Кіріспе
Иосимото Ишин Найкан (жапонша: 内観, Naikan) – Иосимото Ишин (1916–1988) 1940 жылдары жасаған өзін-өзі талдаудың жүйеленген әдісі. Мен осы адамнан не алдым? Мен оған не қайтардым? Мен осы адамға қандай қиындықтар, уайымдар, бақытсыздықтар тудырдым? Найканның көптеген түрлері бар, олардың бәрі осы үш сұраққа негізделген. Найканның ең қатаң түрі – бір апталық Найкан семинарлары, олар адамның анасына қатысты үш сұраққа назар аударудан басталады. Кейін сұрақтар басқа қарым-қатынастарға да таратылуы мүмкін. Сеанстар кезінде жетекші уақыт-уақыт қатысушыны тыңдап, олардың жаңалықтарын сөздермен жеткізуге көмектеседі. "Осы адам маған қандай қиындықтар мен проблемалар тудырды?" деген төртінші сұраққа Найкан әдейі назар бөлмейді. Найкан адамдардың осы төртінші сұраққа өздерінен-өздері жауап бере алатынын және осы сұраққа тым көп назар аудару күнделікті өмірде бақытсыздыққа әкелуі мүмкін деп есептейді.
Naikan (Japanese: 内観, ) is a structured method of self reflection developed by Yoshimoto Ishin (1916–1988) in the 1940s. What did I receive from this person? What did I return to this person? What troubles, worries, unhappiness did I cause this person? There are many forms of Naikan practice, all focusing on these three questions. The most rigorous form of Naikan is practiced in week long Naikan retreats, which start by focusing on the three questions on the individual's relationship to their mother. The questions can then later be expanded outwards to other relationships. During the sessions a guide comes and listens to the participant from time to time allowing them to put into words what they have discovered. A related fourth question, "What troubles and difficulties has this person caused me? ", is purposely ignored in Naikan. Naikan presupposes that people are naturally able to see answers to this fourth question, and that too much focus on this question is responsible for unhappiness in day to day life.
Тарих
Йошимото Ишин – жас кезінде азық-түліксіз, сусыз және ұйықсыз қараңғы үңгірде тұрып, сезімдерін шектеу арқылы тәнін тазалау (миширабе) практикасын жасаған кәсіпкер және шын ниетті Жодо Шиншу буддисті болған. Осындай өзіне тереңінен қарау мүмкіндігін басқаларға да қолжетімді ету үшін, ол Найканды одан әлдеқайда жеңіл әдіс ретінде ойлап тапты. Алғашқыда оны қылмыс жасаған және қоғамдық тәртіпсіздіктер тудырған жастарға ұсынды. Кейін бұл практика жалпы халыққа таныстырылды. Найканды қолданушылар, Найкан адамдарға өздерін және өзгелермен қарым-қатынастарын жақсырақ түсінуге көмектеседі деп санайды. Бүгінде Жапонияда 30-ға жуық Найкан орталығы бар, олар психикалық денсаулық кеңесінде және тұтқындарды қайта оңалтуда қолданылады. Бұл практика Еуропаға да еніп, қазір Австрия мен Германияда Найкан орталықтары ашылды. Найканның бастауы болған миширабе практикасы кейбір Жодо Шиншу храмдары мен қауымдастықтарында діни мақсатта әлі де жалғастырылуда, бірақ Йошимото Ишиннің бастапқы практикасының қатал, аскетикалық сипаты, Жодо Шиншу өзін-өзі күшпен шектеуге қарсы болғандықтан, ерекше жағдай.
Өзін-өзі зерделеу
Өзін-өзі зерделеу практикасы көп ғасырларға созылады және әлемнің ұлы рухани дәстүрлеріне тамыр тартады. Мұндай практиканы ерте қабылдағандардың ішінде христиан шөл әкелері мен жапон самурайлары бар. Көбірек заманауи жақтастарының қатарында Альберт Швейцер, Бенджамин Франклин және епископ Фултон Дж. Шин болды. Франклин, әсіресе, өзін-өзі зерделеуге едәуір толық және жүйелі көзқарас ұсынды. Ол он үш ізгілік қасиеттердің тізімін жасады және әр күні сол қасиетке сәйкес өзінің мінез-құлқысын бағалайтын. Күнделікті өзін-өзі зерделеу Франклин өмірінің маңызды бір бөлігі болды. Өзін-өзі зерделеудің формалды әдістері әдетте белгілі бір негізгі ерекшеліктерді қамтиды. Біріншіден, өзін-өзі зерделеу мақсатына арналған, бөлініп алынған уақыт қажет. Екіншіден, сыртқы ыңғайсыздықтарды азайтатын, мүмкіндігінше оқшауланған кеңістік қажет. Үшіншіден, өмірімізді, әсіресе басқа адамдармен, тірі жандармен және заттармен қарым-қатынасымыздағы мінез-құлқымызды тексеруге көмектесетін сұрақтар немесе құрылымдар қолданылуы керек. Оның құрылымы басқалармен қарым-қатынасымызды айна ретінде пайдаланады, оның арқылы адам өзін көре алады. Біз басқалардан алғандарымыз, бергеніміз және келтірген қиындықтарымыз туралы ойланамыз. Традициялық Найканның отбасылық қарым-қатынастарға бағытталғандығы, отбасы мүшелері арасындағы байланыс үзілген немесе күрделі бұзылған жағдайларда тиімсіз болуы мүмкін. Алайда, буддалық метта медитациясында (метта бхавана) болғандай, Найкан практикасының бастапқы нүктесі ретінде отбасылық қарым-қатынастарды қабылдауы міндетті емес. Отбасылық қарым-қатынастарды қарастырудың артықшылығы – олар көбінесе ең күрделі эмоционалдық және біздің «өзіміз» сезімімен байланысты болады.