Кіріспе

Камбоджа Оңтүстік-Шығыс Азиядағы үш франкофондық қауымның ең кішісі болып табылады, ал қалғандары Вьетнам мен Лаоста орналасқан. Азиядағы франкофонды елдердің арасында Камбоджада француз тілі ең көп кеміген. 2014 жылы француз тілі ел халқының 3% құрамында шетел тілі ретінде қолданылса, 2008 жылғы халық санағы бойынша бар болғаны 873 адам оны ана тілі ретінде сөйлеген.

Тарих

Француз тілі Камбоджада 19-шы ғасырдың соңында француз зерттеушілері мен саудагерлері Вьетнамнан Камбоджаға келгеннен кейін пайда болды. 1863 жылы Камбоджа Францияның протекторатына айналды және 1887 жылы Француз Индокитайының құрамына кірді. Француздар Камбоджаға Вьетнамдағыдай үлкен ықпал етпеді, сондықтан кхмер тілі Камбоджада кеңінен оқытылып, қолданыла берді, ал француз тілі көбінесе саясаткерлердің қана пайдалануына шектелді. 1890-жылдарға дейін француз тілі Камбоджаның білім беру жүйесіне енгізілмеді, ол тек элиталық сыныптарға ғана арналды. 1910-жылдарға келгенде ғана халық француз тілін бүкіл ел бойынша үйрене бастады. Вьетнамдағы революциялық қозғалыстардың күшеюіне байланысты француздар Камбоджада білім беруді дамытпады, нәтижесінде сауаттылық деңгейі төмен қала берді. Француз тілінің Камбоджадағы өсуі Екінші дүниежүзілік соғыста жапондықтардың басып кіруіне дейін шектеулі болды. Жапондықтардың билігі кезінде кхмер тілі француз тілімен бірге мемлекеттік тіл мәртебесіне ие болды және екеуі де мектептерде бірге оқытылды. Соғыстан кейін француз тілі қайтадан жалғыз ресми тілге айналды. 1953 жылы Камбоджа тәуелсіздік алғаннан кейін француз тілі үкіметте кеңінен қолданылып, оқытыла берді. Француз тілі үкімет пен білім беруде маңызды рөл атқара тұрса да, Камбоджада Вьетнам мен Лаосқа қарағанда ертерек және күштірек құлдырады. Камбоджадағы ықпал мен білім берудің төмен деңгейі 1960-жылдары француз тілінің төмендеуіне әкелді, ал Оңтүстік Вьетнам мен Лаоста ол мемлекеттік тіл статусын сақтап тұрды. 1970-жылдардың ортасында қызыл кхмерлер Камбоджада билікке келді және мыңдаған білімді камбоджалықтарды, олардың көпшілігі француз тілінде білім алғандарды өлтірді. 1979 жылы олардың билігі аяқталған кезде француз тілі Камбоджада дерлік жойылды. Камбоджаға Вьетнамның басып кіруі Кампучия Халық Республикасын құрды, бұл француз тілін елге қайта енгізді, бірақ осы кезде Вьетнамда француз тілінің төмендеуі басталды. Француз тілі 1993 жылға дейін Камбоджада дамуын жалғастырды, ол кезде Камбоджаның қазіргі үкіметі билікке келді және кхмер тілі үкіметтің жалғыз тілі және білім берудің негізгі тілі болып бекітілді. 1990-жылдардың соңынан бастап Камбоджада ағылшын тілі кеңінен оқытыла бастады, ал француз тілінің төмендеуі жалғасты, себебі ағылшын тілі тиімді халықаралық тіл ретінде қарастырылды. Француз тілін жаңғырту процесі Камбоджада Вьетнам мен Лаосқа қарағанда кешірек басталды. 1997 жылы Пномпеньде француз тілі орталығы ашылды және Камбоджада француз тілінде білім беру қайта жандана бастады, жыл сайын ондаған камбоджалық студенттер Францияда білім алуға кетеді. Француз тілі Камбоджаның дипломатиялық тілі болып табылады. Франция мен Квебекке қайтып келген босқындардың қауымдастығы, сондай-ақ франкофонды елдерде оқыған студенттер Камбоджаның француз тілді халқының қатарын толықтырды.

Диалектілік ерекшеліктері

Камбоджалық француз тілінің сөздік қорына камбоджа, кантон және теочев тілдері әсер еткен. Камбоджалық француз тілі стандартты париждік француз тіліне негізделген, бірақ стандартты француз тілінен Вьетнам және Лаос диалектілеріне қарағанда көбірек ерекшеленеді.

Медиа

Француз тіліндегі бұқаралық ақпарат құралдары Камбоджада кездеседі, бірақ Вьетнам мен Лаосқа қарағанда аз. Елде француз тіліндегі «Cambodge Nouveau» газеті (және 2010 жылға дейін «Cambodge Soir» газеті) және француз тіліндегі телеарналар бар.