Бразилияның ең биік тауы – Пико-да-Неблина

Кіріспе

Бразилиядағы ең биік тау

Пико да Неблина (ˈpiku dɐ neˈblĩnɐ, Mist Peak) – Бразилиядағы ең биік шыңы, теңіз деңгейінен жоғары, Серра да Неблина тауларында орналасқан. Бұл таулар Серра до Имеринің бөлігі болып табылады, ал Серра до Имери Бразилия мен Венесуэла шекарасындағы Гвиана таулы аймағының бір бөлігі. 1962 жылы жасалған шекаралық зерттеу экспедициясының нәтижесінде оның шыңы Бразилия аумағында, Пико 31 де Марсодағы Венесуэла шекарасынан шамалы ғана қашықтықта екені анықталды. Көптеген адамдар бұл тауды Анд тауларынан басқа Оңтүстік Америкадағы ең биік нүкте деп санайды, бірақ Колумбиядағы Сьерра-Невада-де-Санта-Марта тауларын естен шығарады. Таудың атынан көрініп тұрғандай, оның шаңырағы көбінесе тығыз бұлттармен оранып тұрады. Алғаш рет 1965 жылы Бразилия армиясының экспедициясы осы тауға көтерілген.

Орналасқан жері

Ресми түрде Пико да Неблина Амазонас штатының Санта-Изабель-ду-Рио-Негро муниципалитетіне қарасты. Алайда, тауға муниципалитеттің қалалық орталығынан тікелей қол жеткізу мүмкін емес, ол шамалы алыс жерде орналасқан, ал ұлттық парк, Яномами резервациясы және шекаралық қауіпсіздік аймағы бойынша федералды билік барлық практикалық мәселелерде муниципалдық биліктен жоғары тұрады. Ең жақын қала – Сан-Габриэль-да-Кашоэйра, тура сызық бойынша шамамен орналасқан, және барлық альпинистік экспедициялар осы қаладан басталады. Тау Бразилияның Пико да Неблина ұлттық паркінің құрамында; оның солтүстік беткейлері Венесуэланың Серрания де ла Неблина ұлттық паркінде де қорғалған. Екі парк көршілес Парима Тапирапеко ұлттық паркімен (Венесуэла) бірге шамамен 80 000 км² аумақты қорғалған аймақ кешенін құрайды, бұл әлемдегі тропикалық жаңбырлы ормандардағы ең ірі ұлттық парк жүйесі болуы мүмкін. Пико да Неблина Яномами халқының резервациясының аумағында да орналасқан.

Жалпы қате түсініктер

Пико да Неблина Бразилия мен Венесуэланың дәл шекарасында орналасқан деп жиі айтылады. Бұл оның толық массиві үшін рас, бірақ негізгі шыңы Бразилияда, нақты шекарадан 687 метр қашықтықта жатыр. Оны кейде Анд тауларынан тыс Оңтүстік Америкадағы ең биік нүкте деп те атайды, бірақ бұл да дұрыс емес: бұл атақ Колумбиядағы Сьерра-Невада-де-Санта-Мартаға тиесілі, ол Пико да Неблинадан шамамен екі есе биік және Анд тауларынан толыққанды бөлініп тұр. Дегенмен, Пико да Неблина Анд тауларының шығысындағы ең биік нүкте, демек континенттің үлкен бөлігі үшін де ең биік болып табылады. Іргелес жатқан Pico 31 de Março халықаралық шекараның үстінде орналасқан, сонымен қатар ол Анд тауларынан тыс Венесуэладағы ең биік нүкте.

Биіктікті өлшеу

39 жыл бойы топограф Хосе Амбросио де Миранда Помбо 1965 жылы теодолитпен жүргізген күмәнді емес өлшеуге сүйене отырып, Пико да Неблинаның биіктігі -1,5 метр деп есептелді, бірақ 2004 жылы Бразилия армиясы экспедициясының мүшесі, картограф Марко Аурелио де Алмейда Лима заманауи GPS жабдықтарымен жүргізген әлдеқайда дәл өлшеу оны көрсетті. Бұл экспедицияны бірлесіп ұйымдастырған Бразилия География және Статистика институты (IBGE) бұл деректі ресми түрде мойындады. 2016 жылдың ақпан айында IBGE Пико да Неблинаның ресми биіктігін 1,52 метрге түзетті. Бұл кезде жаңа экспедиция немесе далалық өлшеу жүргізілген жоқ; жаңа мән – бұл бұрын алынған GPS далалық деректеріне негізделген биіктіктің математикалық қайта есептелуі, геоидқа (жердің гравитациялық өрісіне сүйенген, биіктіктерді анықтау үшін қолданылатын қиялды бет) қатысты Бразилия аумағының жаңадан қолжеткізілген, толық картасын ескере отырып жасалды. Осы себепті Пико да Неблина мен Pico 31 de Março, біріне-бірі жақын орналасқандықтан, екеуінің де биіктігіне бірдей түзету енгізілді.

Геология және топография

Неблина массиві қисайған құмтас блогынан тұрады, оның астында Прекамбрий метаморфты тау жыныстары жатыр. Шыңы – Бразилия жағындағы төмен жатқан жазықтардан биікке көтерілген әсерлі тік бұрышты тас пирамидасы немесе тісі (шың көрінетін болса). Өйткені Имери қатары теңіз деңгейінен шамамен 100 метрден басталып, шыңның табанына дейін бар болғаны бірнеше шақырымда 2000 метрге дейін жедел түрде көтеріледі; содан шың тік боймен жоғарылайды. Венесуэла жағындағы массивтің беті дөңгелектеу, ал солтүстік жазықтарына дейінгі биіктік өзгеруі аздау, бірақ терең шатқалдар мен биік тік қабырғалар сақталған. Жақын орналасқан Пико 31 де Марсо Пико да Неблинаның қосалқы шыңы деп санауға болады; оның пішіні тегіс, дөңгелек және кейде фотосуреттерде бұрыш пен қашықтыққа байланысты Пико да Неблинадан ажырату қиын. Пико да Неблинаның экваторлық орналасуына байланысты, шыңында салқын болғанымен, мұзды температура мен қырау сирек кездеседі (тұрақты өлшемдер жүргізілмейді) және қар жаумайды. Сенімді емес дереккөз бойынша күндізгі орташа температура 20 °C (68 °F), ал түнгісі 6 °C (43 °F) шамасында болады.

Ашылу

Бүгінгі таңда таудың ашылуы туралы деректер аз, тіпті олардың ешқайсысы да ресми емес, тіпті бразилиялықтар тауды 20 ғасырдың ортасында ғана ашқан. Бұл соңғы табылған жерді түсіну үшін, Амазонканың сол бөлігі қаншалықты шалғай, қолжетімді емес және әлі күнге дейін адам тұрмайтын жер екенін ескеру керек. Сондай-ақ, мұндай биік таудың (Бразилия стандарттары бойынша) кең, төменгі Амазонка алабының жанында тұратынын күту қиын, тіпті сол аймақта таулар бар екені белгілі болса да. Оның үстіне, аты айтып тұрғандай, Пико да Неблина көбінесе бұлтқа оранып, көзге көрінбейді. Осының салдарынан ол 1950 жылдары ғана ашылды. Оның нақты күні мен жағдайы белгісіз және құжатталмаған, бірақ Бразилияда жиі естілетін әңгімеде, әуе компаниясының ұшқышы бақытты жағдайда бұлтсыз аспанмен оны көріп, хабарлаған делінеді. Дегенмен, бұл тау беткейі Венесуэла жағында бұрыннан белгілі болған, ол жерде ол Cerro Jimé деп аталды. 1954 жылы, Пико да Неблинаға сәтті шағылысқанға сегіз жыл бұрын, бұл аймаққа солтүстіктен ботаник Бассет Магуайр басқарған экспедиция келді. Олар массивтің солтүстік шыңындағы платоға жетіп, ең биік шыңын байқады, содан кейін оның биіктігі "8,000–9,000 фут" аралығында деп бағалады. Бүкіл массив Cerro de la Neblina деп аталды, себебі Магуайр мен Рейнольдс сол кезде массивтің оңтүстік-шығысқа қарай Имери жотасынан бөлек құрылым екенін ескерді. Экспедициядан кейін көп ұзамай ең биік шың, әлі шықпаған болса да, белгілі орнитолог Уильям Х. Фелпс кішісінің құрметіне Пико Фелпс деп аталды. 1962 жылы Бразилия экспедициясы кезінде ең биік шыңның толығымен Бразилия аумағында екені анықталды. Бразилиялық экспедиция шыңды Пико да Неблина деп атады, бұл Венесуэлада бүкіл массивті атауға қолданылатын Серро де ла Неблина атауымен шатасуға себеп болды. Бразилия мен Венесуэла шекарасындағы қосалқы шың Пико 31 де Марсо деп аталды, бірақ қазір Венесуэлада Пико Фелпс деп танылады. 1950 жылдары Пико да Неблинаның Бразилия немесе Венесуэла аумағында екені әлі белгісіз болды, сондай-ақ оның нақты биіктігі де белгілі емес еді. Сондықтан, көп жылдар бойы Бразилияның ең биік тауы Минас-Жерайс және Эспириту-Санту штаттарының оңтүстік-шығысында орналасқан Пико-да-Бандейра (2 891 м) екендігі кеңінен қабылданды, бұл аймақ халық саны көп, дамыған және оңай қолжетімді. Тек 1965 жылы ғана Пико да Неблина елдің ең биік тауы екені анықталды және кеңінен танылды. Пико да Бандейра Амазонка аймағынан тыс Бразилияның ең биік тауы болып қала береді және Пико да Неблина мен 31 де Марсодан кейін үшінші орында тұрады.

There is little documentation available today on the peak's discovery, and virtually none of it is authoritative, even though Brazilians only discovered the mountain fairly recently, in the mid 20th century. This late discovery can be understood if one remembers how extremely remote, inaccessible and uninhabited that part of the Amazon region is even today, and that it could hardly be expected that such a high mountain (by Brazilian standards) could be found standing next to the vast, low lying Amazon Basin, even though it was known that there were mountains in that area. Moreover, as its own name states, Pico da Neblina is clouded and hidden from view most of the time. All this led to it only being discovered in the 1950s. The exact date and circumstances are obscure and not documented, but a popular story often heard in Brazil says that it was supposedly seen and reported by an airline pilot who overflew it at a luckily cloudless moment. However, the massif was known well before that on the Venezuelan side, where it was called Cerro Jimé. In 1954, eight years before the Pico da Neblina was successfully climbed, the area was visited from the north by an expedition led by botanist Bassett Maguire, who reached the northern summit plateau of the massif and observed the highest peak, then unnamed, estimating it to be between "8,000 9,000 feet". The whole massif was named Cerro de la Neblina, since Maguire and Reynolds considered at the time that the massif constituted a separate formation from the Imeri range to the southeast. Soon after the expedition, the highest peak, although unclimbed, was named Pico Phelps in honour of eminent ornithologist William H. Phelps Jr. At that time, the peak was thought to lie entirely within Venezuelan territory. During the 1962 Brazilian expedition, it was determined that the highest summit lies entirely in Brazil. The Brazilian expedition renamed the summit peak to Pico da Neblina, causing some confusion with the name Cerro de la Neblina, which is used in Venezuela to refer to the whole massif. The subsidiary summit on the Venezuelan Brazilian border was named Pico 31 de Março in Brazil, but it is now known as Pico Phelps in Venezuela. In the 1950s, it was not yet clear whether Pico da Neblina was in Brazilian or Venezuelan territory, and its precise elevation was not yet known. Therefore, it was still widely held for many years after the peak's discovery that Brazil's highest mountain was Pico da Bandeira (2,891 m or 9,486 ft), between the southeastern states of Minas Gerais and Espírito Santo, in a much more populated, developed and easily accessible region. Only in 1965 it was found and became widely known that Pico da Neblina was the country's highest mountain. Pico da Bandeira remains the highest Brazilian mountain outside of the Amazon region, and the third highest overall, after Pico da Neblina and 31 de Março.

Қол жеткізу

Яномами аумағының бөлігі болып табылатын шекаралық аймақтағы ұлттық паркте орналасқандықтан, аймаққа кіру шектеулі және Чико Мендес биологиялық әртүрлілікті сақтау институтының (ICMBio) арнайы рұқсатына байланысты, бұл ұлттық парктеріне жауапты Бразилия үкіметтік ұйымы. Рұқсатты ICMBio-ның Сан-Габриэль-да-Качоэйрадағы кеңсесінен алуға болады, бірақ барлық альпинистер аккредиттелген жергілікті гидпен жүруі керек. Әр бағытқа төрт күндік жол сапары күтілуде, оның үшеуі тропикалық ормандағы джунгли арқылы өтеді, бұл өзінің қиындығымен көтерілуге тең болуы мүмкін. Аймақта құтқару шараларын жүргізуге мүмкіндік жоқ. Онхоцеркиаз, немесе "өзен соқырлығы" – тұрақты соқырлыққа алып келетін және қара шыбық арқылы жұғатын паразиттік ауру, бұл аймақта эндемикалық, бірақ сирек кездеседі; сондай-ақ безгек және сары қызылша жұғуы мүмкін. Сондықтан альпинистерге тек жәндік шағуынан сақтану ғана емес, сонымен қатар тропикалық аурулар туралы білімі бар білікті дәрігерлермен алдын алу және емдеу стратегияларын талқылау қажет. 1998 жылы Пико да Неблинаға көтерілген бразилиялық фотограф Робсон Цабан өзінің баяндамасында (португал тілінде) таудың төменгі бөлігінде, шамамен , Гаримпо до Тукано деп аталатын кішкентай платода әрдайым алтын іздеушілер болатынын айтады, ол соңғы және ең тік бөлігіне базалық лагерь ретінде қызмет етеді. Алтын іздеушілердің бұл жерде болуы техникалық тұрғыдан заңсыз болғамен, Бразилия билігі оларға кеңкес береді, ал Цабанның болжамы бойынша, мұндай шалғай аймақта олар шекараны және табиғатты парктің күзетшілері мен армиядан гөрі жақсы бақылайды. Цабан оларды өте мейірімді және көмекші деп сипаттайды.