Кіріспе

Кюсюдің оңтүстігіндегі ежелгі этникалық топ – Хаято (隼人), япония тілінде "құсқыр адамдар" деген мағынаны білдіреді. Олар Нара дәуірінде Кюсюдің оңтүстігіндегі Сацума және Осуми аймақтарында өмір сүрген ежелгі Жапония халқы еді. Олар Ямато үкіметіне жиі қарсылық көрсетті. Бағындырылғаннан кейін Ритсурио заңдарымен басқарылатын үкіметке бағынышты азаматтарға айналды, ал Әскери министрлігінде олардың басқаруымен айналысатын (隼人司) кеңсесі құрылды. Бұл атау самурайлардың да титулы ретінде қолданылды (隼人助). Қазіргі кезде Хаято – жапон еркектерге қойылған есімнің бірі.

Тарих және мәдениет

Хаято шамамен бір уақытта болған Кумасо тобымен бірдей болуы мүмкін, бірақ Кумасо Нихон Шокидің аңыздық бөліктерінде еске алынса, Хаято Хэйан кезеңінің басына дейін әртүрлі тарихи мәтіндерде тіркелген. Кумасо көбінесе бүлікшіл деп бейнеленгенімен, Хаято император Нинтоку тұсынан бастап императорлар мен ханзадалардың ілесушілерінің қатарында болған. Бұған қоса, император Юряку қайтыс болғаннан кейін Хаято оның қабірі алдында жылағандығы туралы мәлімет, 7-ғасырдың соңында Хаятоның жеке қызметшілер ретінде қабылдануын көрсетеді. Жапон сарайына адалдық серт бергеннен кейін де Хаято оның үстемдігіне қарсы тұруын жалғастырды. 713 жылы Осуми провинциясы құрылғаннан кейін, Осуми Хаято 720 жылы Хаято көтерілісімен күресті, бірақ 721 жылы Отомо но Табито басқарған әскер тарапынан жеңіліске ұшырады. 800 жылы олардың жерлерінде Ханден шүджу жүйесі енгізілді. 8-ғасырдың басында Кагосима префектурасындағы Ямато иммигранттарының саны шамамен 9000 адамды құрады, бұл жалпы халықтың жетіден бірін білдірді. Осы есептеу бойынша, сол кездегі Хаято халқының саны шамамен 54000 адамнан тұрған болуы мүмкін (Хоншюға көшіп кеткен Хаятоны есептемегенде). Хаято Кинай аймағына көшіріліп, сарайды, өнерді, сумоны және бамбуктан жасалған бұйымдарды қорғауда белсенділік танытты. Көптегендері қазіргі Киотоның оңтүстігіндегі Ямаширо провинциясында тұрды. Киотодағы Кётанабе қаласында көптеген Осуми Хаятоның тұрған жері болған Осуми (大住) деген аймақ қалды. Бұл Хаятолар Хаято шиінің басқаруында болды. Хаятоның сөйлеген тілі екі сөз бен бірнеше жеке есімнен басқа, замандас дереккөздерде тіркелмеген. Осы материалға сүйене отырып, Хаятоның австронезиялық текті болуы мүмкін деген болжам жасалды. VIII ғасырға жататын көне жапон мәтіні "Осуми Фудоки" кітабында Хаято тілінен алынған сөздердің шағын жинағын табуға болады. Кейбір ғалымдардың, мысалы 1998 жылы Какубаяшитің күш-жігеріне қарамастан, олардың мәдениеті Жапонияның басқа аймақтарынан ерекше деп саналады. Атап айтқанда, олардың халық әндері мен билері Кинай аймағында Хаято биі (隼人舞) ретінде танымал болды. Хэйдзё сарайының қазба жұмыстары кезінде ерекше кері S пішіндес белгілері бар ағаш қалқандар табылды. Бұл қалқандар сарайдың салтанатты шараларында қолданылған "Энгисики" деп аталатын қалқандармен сәйкес келеді. Хаято түрлі мемлекеттік шараларда, соның ішінде жаңа жыл, императордың таққа отыруы және шетелдік шенеуніктерді қабылдау сияқты іс-шараларда рөл атқарды. Хизен провинциясының ежелгі жазбаларына сәйкес, Гото аралдарында да Хаятоға ұқсас халықтар тұрған. Танның жаңа кітабында Хаяның кіші патшасы (波邪) сипатталған, және бұл Хая да Хаятоға сілтеме жасауы мүмкін деп түсіндіріледі. Хаятомен археологиялық байланысты қабірлердің үш түрі бар: Кагосима мен Миядзаки префектураларының шекарасында кеңінен таралған жер асты туннельдік қабірлер (地下式横穴墓), Оңтүстік Сацума түбегіндегі тік тас қабірлер (立石土墓) және Сацума түбегінің солтүстігінде табылған жер асты тас плиталы қабірлер (地下式板石積石室). Тағы бір үлкен туннельдік қабірлер тобы Киотонабе қаласының Осуми ауданында орналасқан. Жақын орналасқандығы және аймақтың қиыршық топырағы мұндай қабірлерге қолайсыз болғандықтан, олар да Хаятомен байланысты болуы мүмкін. Жапон мифологиясында Умисачихико Ата-Хаятоның билеушісінің атасы саналады. Хаято биі Умисачихиконың кіші інісі Ямасачихикодан жеңілгеніне байланысты қайғысын бейнелеуге арналған болуы мүмкін.

Скелеттердегі табылған заттар

Кюсюдің оңтүстігіндегі Кофун дәуіріне жататын адам сүйектерін антропологиялық зерттеулер көрсеткендей, құрлық ішінде табылған еркек сүйектері Миядзаки жазығындағылардан өзгеше. Құрлық ішіндегі қаңқалар Жомон және солтүстік-батыс Кюсю Яёи тұрғындарының қаңқаларына ұқсас, ал жазықтағы кейбір топтар солтүстік Кюсю Яёи тұрғындарына ұқсайды. Бұған қоса, Танегасимадағы Яёи дәуірінің соңғы кезеңіне жататын қираған орындарынан қазылған қаңқалар Кюсюдегілерге қарағанда кішкентайрақ болып келеді және жасанды бас сүйегі деформациясының белгілерін көрсетеді.