Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жапон тарихындағы Яйои кезеңі б.з. дейін 200-жылдан б.з. 300-жылға дейін сатылған кезең.
Japanese historical period from 200 BCE to 300 CE
the Yayoi period in Japanese history
Яйои кезеңі Жапонияда неолит кезеңінің соңында басталып, қола дәуірі арқылы өтіп, соңында темір дәуіріне ұласты. Бұл кезең 19 ғасырдың аяғында археологтар осы дәуірге тән артефакттарды және ерекшеліктерді алғаш рет тапқан Токио маңындағы ауданның атымен аталды. Яйои кезеңінің ерекше белгілері – жаңа Яйои керамикасының стильдерінің пайда болуы, ағаш өңдеу және сәулет өнерінің жетілдірілуі, алқаптарда қарқынды күріш өндірісінің басталуы. Осы кезеңде Қытайдан бастау алған иерархиялық әлеуметтік құрылым қалыптасты. Сондай-ақ, осы кезеңде Қытайдан Корея арқылы Жапонияға қола мен темірді пайдалану негізіндегі металлургия технологиялары енгізілді. Яйои кезеңі Жомон кезеңінен кейін келді, ал Яйои мәдениеті Оңтүстік Кюсюден Солтүстік Хонсюға дейінгі аумақта гүлденді. Археологиялық дәлелдер осы кезеңде Корея түбегінен келген фермерлердің (Яйои халқы) Жапонияға көптеп келуі және олардың жергілікті аңшы-жинаушылар (Жомон халқы) араласуы туралы пікірді қолдайды.
The started in the late Neolithic period in Japan, continued through the Bronze Age, and towards its end crossed into the Iron Age. The period is named after the neighbourhood of Tokyo where archaeologists first uncovered artifacts and features from that era in the late 19th century. Distinguishing characteristics of the Yayoi period include the appearance of new Yayoi pottery styles, improved carpentry and architecture, and the start of an intensive rice agriculture in paddy fields. A hierarchical social class structure dates from this period and has its origin in China. Techniques in metallurgy based on the use of bronze and iron were also introduced from China via Korea to Japan in this period. The Yayoi followed the Jōmon period and Yayoi culture flourished in a geographic area from southern Kyūshū to northern Honshū. Archaeological evidence supports the idea that during this time, an influx of farmers (Yayoi people) from the Korean Peninsula to Japan overwhelmed and mixed with the native predominantly hunter gatherer population (Jōmon).
Ерекшеліктері
Яйой дәуірі, әдетте, б.з.д. 300-ден б.з. 300-ге дейін саналады. Дегенмен, қатты дау тудыратын радиокөміртектік зерттеулер, қыш ыдыс сынықтарына жабысқан органикалық үлгілерге сүйенсек, б.з.д. 1000-800 жылдарға дейін созылуы мүмкін. Яйой дәуірінің ең ерте археологиялық дәлелдері Солтүстік Кюсюде табылды, бірақ бұл мәселе әлі де талқыланып жатыр. Яйой мәдениеті тез арада Хонсю аралына таралып, жергілікті Жомон мәдениетімен бірікті. "Яйой" атауы Токиодағы бір аймақтың атынан алынған, онда осы дәуірге тән қыш ыдыстар алғаш рет табылған. Яйой шеберлері қоладан салтанатты қоңыраулар (дотаку), айналар және қару-жарақтар жасаған. Біздің заманымыздың I ғасырына қарай Яйой халқы темірден ауыл шаруашылығы құралдарын және қару-жарақтарды қолдана бастады. Яйой халқының саны арта келе, қоғамдық жіктелу күшейді және күрделенді. Олар мата тоқыды, тұрақты шаруашылық ауылдарында тұрды және ағаш пен таспен үйлер салды. Жерді иелену және астық қорларын жинау арқылы байлық жинады. Бұл факторлар әлеуметтік топтардың қалыптасуына ықпал етті. Қазіргі қытай деректерінде бұл халықтың денесінде татуировкалар мен басқа да белгілер болғаны айтылады, олар әлеуметтік статустың айырмашылықтарын көрсететін. Кюсюдің кейбір аймақтарындағы Яйой басшылары қола және басқа да құнды заттардың саудасын демелеген және саяси тұрғыдан басқарған көрінеді. Мұндай мүмкіндік Оңтүстік Қытайдағы Янцзы өзенінің сағасынан Рюкю аралдары немесе Корей түбегі арқылы суармалы, ылғалды күріш шаруашылығының енгізілуіне байланысты болды. Ылғалды күріш шаруашылығы Жапонияда отырықшы, аграрлық қоғамның дамуына және өсуіне әкелді. Жапониядағы жергілікті саяси және әлеуметтік өзгерістер қабатталған қоғамдағы орталық биліктің әрекеттерінен гөрі маңыздырақ болды. Жомон және Яйой қаңқаларын тікелей салыстыру олардың екі түрлі халық екенін анық көрсетеді. Жомондықтардың бойы төмен, алғашқы қолдары мен аяқтары ұзын, көздері тереңге батып, беттері қысқа және кең, бет пішіні айқын болған. Сонымен қатар, олардың маңдайлары, мұрындары және мұрын сүйектері жоғары көтерілген. Ал Яйой халқының бойы орташа, көздері жас, беттері биік және тар, маңдайлары мен мұрындары жалпақ болған. Кофун дәуірінде Жапонияда қазылған қаңқалардың көпшілігі, айнулардан басқа, Яйой типті, және олардың кейбіреулерінде Жомондық қанастың іздері бар, бұл қазіргі жапондықтарға ұқсас.
The Yayoi period is, generally, accepted to date from circa 300 BC to 300 AD. However, although highly controversial, radiocarbon evidence, from organic samples attached to pottery shards, may suggest a date up to 500 years earlier, between ca. 1000 BC and 800 BC. The earliest archaeological evidence of the Yayoi Period is found on northern Kyūshū, though that is still debated. Yayoi culture quickly spread to the main island of Honshū, mixing with native Jōmon culture. The name Yayoi is borrowed from a location in Tokyo, where pottery of the Yayoi period was first found. Yayoi craft specialists made bronze ceremonial bells (dōtaku), mirrors, and weapons. By the 1st century AD, Yayoi people began using iron agricultural tools and weapons. As the Yayoi population increased, the society became more stratified and complex. They wove textiles, lived in permanent farming villages, and constructed buildings with wood and stone. They also accumulated wealth through land ownership and the storage of grain. Such factors promoted the development of distinct social classes. Contemporary Chinese sources described the people as having tattoos and other bodily markings which indicated differences in social status. Yayoi chiefs, in some parts of Kyūshū, appear to have sponsored, and politically manipulated, trade in bronze and other prestige objects. That was made possible by the introduction of an irrigated, wet rice agriculture from the Yangtze estuary in southern China via the Ryukyu Islands or Korean Peninsula. Wet rice agriculture led to the development and growth of a sedentary, agrarian society in Japan. Local political and social developments in Japan were more important than the activities of the central authority within a stratified society. Direct comparisons between Jōmon and Yayoi skeletons show that the two peoples are noticeably distinguishable. The Jōmon tended to be shorter, with relatively longer forearms and lower legs, more deep set eyes, shorter and wider faces, and much more pronounced facial topography. They also have strikingly raised brow ridges, noses, and nose bridges. Yayoi people, on the other hand, averaged taller, with shallow set eyes, high and narrow faces, and flat brow ridges and noses. By the Kofun period, almost all skeletons excavated in Japan except those of the Ainu are of the Yayoi type with some having small Jōmon admixture, resembling those of modern day Japanese.
Яой халқының шығу тегі
Яйои мәдениетінің және Яйои халқының шығу тегі ұзақ уақыттан бері талқыланып келеді. Ең ерте археологиялық орындар Кюсюдың солтүстік бөлігіндегі Итадзуке немесе Набата. Бұл жағалаудағы және Кореяның оңтүстік жағалауындағы балықшы қауымдар арасындағы байланыс Жомон кезеңінен басталады, мұны балық аулау ілгіштері мен обсидиан сияқты сауда тауарларын алмасу арқылы дәлелдеуге болады. Яйои дәуірінде Корея мен Қытайдан келген мәдени ерекшеліктер осы аймаққа бірнеше ғасыр бойы әртүрлі уақытта келіп, кейін оңтүстік және шығысқа тарады. Бұл иммигранттар мен жергілікті халық арасындағы араласу, жаңа мәдени ықпалдар мен қолданыстағы тәжірибелердің үйлесу кезеңі болды. Қытайдың ықпалы қола мен мыс қаруларында, докио, дотаку, сондай-ақ суармалы күріш өсіруде анық көрінеді. Яйои мәдениетінің үш маңызды символы – қола айна, қола қылыш және патшалық мөр тасы. 1996-1999 жылдар аралығында Жапонияның Ұлттық табиғат және ғылым мұражайының зерттеушісі Сатоши Ямагучи басқарыған топ Ямагучи және Фукуока префектураларында табылған Яйои қалдықтарын Қытайдың Жансу провинциясындағы қалдықтармен салыстырып, Яйои және Жансу қалдықтары арасында көптеген ұқсастықтарды анықтады. Корея түбегімен қосымша байланыстар табылды, және бірнеше зерттеушілер Яйои мәдениетін Корея түбегінің оңтүстік бөлігімен тығыз байланыстыратын жаңа дәлелдерді ұсынды. Марк Хадсон археологиялық деректерді келтіріп, "суармалы күріш алқаптары, жаңа типтегі жылтыратылған тас құралдары, ағаштан жасалған егіс құралдары, темір құралдар, тоқу технологиясы, керамикалық сақтау ыдыстары, қыш құмыра жасау кезінде сырттан жабыстырылған қыш орамдары, орлы қоныстар, үйректелген шошқалар және жақ сүйектерімен жасалған рәсімдер" сияқты факторларды атады. Корея түбегінен келген көшіп-қонның күшеюі Яйои мәдениетінің Кюсюдің солтүстік жағалауында, яғни Жапония Кореяға ең жақын жерде пайда болғандығымен түсіндіріледі. Яйои керамикасы, жерлеу үйінділері және тағамды сақтау тәсілдері оңтүстік Корея керамикасына өте ұқсас болды. Алайда, кейбір ғалымдар Жапониядағы Жомон мен Яйои кезеңдері арасындағы шамамен төрт миллион адамның тез өсуін тек көші-қонмен ғана түсіндіруге болмайды деп санайды. Олардың пікірінше, бұл өсім негізінен аралдардағы аңшы-жинақшы өмір салтынан күріш өсіруге көшуге байланысты ауыл шаруашылығының дамуының нәтижесі. Күріш өсіру және оны қастерлеу халық санының баяу және біртіндеп өсуіне жағдай жасады. Дегенмен, археологиялық деректер континенттен Жапонияға келген шаруалардың жергілікті аңшы-жинақшы халықты сіңіріп алғанын немесе басып алғанын көрсетеді. Бұл тілдер, қазір жойылып кеткен, кейіннен корей тілдерімен алмастырылды. Уитман Яйоилердің протокорейлермен байланысы жоқ екенін, бірақ олардың Мумун керамикасы кезеңінде Корея түбегінде болғанын болжайды. Оның және басқа да зерттеушілердің пікірінше, жапон тілі / протожапон тілі шамамен 1500 ж.б.д. Корея түбегіне келген, ал Яйои суармалы күріш шаруалары оны 700-300 ж.б.д. аралығында Жапон архипелагына әкелген. Уитман мен Миямото жапон тілін Мумун және Яйои мәдениеттерінің тілдік отбасы ретінде қарастырады. Бірнеше тіл білімі мамандары корей / протокорей тілдерін сөйлейтін адамдар жапон / протожапон тілдерін сөйлейтін адамдардан кейін Корея түбегіне келгенін және осы халықтармен (яғни Мумун және Яйои мәдениеттерінің ұрпақтары) бірге өмір сүргенін, мүмкін, оларды сіңіріп алғанын айтады. Корей және жапон тілдері бір-біріне ұзақ уақыт әсер етті, ал кейінірек пайда болған негізін қалаушы әсері екі тілдік отбасының ішкі әртүрлілігін азайтты.
The origin of Yayoi culture and the Yayoi people has long been debated. The earliest archaeological sites are Itazuke or Nabata in the northern part of Kyūshū. Contacts between fishing communities on this coast and the southern coast of Korea date from the Jōmon period, as witnessed by the exchange of trade items such as fishhooks and obsidian. During the Yayoi period, cultural features from Korea and China arrived in this area at various times over several centuries, and later spread to the south and east. This was a period of mixture between immigrants and the indigenous population, and between new cultural influences and existing practices. Chinese influence was obvious in the bronze and copper weapons, dōkyō, dōtaku, as well as irrigated paddy rice cultivation. Three major symbols of Yayoi culture are the bronze mirror, the bronze sword, and the royal seal stone. Between 1996 and 1999, a team led by Satoshi Yamaguchi, a researcher at Japan's National Museum of Nature and Science, compared Yayoi remains found in Japan's Yamaguchi and Fukuoka prefectures with those from China's coastal Jiangsu province and found many similarities between the Yayoi and the Jiangsu remains. Further links to the Korean Peninsula have been discovered, and several researchers have reported discoveries/evidence that strongly link the Yayoi culture to the southern part of the Korean Peninsula. Mark J. Hudson has cited archaeological evidence that included "bounded paddy fields, new types of polished stone tools, wooden farming implements, iron tools, weaving technology, ceramic storage jars, exterior bonding of clay coils in pottery fabrication, ditched settlements, domesticated pigs, and jawbone rituals". The migrant transfusion from the Korean peninsula gains strength because Yayoi culture began on the north coast of Kyūshū, where Japan is closest to Korea. Yayoi pottery, burial mounds, and food preservation were discovered to be very similar to the pottery of southern Korea. However, some scholars argue that the rapid increase of roughly four million people in Japan between the Jōmon and Yayoi periods cannot be explained by migration alone. They attribute the increase primarily to a shift from a hunter gatherer to an agricultural diet on the islands, with the introduction of rice. It is quite likely that rice cultivation and its subsequent deification allowed for a slow and gradual population increase. Regardless, there is archaeological evidence that supports the idea that there was an influx of farmers from the continent to Japan that absorbed or overwhelmed the native hunter gatherer population. These Peninsular Japonic languages, now extinct, were eventually replaced by Koreanic languages. Similarly Whitman suggests that the Yayoi are not related to the proto Koreans but that they (the Yayoi) were present on the Korean peninsula during the Mumun pottery period. According to him and several other researchers, Japonic/proto Japonic arrived in the Korean peninsula around 1500 BC and was brought to the Japanese archipelago by Yayoi wet rice farmers at some time between 700 and 300 BC. Whitman and Miyamoto associate Japonic as the language family of both Mumun and Yayoi cultures. Several linguists believe that speakers of Koreanic/proto Koreanic arrived in the Korean Peninsula at some time after the Japonic/proto Japonic speakers and coexisted with these peoples (i. e. the descendants of both the Mumun and Yayoi cultures) and possibly assimilated them. Both Koreanic and Japonic had prolonged influence on each other and a later founder effect diminished the internal variety of both language families.
Тілдер
Көптеген тіл білімі мамалары мен археологтар жапон тілдер отбасысы Яёи кезеңінде аралдарға әкелініп, сол аймақта тарағанын мойындайды.
Most linguists and archaeologists agree that the Japonic language family was introduced to and spread through the archipelago during the Yayoi period.
Қытай тарихындағы Wo сөзінің пайда болуы
Жапониядағы адамдар туралы ең алғашқы жазбалар осы кезеңдегі қытай дереккөздерінен алынған. Wo, Жапонияның ертедегі қытайша атауының айтылуы, 57 жылы айтылған; Wo мемлекетінің Na мемлекеті Кейінгі Хань әулетінің императоры Гуангудан алтын мөр алған. Бұл оқиға 5-ші ғасырда Фан Е жинаған «Соңғы Хань кітабында» жазылған. Ал мөрдің өзі 18-ші ғасырда Солтүстік Кюсюде табылған. Wo 257 жылы «Үш патшалық тарихының» бір бөлімі – Вэйчжиде де еске алынған, оны 3-ғасыр ғалымы Чэнь Шоу құрастырған. Ертедегі қытай тарихшылары Wo-ны 700 жылдық дәстүрі бар біртұтас ел емес, жүздеген шашыраңқы тайпалық қауымдастықтардың жері ретінде сипаттаған. Бұл туралы 8-ғасырлық «Нихон Шоки» еңбегінде айтылған, ол Жапонияның негізін б.з.д. 660 жылы деп көрсетеді. Бұл еңбек Жапония тарихының мифтік және тарихи жазбаларын қамтиды. Археологиялық дәлелдер де осы кезеңде елді мекендер мен кіші мемлекеттер арасында жиі қақтығыстар болғанын көрсетеді. Көптеген қазбалардағы елді мекендер ормен қоршалған немесе төбелерге салынған. Йошиногариден табылған бассыз адам қаңқалары осы кезеңдегі табылған заттардың типикалық мысалы саналады. Ішкі теңіздің жағалауындағы жерлеу заттарының арасында көбінесе тас жебе ұштары кездеседі. 3-ші ғасырғы қытай дереккөздері Wa халқының шикі балық, көкөніс және күрішті бамбук пен ағаш табақтарда жегенін, құдайға сыйынғанда қол шапалақтағанын (қазір де синтоизм ғибадатханаларында жасалады) және топырақтан қабір үйінділерін салғанын хабарлайды. Олар сондай-ақ, билеушілеріне бағынып, салық жинап, астық қоймалары мен базарлары болған және аза күту рәсімдерін орындаған. Қоғамда зорлық-зомбылық күресі басым болған.
The earliest written records about people in Japan are from Chinese sources from this period. Wo, the pronunciation of an early Chinese name for Japan, was mentioned in 57 AD; the Na state of Wo received a golden seal from the Emperor Guangwu of the Later Han dynasty. This event was recorded in the Book of the Later Han compiled by Fan Ye in the 5th century. The seal itself was discovered in northern Kyūshū in the 18th century. Wo was also mentioned in 257 in the Wei zhi, a section of the Records of the Three Kingdoms compiled by the 3rd century scholar Chen Shou. Early Chinese historians described Wo as a land of hundreds of scattered tribal communities rather than the unified land with a 700 year tradition as laid out in the 8th century work Nihon Shoki, a partly mythical, partly historical account of Japan which dates the foundation of the country at 660 BC. Archaeological evidence also suggests that frequent conflicts between settlements or statelets broke out in the period. Many excavated settlements were moated or built at the tops of hills. Headless human skeletons discovered in Yoshinogari site are regarded as typical examples of finds from the period. In the coastal area of the Inland Sea, stone arrowheads are often found among funerary objects. Third century Chinese sources reported that the Wa people lived on raw fish, vegetables, and rice served on bamboo and wooden trays, clapped their hands in worship (something still done in Shinto shrines today), and built earthen grave mounds. They also maintained vassal master relations, collected taxes, had provincial granaries and markets, and observed mourning. Society was characterised by violent struggles.
Яматаикоку
Үш патшалықтың жазбаларының бір бөлігі – Вэй Цзиде 3-шы ғасырда Яматаикоку және Химико патшайым туралы алғашқы мәліметтер келтірілген. Жазба бойынша, Химико үлкен азаматтық соғыстан кейін Ваның тағына рухани жетекші ретінде келді. Оның кіші інісі мемлекеттік істерді, оның ішінде Вэй патшалығының қытай сарайымен дипломатиялық қатынастарды басқарды. Вэй елшілігі олардың тегі туралы сұрағанда, Ва халқы Қытайдың Янцзы дельтасы аймағындағы Ву патшалығының тарихи тұлғасы – Ву Тайбоның ұрпақтары екенін мәлімдеді. Көп жылдар бойы Яматаикокудың орналасқан жері және Химико патшайымның кім екені зерттеу нысаны болып келді. Сага префектурасындағы Йосиногари және Нара префектурасындағы Макимуку екі мүмкін орналасқан жер ретінде қарастырылды. Макимукуда жүргізілген соңғы археологиялық зерттеулер Яматаикоку осы аймақта орналасқанын көрсетеді. Кейбір ғалымдар Макимукудағы Хашихака кофуны Химиконың бейіті деп санайды. Оның Ямато мемлекетінің пайда болуымен, келесі Кофун дәуіріндегі байланысы да талқылауда.
The Wei Zhi , which is part of the Records of the three Kingdoms, first mentions Yamataikoku and Queen Himiko in the 3rd century. According to the record, Himiko assumed the throne of Wa, as a spiritual leader, after a major civil war. Her younger brother was in charge of the affairs of state, including diplomatic relations with the Chinese court of the Kingdom of Wei. When asked about their origins by the Wei embassy, the people of Wa claimed to be descendants of the Taibo of Wu, a historic figure of the Wu Kingdom around the Yangtze Delta of China. For many years, the location of Yamataikoku and the identity of Queen Himiko have been subject of research. Two possible sites, Yoshinogari in Saga Prefecture and Makimuku in Nara Prefecture have been suggested. Recent archaeological research in Makimuku suggests that Yamataikoku was located in the area. Some scholars assume that the Hashihaka kofun in Makimuku was the tomb of Himiko. Its relation to the origin of the Yamato polity in the following Kofun period is also under debate.