Көне руна кодексі: Скания заңдары және скандинавиялық музыканың бастауы

Кіріспе

Руникалық кодекс – 1300 жыл шамасында ортағасырлық рундармен жазылған 202 беттік кодекс. Онда Дания жері Сканнияға (Skåneland) қатысты ең көне сақталған скандинавиялық провинциялық заң, Скания заңдары (Skånske lov) қамтылған. Руникалық кодекс – пергаментке жазылған руналық мәтіндердің санаулы бірі. Қолжазбаның басындағы әріптер түрлі түстермен боялған, ал тақырыптар қызыл түспен жазылған. Әр руна латын әліпбиінің бір әрпімен сәйкес келеді. Руникалық кодекс AM 28 8vo таңбасымен тіркелген және Даниядағы Копенгаген университетінің Арнамангений институтындағы Арнамангений жинағының бір бөлігі болып табылады.

Рундық қолжазбалар

Көптеген ғалымдар Codex Runicus-ты руналарды ностальгиялық немесе қайта жаңғыртушылық тұрғысынан қолдану деп санайды және бұл викинг дәуіріндегі скандинавиялық руналық жазу мәдениетінен ортағасырлық латын қолжазба мәдениетіне жасалған табиғи қадам емес. Осы дәуірдегі скандинавиялық қолжазбада руналардың ұқсас қолданылуы тек SKB A 120 кішкентай фрагментімен ғана белгілі, ол Марияның айқышқа шегеленгеніне қатысты діни мәтін. Екі қолжазба руналардың пішіні және тілдік қолданылуы жағынан ұқсас, сондықтан оларды бір Скандиялық жазушы жазған деген болжам бар. Кейбір ғалымдар олар Херревадтағы цистерциандық монастырьдағы скрипторийде жазылған деп санайды, бірақ бұл пікір даулы. Кейбір тарихшылар бұл кодекстің бұрынғыда Скандинавиялық руналық қолжазбалардың үлкен жинағының бөлігі және қалдығы болуы мүмкін деп есептейді, олар протестанттық реформациядан кейін монастырлар мен кітапханалардың жойылған кезінде жойылған. Бұл идеяны 16 ғасырда Уппсалада (Швеция) қызмет еткен католик дін қызметкері Олаус Магнустың жазған есебі де қолдайды. Олаус Магнустың сөзіне сүйенсек, реформацияға дейін Швецияның маңызды діни орталықтарында, мысалы, Скара және Уппсалада рунамен жазылған көптеген кітаптар болған. Басқа тарихшылар оның есебінің дұрыстығына күмән келтіреді. Кодекстің екі құқықтық мәтіні бір қолмен жазылған, бірақ кодекстің құқықтық емес материалы, 92-беттен бастап, кейінірек басқа қолмен қосылған деп саналады. Тарих бөлімі Дания патшаларының тізімінің фрагментінен және Дания патшасы Эрик VI-ға дейін Дания патшасы Хаддингтің ұлы Фродеден басталатын жылнамадан тұрады. Тарихи мәтіндерден кейін Швеция мен Дания арасындағы ең көне шекараның сипаттамасы ("Данехолм елді мекені" деп аталады) келтірілген. Codex Runicus-тың соңғы бетінде музыкалық нотациясы бар өлең жазылған – Скандинавиядағы алғашқы музыкалық нотация. Бұл Даниядағы халықтық музыканың ең ерте жазба дәлелі, төрт жолды таяқшадағы ырғақсыз нотация.

The Codex Runicus is considered by most scholars a nostalgic or revivalist use of runes and not a natural step from the Nordic runic script culture of the Viking Age to the medieval Latin manuscript culture. A similar use of runes in a Scandinavian manuscript from this era is known only from the small fragment SKB A 120, a religious text about Mary's lament at the cross. The two manuscripts are similar in how the runes are formed and also in their language use, and it has therefore been suggested that they were both written by the same Scanian scribe. Some scholars argue that they were written at the scriptorium at the Cistercian monastery at Herrevad in Scania, although the idea is contested. Some historians have considered it feasible that the Codex is a part and remainder of a formerly substantial collection of Scandinavian runic manuscripts, obliterated during the destruction of monasteries and libraries that followed the Protestant Reformation. Support for this idea has been found in reports written by Olaus Magnus, a Catholic ecclesiastic active during the 16th century in Uppsala, Sweden, who fled the country due to the Reformation. According to Olaus Magnus, there were many books written with runes in important Swedish religious centres, such as Skara and Uppsala, before the Reformation. Other historians have questioned the accuracy of his report. The two law texts are written in the same hand, but the non legal material of the codex, beginning on leaf 92, is believed to have been added in another hand, at a later date. The history section consists of a fragment of a list of Danish kings and a chronicle beginning with the legendary Danish king Hadding's son Frode and ending with Eric VI of Denmark. Following the historical texts is a description of the oldest border between Sweden and Denmark (referred to as "the Daneholm settlement"). On the last leaf of Codex Runicus is a verse with musical notations the first musical notations written in Scandinavia. It is the earliest written evidence of secular music in Denmark, a non rhythmic notation on a four line staff.