Кіріспе

Б.з.д. V ғасырындағы грек лирикалық ақыны Праксилла, Сикион қаласында, Коринф шығанағында дүниеге келген. Оның өлеңдерінен бес цитата мен үш қайта баяндама сақталған. Сақталған фрагменттері діни хор лирикасы мен ішімдік әндерінен (сколия) құралған; үш қайта баяндама – мифтердің нұсқалары. Праксилланың сақталған туындыларына сүйене отырып, оның поэзиясын екі автор жазған, Праксилла гетера (қызмет көрсететін әйел) болған, ол кәсіби музыкант болған, немесе ішімдік әндері элиталық емес әдеби дәстүрден туындаған деген түрлі әлеуметтік контексттер ұсынылған. Праксилла антикалық дәуірде кеңінен танымал болған: оның мүсінін Лисип қоладан жасаған, ал Аристофан оны пародиялаған.

Өмір

Праксилла Коринф шығанағындағы Сицион қаласынан шыққан. Евсевий оның өркендеген кезеңін б.з.д. 451/450 жылдарға (82-ші Олимпиаданың екінші жылы) жатқызады.

Поэзия

Праксилланың туындыларының аз бөлігі ғана жетіп келді – оның өзінің сөздерімен жазылған бес фрагменті және басқа авторлардың үш қайта баяндауы. Сақталған ең ұзын фрагменті үш жолдан тұрады. Олар стилі жағынан әртүрлі: екеуі – сколия (ішімдік әндер), біреуі – оның атымен аталған Праксиллей метрi, біреуі – Адонисқа арналған гимн, ал біреуі – дитирамб. Тек қайта баяндау арқылы ғана белгілі үш туынды – мифтердің нұсқалары. Біздің эрамыздың екінші ғасырында Афиней Праксилланың әсіресе сколияларымен танымал болғанын хабарлайды.

Адониске арналған әнұран

Адониске арналған Праксилланың гексаметрлік гимнінің үш жолын Зенобиус келтіреді. Онда Адониске әлемнен кеткен соң неден айырылатынын сұрайды. Ол күнге, жұлдыздарға, айға, қиярға, алмаға және алмұртқа сағынатынын жауап береді. Мария Панагиотопулу бұл жолдардың құрылымы мен Праксилланың қолданған сөзі Сапфоның 16-шы өлеңіне сілтеме жасайды деп санайды. Қияр, алма және алмұрт туралы айтылған сөз Адония мерекесінде қолданылған көкөністерге байланысты болуы мүмкін, бұл мереке Адонис өлімін еске алады, және ақындық шығарма сол жерде орындалған болуы мүмкін; немесе, бұл үш өнімнің ежелгі грек әдебиетінде сексуалдық мәні болғандықтан, симпозиумдарда орындалған болуы да мүмкін.

Праксиллеон

Гефестион Праксилла ойлап тапқан деп саналатын «Праксиллион» деп аталатын ырғақты мысал келтіру үшін келтірген өлең жолдары осы себеппен оған жатқызылады және көбінесе бұл өлең жолдары жезөкше немесе гетера туралы екендігі түсіндіріледі. Бірақ, жақында Ванесса Каццато бұл өлеңнің шын мәнінде үйлену тойында орындалатын ән екенін дәлелдеді.

Skolia (Шолия)

Праксилаға жатқызылатын кейбір шығармалар ішімдік әндер болғандықтан, ал классикалық Грециядағы құрметті әйелдер мұндай әндер орындалатын жиындардан әдетте шеттетілетін, Праксиланың әлеуметтік жағдайы туралы ғылыми пікірталас туды. Мартин Личфилд Вест екі Праксилла болған деп санайды: біреуі skolia жазса, екіншісі – көбірек "құрметті" хор әндері мен гимндер. Басқа ғалымдар skolia-ның Праксилаға жатқызылуына сүйене отырып, ол гетера болуы керек деп тұжырымдайды, бірақ Джейн МакИнтош Снайдер бұл пікірді қолдайтын сыртқы деректер жоқ екенін айтады. Иан Плант оның кәсіби музыкант болғанын, симпозиумдар үшін әндер жазғанын, себебі мұндай шығармаларға сұраныс болғандығын ұсынады. Грегори Джонс онымен келіседі және сақталған skolia-ның барлығы белгілі бір ақындарға жатқызылғанымен, шын мәнінде элиталық емес ауызша әдеби дәстүрден шыққан деп мәлімдейді. Мархинус Ван дер Вальк та осы теорияны қолдайды, кейбір skolia-лар Праксиланың өлеңдерінен алынып, ежелгі заманда оған жатқызылып жарияланғанын мүмкін деп санайды.

Қабылдау

Праксилла ежелгі заманда жоғары бағаланған. Салоникалық Антипатр оны өзінің "өлімсіз тілді" тоғыз әйел ақынының қатарында бірінші болып тізімдеген, ал мүсінші Лисипп (Сикионнан) одан қоладан мүсін жасаған. Оның өлеңдері қайтыс болғаннан кейін де көп ғасырлар бойы есте сақталды: эллиндік эпиграмма жазушы Асклепиад оның өлеңдерінің бірін үлгі етіп алды; біздің заманымыздың екінші ғасырында оның есімі "Праксилланың Адонисінен де ақымақ" деген мақалда сақталған, ал автор Татиан оны гректерге арналған сөздерінде келтіреді. Суретші Сай Твомбли 1960 жылы салған "Атауы жоқ (теңізде)" картинасына Праксилланың өлеңінен үзінді енгізген. Оның бір фрагментін Майкл Лонгли 2004 жылғы "Қар суы" жинағынан шыққан "Праксилла" өлеңінде пайдаланған.