтік монетасы осыдан шамамен 0,5 грамм жеңіл, ал қазіргі болат монеталары АҚШ "никельдерінен" толық бір грамм жеңіл.

1921 жылғы бес центтік монета

1921 жылы шығарылған бес центтік монеталар Канаданың ең сирек және коллекционерлер арасында бағалы монеталарының бірі болып саналады, олар "Канада монеталарының ханзадасы" деп белгілі. Қазіргі таңдағы сақталған монеталардың саны 400-ден 480-ге дейін деп есептеледі. 1921 жылдың мамыр айында Канада үкіметі үлкен никель монетасына өтуге рұқсат беретін заң қабылдады, содан кейін 1921 жылғы монеталардың көп бөлігі қоршаққа жіберілді. Бұл монетаның ең жақсы сақталған данасы (PCGS MS 67) 2010 жылдың қаңтар айында аукционда 115 000 АҚШ долларына сатылды. Кейін, 2012 жылдың басында Канада нумизматикалық компаниясы оны жеке коллекционерге 160 000 долларға сатты.