Кіріспе

Польшада туған израильдік саясаткер (1898–1969)

Абба Хуши (Сонымен қатар: Аба Хуши; туған Абба Шнеллер; 1898 – 24 наурыз 1969) – 1951 және 1969 жылдар аралығында он сегіз жыл Хайфа қаласының мэрі қызметін атқарған израильдік саясаткер. Хуши Польшадағы «Хашомер Хацаир» қозғалысының негізін қалаушылары мен белсенділерінің бірі болды. 1920 жылдың шілдесінде ол 130 еврей пионерімен бірге сол кездегі Британдық Палестинаға (қазіргі Израиль) көшіп келді. Ол сол жерде өзінің түпнұсқа аты Шнеллерден аудармада жасалған «Хуши» («шапшаң») еврей тегін алды. Ол жолдар салып, батпақтарды кептірді және Бейт Альфа кибуцын құруға көмектесті. Ол «Хистадрут» еңбек федерациясының құрылтайшыларының бірі болды. 1927 жылы Хайфаға қоныс аударған ол кейіннен Мапаймен біріккен «Ахдут ХаАвода» партиясына қосылды. 1931–1951 жылдары Хайфа жұмысшылар кеңесінің хатшысы болды. Хуши 1949 жылы Израильдің бірінші Кнессетіне Мапай партиясының мүшесі ретінде сайланды. 1951 жылғы сайлаулардан бұрын ол Хайфа қаласының мэрі болу үшін үкіметтен кетті. Мэр ретінде Хайфа университетінің, Хайфа театрының, Тикотин жапон өнері мұражайының, Мане Кац мұражайының және «Кармелит» (Хайфаның фуникулерлік темір жолы) құрылысына көмектесті. Абба Хуши Кнессет депутаты Амнон Линннің қайнағасы болды.

Отбасылық жағдайы

Аба Хуши 1898 жылы Австрия-Мажарстанның (қазіргі Украина) Галициядағы Турка қаласында дүниеге келген. Оның анасы Либа шағын шаруа қожалығын жүргізді, онда жеміс-жидек пен көкөніс өсірді. Бірінші күйеуінен ажырасқаннан кейін Либа Туркаға көшіп, киім-кешек сататын Зишаға үйленді. Әскерге алынудан қашу үшін Зиша өзінің есімін Александр деп өзгертіп, Либаның "Шнеллер" тегін алды және Либаның шаруа үйінің шатырында жасырынды. Шнеллерлердің жеті баласы болды: Эттия, Аба, Хинда, Я'аков, Роза, Малка және Либаның бірінші некесінен Гарри.

Білім

Хедреге қатысқаннан кейін Хуши жергілікті гимназияда оқыды. Ол идиш, неміс, иврит, украин және поляк тілдерін білді, сондай-ақ грек және латын тілдерін де білді. Ол медицинаны оқымақшы болды және тіпті дәптерлеріне "Медицина студенті Абба Шнеллердің меншігі" деп жазды, бірақ 1914 жылы Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда оның жоспарлары орындалмады. Шнеллер отбасы Богемияға қашып кетті.

Хашомер Хацайрға қатысы

1918 жылы отбасы Түркаға оралғаннан кейін қала поляк үкіметінің бақылауына өтті. Антисемитизм күшейіп, Хашомер Хацаир мүшелерінің бір тобы тәуелсіз еврейлерден қорғаныс күштерін құрды. Олар Түркада табысқа жетіп, погромдар мен басқа да шабуылдарды тоқтатты, бірақ Польшаның басқа қалаларында осы шабуылдар жалғасты. 1918 жылдың 4 және 5 тамызында Түркіде Хашомер Хацаир конференциясы өтті. Хуши конференция төрағаларының бірі болды және ол Израиль жеріне көшіп баруға шақырды. 1920 жылдың көктемінде Львовте өткен кезекті Хашомер Хацаир конференциясында Абба алғаш рет "Галиледе, Тель-Хайда" атты өлеңінің мәтінін оқыды, бұл Йосиф Трумпельдордың Тель-Хайдағы батылдығынан шабыттанды. Шындығында, конференцияда қабылданған шешімдер Тель-Хайдағы рухта болды: Хашомер Хацаирдің бітіруші тобы Алия жасауға, ал қозғалыстың жұмысшылары осы шешімді іске асыруға көмектесуге келісті.

Жол жұмыскері

Хапоэль Хацайр қозғалысының жұмыс кеңсесі Палестинаға жақында келген мүшелері үшін жұмыс табуға жауапкершілік алды. Хушидің тобы Палестинаның бірінші жоғарғы комиссары Герберт Самуэль бастама көтерген жол төсеу жұмысына қатысты. Хуши Рош-Пинна аймағындағы жолдарда жұмыс істеді, ал 1920 және 1921 жылдары Хуши Хайфа Жда (әрі Рамат Ишай деп те аталады) жолын төсеген "Шомрия бөліміне" жетекшілік етті.

Хайфа порты

Әбба Хуши және оның топтағы басқа мүшелері Хайфа портында көмір түсіруге ерікті болып келді. "Израиль жұмысшылары" қоры көмірді түсіру келісімшартын алды, бірақ Хайфа жұмысшылары көмірді түсіруден бас тартты. Хуши және оның әріптестері қиын жұмысты өз еркімен істеді, нәтижесінде олар күлге малып, көз инфекциясы жиі пайда болды.

Хиссадруттың құрылуы

1920 жылдың желтоқсан айында "Шомрия бөлімі" Абба Хушидің ішінде болған екі өкілді "Израиль жұмысшыларының бірінші бас конференциясына" жіберді. Конференция аяғында делегаттар Израиль жеріндегі еврей жұмысшыларының кәсіби одағын құруға шешім қабылдады – Хистадрут.

Саздарды кептіру және Бейт Альфаны құру

1921 жылы топ мүшелері Нахалалға көшірілді, онда олар мошавқа кіретін жолды төседі және айналасындағы батпақтарды кептіру және құрғату жұмыстарын жүргізді. Әбу Хуши бүкіл топ атынан Изрейел аңғарында елді мекен құру үшін жер сұрады. 1922 жылы өтініш мақұлданды және Хуши Бейт Альфа кибуцының негізін қалаушыларының бірі болды.

Диаспорадағы өкіл

Кибуц құрылғаннан кейін, Аббаны Польшаға қаражат жинау үшін Еврей Ұлттық қоры жіберді. Жиналған ақша жер сатып алуға және жаңа елді мекендер құруға бағытталатын болды. Хушидің серігі Меир Я'ари болды. 1924 жылы Я'ари мен Хуши Данцигке сапар шегіп, екі конференцияға қатысты: «Хашомер Хацзаир» конференциясы және «Жастар Одағы» қозғалысы конференциясы (онда Давид Бен-Гурион да болды). «Хашомер Хацзаир» конференциясында Хуши әлемдік «Хашомер Хацзаир» қозғалысының басқармасына сайланды. Конференциялардан кейін Хуши мен Я'ари Еврей Ұлттық қорының атынан қаражат жинауды жалғастырды. Олар Польшадағы «Хашомер Хацзаир» қозғалысының жергілікті бөлімдеріне және олар ұйымдастырған жазғы лагерьлерге барып, жастарды Алия жасауға шақырып, ынталандырды. Сапардың барлық кезеңінде Хуши Бейт-Альфада қалған Ханнамен хат алмасып тұрды. Саяхаты барысында Абба Түркаға жетіп, 1925 жылдың ақпанында отбасын Алия жасауға көндірді.

Хайфаға көшу

1925 жылы Хуши отбасына Хайфаға қоныстануға және Израиль өміріне бейімделуге көмектесу үшін кибуцтан бір жыл үзіліс жасады. Хуши отбасының иелігінде және басқаруында болатын жұмысшыларға арналған мейрамхана ашуды ұйымдастырды, осылайша олар күнкөріс табуға мүмкіндік алды. Хайфада ол қоғамдық қызметін жалғастырды: 1925 жылдың 19 сәуірінде Хуши шетелдік жастардан келген кибуц өкілдерінің кездесуін өткізді.

Шетелде қосымша өкілдігі

Польшаға жасаған бұрынғы сапарындағы үлкен жетістігінен кейін, сионистік комитет Хушиден қайтадан шетелге баруын сұрады. Бұл жолы ол өзінің сүйіктісі Ханнамен бірге саяхаттауды өтінді. Кибуц мүшелері Хуши мен Ханнаның келуіне қарсылық білдірді. Хуши Ханнаға былай деп жазды:

Ханнамен неке

Ханнаның әкесі Хуши мен Ханнаның үйленуіне қуанбаса да, олардың қарым-қатынасы Туркада болғанда жақын болды. 1926 жылы Лаг Ба'омер күні Хайфаның бас раввині, раввин Каниел олардың үйлену рәсімін өткізді. 1927 жылы 29 наурызда олардың қызы Рут дүниеге келді. Ханна Бейт Альфада қалды, ал Хуши Хайфаға барып, отбасына мейрамхана ісіне көмектесіп, Хистадрут атынан қызметін жалғастырды. Ханна маусым айында оған қосылды. 1930 жылдың қыркүйегінде олардың ұлы Гади дүниеге келді. Гади 1932 жылы 12 қаңтарда апат салдарынан қайтыс болды. Келесі жылы тағы бір ұл, Дэн, дүниеге келді.

Хайфадағы Хиссадрут қызметі

1925 жылы Хуши ата-анасына көмектесу үшін Хайфаға көшті, бірақ саяси қызметін тоқтатпады. 1926 жылы Хайфадағы "Хистадрут" ұйымында жұмыс істей бастады, және ақырында "Ахдут ХаАвода", содан кейін "Мапай" партияларының белгілі бір жетекшісіне айналды.

Хайфа портындағы жұмысшыларға қатысты жағдай

Хистадруттағы алғашқы қызметінде Хуши Яаков Разилиді ауыстырды, ол портта ұзақ жылдар бойы еңбек еткен жұмысшылар мен Хистадрут тарапынан портқа жұмыс істеуге жіберілген жаңа көшпендер арасындағы қақтығысты реттей алмады. Көптеген қажырлы еңбек пен үлкен күш-жігер жұмсағаннан кейін Хуши порт жұмысшыларын Хистадрутпен келісімге қол қоюға иландырды.

Хайфа жұмысшыларының кеңесінің хатшысы

1932 жылы Хуши Хайфа жұмысшылар кеңесінің төрағасы болып сайланды (ол 1951 жылға дейін осы қызметте болды). Ол кеңестің өкілеттігі шегіндегі (Хайфа қаласы) әрбір жұмысшымен байланыс орнату міндеті бар деп есептеді. Сондай-ақ ол әрбір жұмыс орнында жұмысшылар мен «Хистадрут» арасында байланыс қамтамасыз ететін «жұмысшы комитеті» құрылғанын қадағалады (азаматтардың саны аз жұмыс орындарында «сенімділер» тағайындалды). Хушидің іс-қимылдары түрлі еңбек ұйымдарымен байланысқан жұмысшылардың санын көбейтуге ықпал етті.

Құрылыс даулары

1934 жылы еврей кәсіпкерлері араб жұмысшыларын сынап көрді, оларды жұмысқа алу еврей жұмысшыларына қарағанда арзанға түсті. Хистадрут наразылық акциялары мен ереуілдермен жауап берді. Даудың ең қызып тұрған кезі Боровский үйінің құрылыс алаңында болды, онда кәсіпкер тек араб жұмысшыларын жұмысқа алды және еврей жұмысшылары үшін ешқандай орын "сақтамады". Оған жауап ретінде Хуши жұмысшыларды пикетке жіберді, олар құрылыс процесіне кедергі келтірді. Кәсіпкер полицияға шағымданды, соның салдарынан пикетке шыққан жұмысшылар қамауға алынды. Бірақ Хуши наразылықты жалғастыру үшін жұмысшыларды жіберіп отырды. Наразылықтар 684 күнге созылды, ал пикетке қатысқан жұмысшылар барлығы 2259 күн түрмеде отырды. Конфликт аяқталған соң, кәсіпкер бас беріп, Жұмысшылар кеңесінің мүшелері болған еврей жұмысшыларын жұмысқа алуға мәжбүр болды.

Жұмыссыздарға көмек

1930 жылдары Израильдегі үлкен шиеленіске байланысты Хуши өзінің қаласындағы жұмыссыз жұмысшылардың жағдайына алаңдады. Кеңес хатшысы ретінде Хуши кеңес мүшелерін жұмыссыз қалғандарға көмектесетін және оларға уақытша жұмыс ұйымдастыратын бөлім құруға көндірді. Бұл бөлім жұмыс орындарын іздеп, жұмыссыздарға жұмыс тағайындады, яғни толық жұмыспен қамтылғандар жұмыссыздардың жұмыс істеуі үшін өз жұмыс уақытынан бас тартуға тиіс болды. Мұндай жұмыс үлестіру тәсілі Палестинадағы басқа жұмысшылар кеңестерінен ерекшеленді. Ұйым, басқа нәрселермен қатар, жас жұмысшыларды және басқа мүмкіндіктері бар жұмысшыларды жұмыстарын жұмыссыз қалған, тәжірибелі ересек жұмысшыларға беруге мәжбүр етті.

"Хапоэль" ұйымы

Хаифада Хуши қолдаған алғашқы ұйымдардың бірі – "Хапоэль" спорт клубы болды. Оған "Ұйымдастыру бөлімі" ұйымының мүшелері Хиссадрут пен Жұмысшылар кеңесіне бағынуды және олардың институтын қорғау мақсатында көмектесті.

Салоники портындағы жұмысшыларды Хайфаға әкелу

Хайфа порты құрылған кезде, Грекияның Салоники қаласынан көшіп келген Барух Узиел, жұмысшылар кеңесін еврей портының жұмысшыларының басымдығын қамтамасыз ету үшін Салоники портының жұмысшыларын елге шақыруға көндірді. Узиелдің өтінішімен Хуши Салоникиге сапар шегіп, еврей портының жұмысшыларын отбасыларымен бірге Алия жасауға сәттілікпен көндірді. Салоникидегі жетістігінен кейін Хуши Польшаға барып, еврей жүк көтергіштерін де Алия жасауға инабаттандырды. Салоники портының жұмысшыларының Алиясы портта еврей жұмысшыларының көптігіне әкелді. Бұл порттың жұмыс істеуіне және 1936-1939 жылдардағы Палестинадағы араб көтерілісі кезінде еврей тауарларының үздіксіз экспортталуына жағдай жасады. 1936 жылғы 1 мамырда, порт жұмысшылары ереуілге шығуы мүмкін деген қорқыныш болғандықтан, Хуши оларға жұмыс істеуге бұйрық берді, тіпті ол Жұмысшылар күні болғанына қарамастан, порт жұмысшыларының ереуілінің алдын алды. 1936 жылдың 8 тамызында араб жұмысшылары портқа жұмыс істеуге келмей, бірнеше ай бойы портты тек еврей жұмысшылары басқарды.

Неміс кемелерін бойкоттау, Хайфа 1938

1938 жылы 29 желтоқсанда Хайфа портында цитрус жемістерін «Бамбург» неміс кемесіне тиеп жатқанда, кемедегі екінші офицер жемістерді тиеуге жауапты порт қызметкеріне: «Еврейлердің әлемде, тіпті Солтүстік полюсте де орны жоқ, [ ] жалғыз шешім – барлық еврейлерді ‘екінші әлемге’ жіберу» деген. Офицердің сөзін естіген еврей жұмысшылары басқа жұмысшыларды хабардар етті, хабар Хайфа жұмысшылар кеңесінің басқармасына жетті, олар кемеге жүк тиеуді тоқтатуға шешім қабылдады. Басқарма сондай-ақ араб жұмысшыларына жұмыс істемеуді бұйырды, порт неміс кемелеріне қызмет көрсетуді тоқтатты. Хуши бұл шешім туралы Еврей агенттігінің мемлекеттік комитетінің төрағасы Дов Хозға хабарлады. Давид Хакохен Хушиге бұл шешімді мақұлдамағанын айтты, себебі ол «Хистадрут» Жұмысшылар кеңесі жаңа саясатты мақұлдағанына қарамастан, Ишувтың ресми ұйымдарымен келісілмеген еді. Келесі күні, 30 желтоқсанда Хайфадағы неміс консулы Германиядан келген ықпалды Олимдерге жүгінді, Хушиді жаңа саясаттан бас тартуға көндіруді сұрады. Консул екінші офицер кешірім сұрайтынын және оның қарапайымдық сөздері үшін жазаланатынын мәлімдеді, бірақ Хуши мойынсұнбады, және «Бамбург» Германияға бос қайтып оралды. Яһуди Ишувінің мүддесіне зиян келтірмеу үшін Хуши Яффадағы «Цитрус орталығымен» байланысып, өнімдерін Еуропаға жіберу үшін басқа кемелерді табуды өтінді. Ол оларға былай деп жазды: «Біз сізге [қаржылық] шығын келтіргіміз келмейді, сондықтан мәселені ұйымдастыруға мүмкіндіктер мен уақыт береміз. Біз өзіміздің және жұмысшыларымыздың сезімдерін жеңіп, неміс кемелерін тиеуді жалғастыра алмаймыз».