Кіріспе

Форт Стивенс шайқасы – Америка Азамат соғысының шайқасы, 1864 жылдың 11-12 шілдесінде Вашингтон округінде, қазіргі Солтүстік-Батыс Вашингтон қаласында, Конфедерация генерал-лейтенанты Джубал Эрли мен Одақтың генерал-майоры Александр Макдауэлл МакКуктың әскерлері арасында өтті. 1864 жылғы аңғарлық науқан барысында болған бұл шайқаста Эрлидің Ақ үйден 6 километрден аз қашықтықта жасаған шабуылы АҚШ үкіметінде алаңдаушылық тудырды. Бірақ генерал-майор Хорацио Г. Райттың қосымша күштері мен Форт Стивенстің мықты қорғанысы қауіпті азайтты. Эрли екі күнге сосқан шайқастан кейін, күшті шабуылдар жасамай кері шегінді. Осы шайқастың барысын АҚШ президенті Абрахам Линкольн жеке бақылады.

Өмірбаян

1864 жылдың маусым айында генерал-лейтенант Джубал Эрли генерал Роберт Э. Лидің бұйрығымен Солтүстік Вирджиния армиясының екінші корпусын Конфедерация астанасы Ричмонд, Вирджиния маңындағы конфедераттық шептен жіберіп, Шенандоа аңғарын федералдардан тазалауға, мүмкіндігі болса Мэрилендке шабуыл жасауға; Балтимор және Огайо теміржолын бұзуға; және мүмкін болса Вашингтон қаласына қауіп төндіруге жіберді. 18 маусымда Линчбург шайқасынан кейін генерал-майор Дэвид Хантер басқаратын Батыс Вирджиния армиясын жеңгеннен кейін екінші корпус 5 шілдеде Шарпсбург маңына кіріп, аңғар арқылы солтүстікке қарай жорық жасады. Содан кейін олар 7 шілдеде Фредерикке бет бұрысты. Екі күннен кейін, екінші корпус Вашингтонға жорыққа дайындалып тұрғанда, генерал-майор Лью Уоллес, негізінен гарнизондық әскерлерден құралған шағын одақтық күшті басқарып, Ричмондтан генерал-майор Джеймс Б. Рикетс басқаратын VI корпустың екі бригадасымен күшейтілді. Олар Монокаси шайқасында конфедераттардың алға жылжуына қарсы тұруға тырысты. 9 шілдедегі шайқас шамамен сағат 6-дан 16:00-ға дейін жалғасты. Эрли корпусы одақтық әскерді, оның және астананың арасындағы жалғыз күшті қуып шықты. Дегенмен, бұл шайқас Эрлиге бағалы уақытты қажет етті, оны Вашингтон қаласына қарай 64 шақырым (40 миль) жорық жасауға жұмсаған дұрыс болар еді. Шайқас аяқталғаннан кейін Эрли Колумбия округіне қарай жорығын жалғастырып, 11 шілдеде түскі уақытта Сильвер-Спрингке жақын солтүстік-шығыс шекарасына жетті. Шайқас және содан кейін жазғы ыстықтағы ұзақ жорыс, ал оның алдындағы одақтың позициясының күшіне сенімсіз болғандықтан, Эрли келесі күнгі дейін Вашингтон маңындағы бекіністерге қарсы әскерін жібермеуге шешім қабылдады. Эрлидің Мэрилендке шабуылы Грантқа қажетті әсер етті, ол 9 шілдеде генерал-майор Горацио Г. Райт басқаратын VI және XIX корпус қалдықтарын Вашингтонға жіберді. Ли 19 шілдеде Конфедерацияның соғыс министрі Джеймс Седдонға жазғандай: Одақтық күшті тасымалдаған кемелер 11 шілдеде түскі уақытта оңтүстік-шығыс Вашингтонға жетіп, Эрлидің әскерінің алдыңғы қатарлары Форт Стивенс маңына жетті.

Вашингтонды қорғау

Вашингтон қаласы, Колумбия округі, тарихындағы ең қызып тұрған кезеңнің бірінде Конфедерация шабуылына дайындалды. 47 күн бойы жаңбыр жауған жоқ, температура жоғары болды. АҚШ Конгресінің мүшелері мен көрнекті тұрғындар ыстықтан және Конфедерация әскерінің жақындауынан қашу үшін қаладан кетіп қалды. Алайда, президент Линкольн қалаға жақын қалды, қазіргі Солтүстік-Батыс Вашингтондағы әскер үйінде отбасымен бірге тұрды. Бірақ жағдай нашарласа, оларды эвакуациялау үшін Потомак өзенінде кеме күтіп тұрды. Темірде, айналасындағы округтерден қашқындар қаланың салыстырмалы қауіпсіздігіне ағыла бастады. Аймақты қорғау бойынша жалпы басшылық XXII корпустың қолбасшысы, генерал-майор Кристофер К. Аугурға берілді. Генерал-майорлар Куинси Гиллмор және Александр МакКук солтүстік-шығыс секторына және Блэгден фермасындағы резервтік постқа жетекшілік етті. Аугурдың қол астында 31 000 әскер және 1 000 артиллериялық құрал, сондай-ақ 160 бекініс, батарея және окоп болды. Потомак өзенінің солтүстігінде (Эрлидің шабуылына қарсы) 484 ауыр зеңбірек және 13 986 сарбазбен 87 бекініс орналасқан. Қаланың айналасындағы жерлер ашық ату алаңдарын жасау үшін тазартылды. 8-ші Иллинойс кавалериясының алты ротасы солтүстік қорғанысының алдында орналасты. Вашингтонның қорғанысы әсерлі болғанына қарамастан, ол мықты емес еді. Гранттың инженерлік офицері, генерал Джон Г. Барнард, әскердің көп бөлігі қызметке жарамсыз екенін атап өтті, себебі олар жаңа сарбаздар, сынақтан өтпеген резервтер, жарақаттарынан айығып жатқан немесе шаршаған ветерандар еді. Барнард 31 000 емес, қолдануға болатын әскердің саны шамамен 9 600 болғанын бағалады. Астана Конфедерация шабуылына күткеннен де осал болды, өйткені шамамен 10 000 сарбазы бар Конфедерация армиясы Одақ әскерінің тиімді күшімен теңесті.

Одақтың командалық құрылымы

VI корпустың келуі, шамамен 10 000 сарбаз, қажетті ардагерлердің күшін арттырды. Бұл Одақтың шатасқан басшылығына тағы бір жоғары шенді офицерді қосты. Вашингтон қорғанысы соғыстың маңызды учаскелерінен алынған, немесе жарақаттар мен аурулар салдарынан далалық басқаруға қабілетсіз болған бірнеше генералдарды қабылдады. 1863 жылғы Чикамауга шайқасынан кейін қолбасшылықтан босатылған генерал-майор Александр М. МакКук, Потомак өзені мен Вашингтон қорғанысына басшылық етуге тағайындалды, бұрынғы басшы Кристофер Колумб Огурды ығыстырды. Огур сонымен қатар XXII корпустың басшысы болды, оның әскерлері астананың қорғаныс құрылыстарын күзетті. Генерал-майор Генри В. Галлек Нью-Йорктегі генерал-майор Квинси А. Гиллморды XIX корпустың бір бөлігіне басшылық етуге шақырды. Одақ армиясының генерал-квартирмейстері, бригадалық генерал Монтгомери С. Мейгс, рейд кезінде қаруланған федералдық қызметкерлерден құралған «Төтенше бөлім» басшылығын тікелей МакКукқа бағындырды. Тіпті Линкольн жеке өзі шайқас алаңына келді. МакКук Эрлидің шабуылына қарсы күресте тым көп жоғары шенді генералдардың мәселесін шешуге тырысты. Ол генералдардан және олардың бір-біріне үстемдік ету әрекеттерінен арыла алмады, бірақ белгілі бір деңгейде жұмыс істейтін басқару жүйесі құрылды. МакКук басшылықты жүргізді, Гиллмор солтүстік-шығыс бекіністерінің желісіне (Форт Линкольннен Форт Тоттенге дейін), Мейгс солтүстік бекіністерінің желісіне (Форт Тоттеннен Форт ДеРуссиге дейін – Форт Стивенс қоса), ал Аугурдың бірінші дивизиясының командирі Мартин Д. Хардин солтүстік-батыс бекіністерінің желісіне (Форт ДеРуссиден Форт Самнерге дейін) басшылық етті. Райт пен VI корпус бастапқыда резервте болуы керек еді, бірақ МакКук дереу бұл шешімнен бас тартып, Эрлидің әскеріне қарсы алдыңғы қатарда тәжірибелі сарбаздардың болуын қажет деп мәлімдеді. Хардиннің әскері жеңіл шайқастарға қатысты, бірақ МакКук ниеттенгендей, Райттың ардагерлері шайқастың негізгі күшіне шыдады.

Шайқас

Уайттың жасағы Вашингтонға жеткен шамада, Эрли корпусы Стивенс фортының бекіністеріне жақындады, бірақ Эрли шабуылды кейінге шегерді, себебі ол фортты қорғап тұрған федералды күштердің мөлшеріне әлі толық сенбеді, оның әскерінің көп бөлігі әлі майданға жетіп келмеген еді, ал бар әскерлері 13 маусымнан бері жолда болғандықтан шаршап қалған. Сонымен қатар, Конфедерация әскерлерінің көпшілігі Мэриленд штатының Сильвер-Спринг қаласын негіздеген Монтгомери Блэрдің үйін тонады. Олар Блэр үйінің жертөлесінен вискиге толы шарап шелектерін тапты, көптеген сарбаздар таңертең жақсы күйде болу үшін тым мас болды. Бұл Одақ әскерлеріне бекіністерін одан әрі нығайтуға мүмкіндік берді. Сағат 15:00 шамасында, күштерінің көп бөлігі жеткен кезде, Конфедерация әскерлері шайқас бастады, генерал Мартин Д. Хардиннің XXII корпусының дивизиясының қорғанысын сынап көрді, алдында шабуылшылар мен артиллерия орналастырды. Конфедерация шабуылы басталғанда, VI және XIX корпустардың алдыңғы жасақтары фортқа жетіп, оны шайқасқа шыңдалған әскерлермен нығайтты. Сағат 17:00 шамасында шайқас қызуланғанда, Конфедерация атты әскері Одақтың алдыңғы күзеттік бекетін бұзып өтті. Одақтың қарсы шабуылы Конфедерация атты әскерін кері шегіндірді, ал екі қарсыластың қатарлары кеш бойы қарқынды шайқастармен бетпе-бет келді. Одақтың алдыңғы қатарына форттан артиллерия көмектесті, ол Конфедерация позицияларын атқылап, Конфедерация мергендері қорғаныс үшін пайдаланған көптеген үйлерді қиратты. Президент Линкольн, оның әйелі Мэри және бірнеше офицерлер шабуылды тамашалау үшін 11 немесе 12 шілдеде аттанды, олар қысқа уақытқа жаудың атынан зардап шегіп, Форт Стивенс бекінісінде Линкольнның жанында тұрған Одақ хирургін жарақаттады. Линкольнге офицер, мүмкін Хорацио Райт, жасырынуға бұйрық берді, бірақ басқа да, ықтимал апокрифтік әңгімелерде бұл Оливер Венделл Холмс кіші, 150-ші Огайо жаяу әскерінің жеке сарбазы Джон А. Бедиент, Огайо Ұлттық гвардиясының басқа сарбаздары немесе Элизабет Томас болды делінеді. VI және XIX корпустардан қосымша Одақ күштері түнде жетіп, желінің артында резервке орналастырылды. Шайқас 12 шілдеде де жалғасты, ол кезде Эрли Вашингтонды ауыр шығынсыз алу мүмкін емес екенін түсінді, бұл әрекеттің салдары тым ауыр болар еді. Форт Стивенс қаласынан Одақ артиллериясы форттың алдындағы ғимараттар мен егістіктерде жасырылған Конфедерация мергендерін тазалауға тырысты, бірақ артиллерия оты оларды қуғыздамаған соң, Даниэль Бидвеллдің VI корпусының бригадасы, Оливер Эдвардстың бригадасы және екі "Ескі сарбаз" резервтік корпусының полкі қолдауымен сағат 17:00 шамасында шабуыл жасады. Шабуыл сәтті аяқталды, бірақ 300-ден астам адам қаза тапты. VI корпусының мүшесі Элиша Хант Родс еске алды: Біз Форт Стивенс маңындағы шабдалы бағына соғысқа дайын күйде кірдік, сонда шайқас басталды. Біраз уақыт бойы қиын болды, бірақ Президент пен көптеген әйелдер бізге қарап тұрғандықтан, әрбір адам өзінің бар күшін салуға тырысты. Біздің көмегіміз болмаса, форттағы шағын күшті жеңіп алу оңай болар еді. Джубал Эрли таңертең ертерек шабуыл жасауы керек еді, бірақ Эрли кешікті.

Салдары

Ерлидің әскері сол күні кешкісін кері шегінді, Мэриленд штатының Монтгомери округіне қайтып, 13 шілдеде Уайтс-Ферриден Потомак өзенін кешіп Вирджиния штатының Лисбург қаласына жетті. Конфедераттар бұрынғы апталарда тартып алған жабдықтарын Вирджинияға сәтті алып шықты. Ерли шайқастан кейін бір офицеріне: "Майор, біз Вашингтонды жаулап алмадық, бірақ Эйб Линкольнді қатты үркіттік" деді. Райт оларды қуу үшін күш ұйымдастырып, 13-і күні түстен кейін артынан шықты.

Ұрыс алаңы мен зираттар

Форт Стивенс қазір Ұлттық парк қызметімен қамтамасыз етіледі, және Вашингтонның Азамат соғысы кезеңіндегі қорғанысының басқаруында. Форт 13-ші көшеге жақын, Риттенхаус және Куакенбос көшелерінің арасында орналасқан, және қазіргі уақытта сақталған шайқас алаңының жалғыз бөлігі болып табылады; қалған бөлігі 1925 жылдан кейін дамыды. Battleground National Cemetery шайқастан екі апта өткен соң құрылды және жақын жерде, 6625 Georgia Avenue NW мекенжайында орналасқан, онда шайқаста қаза тапқан 40 одақтық әскердің қабірі бар; 17 Конфедерация әскері Грейс епископ шіркеуінің аумағында, қазіргі Сильвер Спринг қаласының солтүстігінде, Мэриленд штатында, Georgia Avenue және Grace Church Road көшелерінің қиылысында жерленген. Грейс шіркеуінің пасторы, пастор Джеймс Б. Авиретт, Конфедерация әскерін Грейс епископ шіркеуіне жерлеуде маңызды рөл атқарды.