Көк түсті орталық (күн)

Кіріспе

1960 жылы түсірілген Рене Клементтің фильмі

"Көктемнің ортасы" (; ; сонымен қатар "Толық күн", "Шұғылалы күн", "Зұлымдыққа құштарлық" және "Талантты мистер Рипли" аттарымен де белгілі) – 1960 жылы түсірілген криминалды триллер. Басты рөлдерді Ален Делон (оның алғашқы маңызды рөлі), Мари Лафор және Морис Ронет ойнады; Делонның сол кездегі әйелі Роми Шнайдер фильмде шағын камео рөлде пайда болады. Рене Клементтің режиссерлік жұмысы француз-итальян халықаралық бірлесіп түсірілген фильм, ол Патриция Хайсмиттің 1955 жылғы "Талантты мистер Рипли" романының сюжетіне негізделген. Фильмдегі диалогтың көп бөлігі француз тілінде, бірақ итальян және ағылшын тілдерінде де шағын эпизодтар бар. Энтони Мингелланың 1999 жылғы "Талантты мистер Рипли" фильмі және 2024 жылғы "Рипли" телесериалы – осы романның бейімделулері.

Сюжет

Жас, келбетті америкалық Том Риплиді Италияға бай плейбой Филипп Гринлифтің әкесі Сан-Францискоға қайтып, отбасылық бизнесті қолға алу үшін жіберді. Филипптің бұлай етуге ниеті жоқ, ал кедей Том оның қасқырлықтарына ортақтасады. Том Филиппен және оның қалыңдығы Марджке қызығады және басқа адамның сән-салтанат пен демалыс уақытын әдемі теңіз жағалауындағы Монгибелло қаласында армандайды. Ақырында Филипп Риплидің мақтауына шаршап, оған қатыгез және қорлаушы болады. Том үшін соңғы сабында Филипп оны қайыққа салып, оны жалындаған күн астында бірнеше сағат бойы қалдырады. Кемеге оралғанда Том Филиппті өлтіріп, оның жеке басын ұрлау жоспарын жасайды. Біріншіден, ол ашуланған Мардж үшін Филипптің флиртерлік әрекеттерінің дәлелін қалдырады. Томның банк деректерін ұрлағанын білген Филипп оны сыртқа шығаруға тырысады. Мардж Филиппен болған оқиғадан кейін жағаға шыққаннан кейін, ол өзінің жоспарын жай ғана мойындайтын Томмен кездеседі. Филипп Томға оны және Марджді жалғыз қалдыру үшін айтарлықтай сома ұсынады, бірақ Том оны қабылдамайды, ол одан да көп нәрсеге қызығушылық танытатынын айтады. Ол Филиппен өлтіріп, денесін зәкірмен салмақтап, жүнге орады, ал оны кемеге тастауға дайындалып жатқанда, оны кеменің бумы соққыға ұшыратып, теңізге ұрып, Филиптің мәйітін өзімен бірге алып кетеді. Том кемеге қайта оралуға аз-ақ уақыт қалды. Монгибеллоға жалғыз оралғаннан кейін Том Марджге Филипптің қашып кетуді шешкенін айтады. Содан кейін ол Римге барып, Филипптің суретін Филипптің паспортында өзінің суретімен алмастырады, Филипптің қолтаңбасын жасампаздықпен жасайды және марқұмның байлығын, жеке басын және өмір салтын табысты алады. Филипптің досы Фредди Майлз "Филипптің" жасырын орнын іздеп тапқанда, ол тек Томды ғана тауып, таңғалады. Шындықты күдіктейтінін сезінген Том оны импульсивті түрде өлтіреді. Көп ұзамай Фреддидің денесі табылды, және итальяндық полиция араласты. Том өзінің шарағасын жалғастырады, өзінің және Филипптің жеке басын алмастырып, Филипп әлі де тірі екендігіне сендіреді және Фреддидің өлтірілуіне оны қатыстырады. Том ұзақ уақыт бойы жақын қырқылудан аман қалып, итальяндық полицияны ізінен айырады және барлығын алдап шығады. Филипптің өлім жазасына кесілген хатты және Филипптің бүкіл байлығын Марджға қалдыратын өсиетті жасатқаннан кейін, Том ақыры таза деп санайды. Содан кейін ол Марджді алдап, онымен Филипптің үйінде бірге болады. Филипптің әкесі Монгибеллоға Филипптің мүлкін беру және яхтасын сату мәселесін шешу үшін келеді. Мардж Томды жағажайда қалдырып, Гринлиф мырзамен кездеседі, ал Том теңіз жағалауындағы кафеге барып, үйдегі ең жақсы сусынға тапсырыс беріп, өзінің жетістігін атап өтеді. Филипптің қайығын судан алып шығып, оны сатып алушылар тексеріп жатқанда, Мардж Филипптің кенеппен оралған денесін артындағы сырғанаққа сүйреліп, желкенді қайықтың винтіне оралған баудың еріген ұшынан қорқады. Бірде Римдегі полиция инспекторы Томаның іс-әрекетін бақылап, кафеге барады. Сол жерде ол күздегі қызметшіні күн астында жатқан Томға телефон арқылы хабарласуын сұрайды. Том күлімсіреп, ештеңеден бейхабар тұзаққа түседі.

Handsome young American Tom Ripley has been sent to Italy by the father of wealthy playboy Philippe Greenleaf to persuade him to return to San Francisco and take over the family business. Philippe has no intention of doing so, and the impoverished Tom falls into sharing in his escapades. Tom becomes fixated on Philippe and his fiancée, Marge, and covets the other man's life of luxury and leisure in the beautiful seaside town of Mongibello. Philippe eventually grows bored with Ripley's fawning and becomes cruel and abusive to him. The final straw for Tom is reached during a yachting trip when Philippe strands him in the dinghy and accidentally leaves him to drift for hours in the blazing sun. Back on board, Tom hatches a plan to kill Philippe and steal his identity. First, he leaves evidence of Philippe's philandering for an outraged Marge to find. Finding that Tom has pilfered his banking records, Philippe seeks to draw him out. After Marge goes ashore following a blow up with Philippe, he confronts Tom, who admits his plan quite casually. Philippe offers Tom a substantial sum to leave him and Marge alone, but Tom rebuffs it, saying he is interested in far more. He fatally stabs Philippe, weights his body with an anchor, and wraps it in canvas, and he is preparing to dump it overboard when he is hit by the ship's boom and knocked in the sea, taking Philippe's corpse with him. Tom narrowly manages to make it back onto the ship. Upon returning to Mongibello alone, Tom informs Marge that Philippe has decided to stay away. He then goes to Rome, skillfully replaces Philippe's picture with his own in Philippe's passport, masters forging Philippe's signature, and successfully takes over the dead man's wealth, identity, and lifestyle. When Philippe's friend Freddy Miles tracks down "Philippe's" hideaway, he is surprised to only find Tom there. Feeling he is beginning to suspect the truth, Tom impulsively murders him. Freddy's body is soon found, and the Italian police become involved. Tom continues his charade, switching like a chameleon between his own identity and Philippe's to give the illusion that Philippe is still alive and implicate him in Freddy's murder. Tom survives a long string of close shaves, throwing the Italian police off his trail and seemingly outwitting everyone. After forging Philippe's suicide note and a will that leaves Philippe's entire fortune to Marge, Tom thinks he is finally in the clear. He then seduces Marge, dallying with her in Philippe's home. Philippe's father arrives in Mongibello to settle the transfer of Philippe's estate and the sale of his yacht. Marge leaves Tom at the beach to go meet Mr. Greenleaf, while Tom goes to a seaside cafe and celebrates the success of his gambit by ordering the best drink in the house. As Philippe's boat is being pulled out of the water so a potential buyer can inspect it, Marge is horrified to see Philippe's canvas wrapped body dragged up the slipway behind it, the loose end of the lashing having become wrapped around the sailboat's propeller. A police inspector from Rome who has been watching Tom jumps into action and goes to the cafe, where he has the waitress tell Tom, who is lounging in the sun, that there is a phone call for him. Tom smirks smugly and, unsuspecting, walks into a trap.

Актерлік құрам

Режиссер Клемент фильмде көзге түспейтін эпизодта ұқыпсыз официант рөлінде ойнаса, ал Роми Шнайдер, фильм түсірілімі кезінде Делонның сүйіктісі болған, фильмнің басындағы сахнада Фреддидің әйел серіктерінің бірі ретінде көзге түспейтін рөлде пайда болады.

Өндіріс

Делонды Клемент "Әйелдер әлсіз" (1959) фильмінде көрген соң рольге шақырды. Билли Кернс Францияда жақсы қабылданған американдық актер еді. Сценарист Пол Гегауфф 1968 жылы Клод Шабролмен "Жыртқыштар" фильмінде жұмыс істеген кезде осы оқиғаның басқаша нұсқасын жазды.

Қабылдау

"Пурпурлы түскі" сыншылардың жоғары бағасын алды және Делонды жұлдызға айналдырды. 1962 жылы Клемент пен Гегауф Америкалық детективтер қауымдастығының "Үздік шетелдік фильм сценарийі" номинациясы бойынша Эдгар сыйлығын жеңіп алды. Фильмге режиссер Мартин Скорсезе сияқты адал жанкүйерлер табылып, олар оны бүгінгі күнге дейін жақсы көреді. Роджер Эберт фильмге үш жұлдыз берді (1999 жылғы "Талантты мистер Риплиге" берген төрт жұлдыздық шолумен салыстырғанда), "фильмдегі ең жақсысы – сюжеттің Риплиге өтетіндей жасырын әрекет жасауға мүмкіндік беруі" деп жазды, сонымен қатар "қанағаттандырмайтын соңына" сын көзбен қарады, осы туралы былай деп жазды: "Пурпурлы түскі" осылай аяқталады, себебі Клементтің Хайсмит сияқты мықты мінезі жоқ". Джеймс Берардинелли "Пурпурлы түскіні" "Талантты мистер Риплиден" жоғары бағалады, оған төрт жұлдыз берді (ал "Талантты мистер Риплиге" екі жарым жұлдыз берген). Берардинелли Делонның актерлік шеберлігін мақтап, "Том Делонның оны сондай етіп көрсетуінің арқасында қызықты", - деп жазды, сондай-ақ фильмді "шеберлікпен түсірілген кадрлар мен нақты режиссурасы" үшін жоғары бағалады. Берардинеллидің "Барлық уақыттардағы 100 үздік фильм" тізімінде "Пурпурлы түскі" туралы жазғанда, ол оны 1999 жылғы фильммен салыстырып, былай деді: "Ремейк Патрисия Хайсмиттің "Талантты мистер Рипли" атты түпнұсқа туындысына оралды. Нәтижесі, кітаптағы оқиғаларға сәйкес болғанымен, айтарлықтай нашар. "Пурпурлы түскімен" салыстырғанда оның кемшіліктері көп. Рене Клементтің 1960 жылғы фильмі, Мингелланың 1999 жылғы нұсқасынан операторлық жұмысынан бастап, актерлік шеберлігіне дейін барлық жағынан жоғары тұр. Мэтт Дэймон Том Рипли рөліне лайықты болуы мүмкін, бірақ бұл тек Ален Делонның орындалуын көрмегендерге ғана қатысты". Scroll.in сайтында жарияланған мақаласында Нандини Раманнат былай деді: "Қылмыстық роман жазушы Патрисия Хайсмиттің ең танымал кейіпкерінің нақты бейнесі 1960 жылы пайда болды. Деймон мен Хоппер Том Риплидің қаталдығы мен амбициясын жеткізуге тырысады, бірақ Делон оның сырлы жарасымын оңай көрсетеді". Хайсмит фильм туралы екіұшты пікір білдірді. Ол Ален Делонның Том Рипли рөлінде "тамаша" ойнағанын айтты және фильмді жалпы алғанда "көзге әдемі әрі зиялылыққа қызықты" деп сипаттады, бірақ соңына сын айтты (онда Рипли полицияға ұсталатын сияқты көрінеді): "[Қ]ылмыскердің ұсталуы, деп аталатын қоғамдық моральға жасалған қорқынышты ұступ".

Purple Noon was lauded by critics and made Delon a star. In 1962, Clément and Gégauff won an Edgar Award from the Mystery Writers of America for Best Foreign Film Screenplay. The film enjoys a loyal cult following even today, with fans including film director Martin Scorsese. Roger Ebert gave the film three stars (compared to the four star review he gave to 1999's The Talented Mr. Ripley), writing that "the best thing about the film is the way the plot devises a way for Ripley to create a perfect cover up", while criticizing the "less than satisfactory ending", about which he wrote: "Purple Noon ends as it does only because Clement doesn't have Highsmith's iron nerve". James Berardinelli rated Purple Noon higher than The Talented Mr. Ripley, giving it a four star review (compared to two and a half stars for The Talented Mr. Ripley). Berardinelli praised Delon's acting, writing that "Tom is fascinating because Delon makes him so", and also complimented the film for "expert camerawork and crisp direction." In the entry for Purple Noon on Berardinelli's All Time Top 100 list, he compared it to the 1999 film, saying: "The remake went back to the source material, Patricia Highsmith's The Talented Mr. Ripley. The result, while arguably truer to the events of Highsmith's book, is vastly inferior. To say it suffers by comparison to Purple Noon is an understatement. Almost every aspect of Rene Clement's 1960 motion picture is superior to that of Minghella's 1999 version, from the cinematography to the acting to the screenplay. Matt Damon might make a credible Tom Ripley but only for those who never experienced Alain Delon's portrayal." Nandini Ramnath, writing for Scroll. in, said: "The definitive portrayal of crime novelist Patricia Highsmith's most enduring creation was as early as 1960. Damon and Hopper come close to conveying the ruthlessness and ambition of Tom Ripley, but Delon effortlessly captures his mystique." Highsmith's opinion of the film was mixed. She felt that Alain Delon was "excellent" in the role of Tom Ripley and described the film overall as "very beautiful to the eye and interesting for the intellect", but criticized the ending (in which it is implied that Ripley is to be caught by the police): "[I]t was a terrible concession to so called public morality that the criminal had to be caught."

Қайта қалпына келтіру және қайта шығару

2012 жылы StudioCanal компаниясы Immagine Ritrovata зертханасында фильмді қалпына келтіруге қаржы бөлді, ол 2013 жылғы Канн кинофестивалінде Делонның мансабына арналған құрмет көрсету аясында көрсетілді, содан кейін (кемінде) Францияда кең экранды қайта шығарылымға ұсынылды. 2012 жылдың 4 желтоқсанында The Criterion Collection Purple Noon фильмінің жоғары сападағы цифрлық қалпына келтірілген нұсқасын Blu-ray және DVD форматында шығарды. Арнайы мүмкіндіктерге Рене Клементті зерттеуші және жазушы Деница Бантчевамен жасалған сұхбат, Ален Делон мен Патрисия Хайсмитпен сақталған сұхбаттар, фильмнің түпнұсқа ағылшын тіліндегі трейлері, сондай-ақ киносыншы Джеффри О'Брайеннің мақаласы мен 1981 жылғы Клементпен сұхбаттың үзінділері кірген кітапша қосалды. Фильм сонымен қатар Ұлыбританияда және Германияда (2013 жылы StudioCanal арқылы), ал Жапонияда (2011 жылы Kinokuniya арқылы) Blu-ray форматында жарық көрді.