Кіріспе

Грекия музыка жанры, грек музыкасының жанры. Ребетико (ρεμπέτικο, ), көпше түрі ребетика (ρεμπέτικα), кейде рембетико немесе ребетико деп транслитерацияланады, қазіргі кезде бастапқыда әртүрлі грек қалалық музыкасын белгілеу үшін қолданылатын термин. Бұл музыка 1930 жылдары музыкалық синкретизм процесінен өтіп, ерекше музыка жанрына айналды. Ребетиконы грек халқының, әсіресе кедейлердің 19 ғасырдың соңынан 1950 жылдарға дейінгі қалалық халық әндері деп қысқаша сипаттауға болады және грек халық музыкасының одан әрі дамуына негіз болды. Бұл музыка, бір кезде ұмытылып, 1960 жылдары басталған және 1970 жылдардың басында дамыған «ребетиканың қайта жандануы» кезінде қайта ашылды.

Анықтама және этимология

Ребетико (көпше түрі ребетика) сөзі грек тіліндегі rebetis (ρεμπέτης) сөзінен туындаған сын есім. Ребетис сөзі бүгінде нақты бір субмәдениетке тән мінез-құлық, киім-кешек, әрекет, мораль және этика сипаттамаларын бойына сіңірген адамды білдіреді. Ал ῥεμπιτός сөзі "саяхатшы", "көзі көрмейтін", "жолдан жаңылысқан" және т.б. деп түсіндіріледі.

Музыкалық негіздер

Қазіргі кезде ребетико бір жанр ретінде қарастырылғанмен, музыкалық тұрғыдан алғанда, ол еуропалық музыка элементтерінің, Грекия материгінің және Грекия аралдарының түрлі аймақтарының музыкасының, грек православие шіркеу ән салуының (көбінесе Византия музыкасы деп аталатын), сондай-ақ Осман өнер музыкасы мен кафе музыкасының модальдық дәстүрлерінің синтезі болып табылады. Ребетико контекстінде белгілі және ән мәтіндерінде жиі айтылса да, бузуки алғаш рет Грецияда емес, 1926 жылы Америкада, Пелопоннес музыканты Констандинос Кокотис (1878 – 1948 жылдан кейін) аккордеоншы Иоаннис Сфондилияспен бірге екі Пелопоннес халық әнін жазғанда коммерциялық жазбаға түскен. Зерттеулер көрсетіп тұрғандай, жазылған ребетико әндерінің 7%-дан азы есірткіге қатысты тақырыптарды қамтиды. "Хасиклидика" (χασικλίδικα) деп аталатын ребетико әндері осы мәселелерді баса назарлайды, бұл Грекияның, әсіресе ірі қалалардың (Афина, Пирей және Салоники) контрмәдениеті болып табылады. "Мангас" – жұмысшы табына жататын, ерекше мақтанғанышпен, жоғарыпарлылықпен мінез-құлық танытатын және жүн тоқыма бас киім (кавураки, καβουράκι), жакет (көбінесе бір жеңін ғана киетін), пышақ қаптамасы ретінде қолданылатын тығыз белбеу, жолақты шалбар және ұшты аяқ киімнен тұратын ерекше киім киетін ерлерге берілген ат. Олардың сыртқы келбетінің тағы бір ерекшелігі – ұзын миыс, дәнге тізілген моншақ (κομπολόγια, жекеше – κομπολόι) және ерекше дене қимылы (κουτσό βάδισμα). Осыған ұқсас әлеуметтік топ – Кутсавакидтер (κουτσαβάκηδες, жекеше – κουτσαβάκης); екі термин де кейде бір-бірін алмастырып қолданылады.

Тарих

Бастапқыда төменгі топтармен байланысты болған ребетико музыкасы кейіннен оның ашық субмәдени ерекшеліктерінің өткір шеттері жұмсатылып, тегістелгеннен кейін, көбінесе танылмас деңгейге дейін, кеңінен қабылдана бастады. Ал бастапқы түрі жартылай ұмытылып, оның алғашқы өкілдері қайтыс болған немесе кейбір жағдайларда толық ұмытылған кезде, 1960 жылдардан бастап ол қайта жанданып, әсіресе сол заманғы жастар арасында кең танымал музыкалық формаға айналды.