Ракоци Ференц: Венгрияның Азаттық Күресінің Батыры

Кіріспе

Франциск II Ракоцци (II. Ракоцци Ференц, ; 27 наурыз 1676 – 8 сәуір 1735) – Венгрия аристократы және 1703–1711 жылдары Габсбургтерге қарсы Ракоццидің Тәуелсіздік соғысының жетекшісі, Венгрия Корольдігінің бостандығы үшін біріккен қарулы күштердің князі (fejedelem) болған. Ол сондай-ақ Трансильвания князі, императорлық князь және Алтын Жүн орденінің мүшесі еді. Бүгінде ол Венгрияның ұлттық батыры саналады. Оның есімі тарихи түрде Rákóczy деп те жазылады.

Венгрия парламенті Ракоцциге патшалық тәжді ұсынғанмен, ол одан бас тартты және оның орнына "Венгрияның билеуші князі" деген уақытша атақты таңдады. Ракоцци бұл әскери атақты тек Габсбургтерге қарсы тәуелсіздік соғысы кезінде ғана қолдануды жоспарлаған. Патшалық тәжді қабылдаудан бас тартып, ол Венгрияға Габсбургтер әулетіне қарсы азаттық соғысын жеке амбициясы емес екенін мәлімдеді.

Балалық шақ

Ол Венгрия Корольдігінің ең бай жер иесі және 1694 жылдан бастап Comitatus Sarossiensis (венгр тілінде Sáros) графы (мұрагерлік титул) болды. Ол Трансильванияның сайланған билеушісі Франциск I Ракоцци мен Хорватия баны Петр Зринскийдің қызы, Петрдің ағасы Миклош Зриньидің немересі Илона Зриньидің үш баласының үшіншісі еді. Оның әкесінің атасы Георг II Ракоцци және арғы атасы Георг I Ракоцци де Трансильвания князьдары болды. Оның Джордж есімді ағасы Франциск туғанға дейін нәресте кезінде қайтыс болды, ал әпкесі Джулианна Ракоцци, кейін Аспремонт-Линден графинясы, Францисктан төрт жас үлкен болды. Әкесі оның төрт айлық кезінде қайтыс болды. Ференц I қайтыс болғаннан кейін оның жесірі балаларына қамқорлық сұрады; алайда, император Леопольд I-нің кеңесшілері Ференц пен оның әпкесіне де қамқорлықты өздері ұстап тұруды талап етті, әсіресе Ференц I өлім алдында осылай өсиет қалдырған болатын. Зриньи балаларын тәрбиелеуге қол жеткізді, ал император заңды қамқорлықты сақтап қалды. 1680 жылға дейін отбасы Мункач (қазіргі Украинадағы Мукачево), Сароспатак және Регец қалаларында тұрды, содан кейін Ференцтің әжесі София Батори қайтыс болды. Осыдан кейін олар Мункач қамалына толықтай көшіп кетті. Ракоцци өмір бойы осы орынға деген құрметін сақтап қалды. Анасынан басқа, Ракоццидің негізгі ұстаздары отбасының кастеляны Гьёрги Кёресси мен Янош Бадиньи болды.

Токколь көтерілісінің аяқталуы

Зринийдің екінші күйеуі Имре Тёкёли Ракоццидің біліміне көп көңіл бөлмеді, себебі ол сол кезде саясатқа толыққанды араласып жүрген еді. Дегенмен, 1683 жылы Вена шайқасында түріктер Габсбургтердің астанасын басып алудан бас тартқандықтан, Тёкёлидің Жоғарғы Венгрияның королі болу жоспарлары сәтсіз аяқталды. Түріктер оның ниетіне күдікпен қарағанда, Тёкёли жас Ракоцциді Константинопольге жіберіп, өзінің адалдығының кепілі ретінде ұсынды. Бірақ Ракоццидің анасы бұл жоспарға қарсы шықты, өйткені ол ұлынан айырылғысы келмеді. 1686 жылы Антонио Карафа олардың Мункач қамалындағы резиденциясын қоршады. Зриний үш жыл бойы қамалды сәтті қорғады, бірақ 1688 жылы капитуляциялады. Екі Ракоцци баласы қайтадан Леопольд I-нің қамқорлығына өтті және аналарымен бірге Венаға көшті. Олар өз мүліктерін қайтарып алды, бірақ императордың рұқсатысыз қаладан шыға алмады. 17 жасқа келгенде император Ракоцциді анасынан тәуелсіз деп жариялады, осылайша оған жеке мүлікке ие болуға мүмкіндік берді. Оның қарындасы Юлианна, ықпалды австриялық генерал Аспремонтқа үйленгеннен кейін, оның мүддесін қорғады. Ракоцци 1694 жылдың қыркүйегіне дейін Аспремонттармен бірге өмір сүрді, содан кейін Гессен-Ванфридтің 15 жасар принцессасы Шарлотта Амалияға үйленді, ол Гессен-Ванфрид Ландгравы Карлдың қызы және Венгрияның әйгілі Святая Елизаветаның ұрпағы еді. Жұбайлар Ракоцци сарайына, Сароспатак қаласына көшті, онда Ракоцци өз мүліктерін басқаруға кірісті. 1699 жылдың 26 қаңтарындағы Карловиц шарты Тёкёли мен Зринийді эмиграцияға мәжбүр етті. Ракоцци императордың қадағалауында Венада қалды. Габсбургтерге қарсы кең таралған көңіл-күйге сүйене отырып, Тёкёлидің шаруалар әскерінің қалдықтары қазіргі Венгрияның солтүстік-шығысындағы Хегиялья аймағында жаңа көтеріліс ұйымдастырды, бұл аймақ Ракоцци отбасының меншігіне кіретін еді. Олар Токай, Сароспатак және Саторалжаухель қалаларын басып алды және Ракоцциді олардың басшысы болуға шақырды, бірақ ол шағын шаруалар көтерілісіне жетекшілік етуге құлшынбады. Ол дереу Венаға оралып, өзін ақтауға бар күшін жұмсады. Содан кейін Ракоцци граф Миклош Берченимен достық қарым-қатынас орнатты, оның Унгвардағы (қазіргі Ужгород, Украина) мүлігі Ракоццидің мүлігіне жақын орналасқан еді. Берчени жоғары білімді, корольдіктегі үшінші бай адам (Ракоцци мен Симон Форгачтан кейін) және венгр аристократиясының көптеген өкілдерімен туыс еді.

Zrínyi's second husband, Imre Thököly, took little interest in Rákóczi's education, as he was by then heavily involved in politics. However, the failure of the Turks to capture the Habsburg capital in the Battle of Vienna in 1683 frustrated Thököly's plans to become King of Upper Hungary. When the Turks began to grow suspicious of his intentions, Thököly proposed sending the young Rákóczi to Constantinople as a guarantee of his goodwill. But Rákóczi's mother opposed this plan, not wishing to be separated from her son. In 1686 Antonio Carafa besieged their residence, the castle of Munkács. Zrínyi successfully led the defence of the castle for three years, but capitulated in 1688. The two Rákóczi children fell again under the guardianship of Leopold I, and moved to Vienna with their mother. They regained their possessions, but could not leave the city without the Emperor's permission. At the age of 17, the Emperor emancipated Rákóczi from his mother, thereby allowing him to own property. His sister Julianna had interceded for him after marrying a powerful Austrian, General Aspremont. Rákóczi lived with the Aspremonts until his marriage in September 1694, to 15 year old Princess Charlotte Amalie of Hesse Wanfried, daughter of Charles, Landgrave of Hesse Wanfried and a descendant of Saint Elizabeth of Hungary. The couple moved to the Rákóczi castle at Sárospatak, where Rákóczi began to manage his properties. The Treaty of Karlowitz on 26 January 1699, forced Thököly and Zrínyi into exile. Rákóczi remained in Vienna under the Emperor's supervision. Relying on the prevalent anti Habsburg sentiment, remnants of Thököly's peasant army started a new uprising in the Hegyalja region of Northeastern present day Hungary, which was part of the property of the Rákóczi family. They captured the castles of Tokaj, Sárospatak and Sátoraljaújhely, and asked Rákóczi to become their leader, but he was not eager to head what appeared to be a minor peasant rebellion. He quickly returned to Vienna, where he tried his best to clear his name. Rákóczi then befriended Count Miklós Bercsényi, whose property at Ungvár (today Ужгород (Uzhhorod), in Ukraine), lay next to his own. Bercsényi was a highly educated man, the third richest man in the kingdom (after Rákóczi and Simon Forgách), and was related to most of the Hungarian aristocracy.

Ракоцци көтерілісі

Габсбургтер әулеті Испанияда құрып кету алдында тұрғанда, Франция Австрия үстемдігіне қарсы күресте одақтастар іздеді. Осыған байланысты, олар Ракоццимен байланыс орнатып, ол Венгрия тәуелсіздігі үшін күреске шықса, қолдау көрсетуге уәде берді. Австрия тыңшысы осы хат алмасуды ұстап алып, императорға жеткізді. Осының тікелей салдары ретінде Ракоцци 1700 жылдың 18 сәуірінде тұтқындалып, Венаның оңтүстігіндегі Винер-Нойштадт бекінісіне қамауға алынды. Алдын ала тыңдаулар барысында Ференцке де, әкесі Петер Зриний сияқты, өлім жазасынан басқа ештеңе күтпеуі анық болды. Жүкті әйелі Амелия мен түрме бастығының көмегімен Ракоцци қашып, Польшаға қашып кетті. Польшада ол Берсеньимен қайта кездесіп, екеуі француз сарайымен байланысты қайта жаңғыртты. Үш жылдан кейін Испания мұрагерлік соғысы Австрия күштерінің Венгрия Корольдігінен уақытша шығуына себеп болды. Осы мүмкіндікті пайдаланып, куруцтар Мункачта жаңа көтеріліс бастады және оны басқаруды Ракоцциден сұрады. Ол ұлт-азаттық соғысқа күшін жұмсауды шешіп, сұранысты қабылдады. 1703 жылдың 15 маусымында Тамас Эзе бастаған 3000-ға жуық қарулы адамнан тұратын топ оған Польшаның Лавочне қаласына жақын жерде қосылды. Берсеньи де француз қаржысымен және 600 поляк жалдамалы әскерімен келді. Венгрия ақсүйектерінің көпшілігі Ракоцци көтерілісін қолдамады, оны шаруалардың көтерілісі деп есептеді. Ракоццидің Сабольч округінің ақсүйектеріне жолдаған шақыруы нәтижесіз болды. Ол хайдуктарды (венгр солдаттарын, бостандыққа шыққан шаруа жауынгерлерін) өз қатарына қосылуға көндіріп, 1703 жылдың қыркүйек айының соңына қарай Дунайдың шығысы мен солтүстігіндегі Венгрия Корольдігінің көп бөлігін бақылады. Ол одан кейін Трансдунайды жаулап алды. Австриялықтар Ракоцциге бірнеше майданда қарсы тұруға мәжбүр болғандықтан, онымен келіссөздер жүргізуге келісті. Алайда, 1704 жылдың 13 тамызындағы Бленхайм шайқасында Австрия және Ұлыбритания әскерлерінің француз-бавариялық әскерлерін жеңісі, Испания мұрагерлік соғысында ғана емес, сонымен қатар Ракоцци күштерінің француз-бавариялық одақтастарымен бірігуіне де кедергі келтірді. Бұл Ракоцциді қиын әскери және қаржылық жағдайға түсірді. Француздардың қолдауы азайды, ал жаулап алынған жерлерді басып алу үшін үлкен әскер қажет болды. Сол кездегі әскерді қару-жарақпен және азық-түлікпен қамтамасыз ету мүмкін болмады. Ол бұл мәселені мыстан жасалған жаңа монета шығару арқылы шешуге тырысты, бірақ ол Венгрияда кеңінен қабылданбады, себебі халық күміс монеталарға дағдыланған. Дегенмен, Ракоцци біраз уақытқа дейін әскери басымдығын сақтап тұрды, бірақ 1706 жылдан кейін оның әскері кері шегінуге мәжбүр болды. 1705 жылдың қыркүйегінде Szécsény (Nógrád округі) маңында өткен Венгрия диетасының отырысында (6 епископтан, 36 аристократтан және 25 округтің төменгі дворяндарының 1000-ға жуық өкілінен тұратын) Ракоцци Венгрия Корольдігінің Конфедерациялық Еластарының "vezérlő fejedelem" (басшылық ететін) князі болып сайланды, оған 24 мүшелі Сенат көмектеседі. Ракоцци мен Сенатқа сыртқы саясатты, соның ішінде бейбіт келіссөздерді жүргізуге бірлескен жауапкершілік жүктелді. Англия мен Нидерландының қолдауымен 1705 жылдың 27 қазанында венгрлер мен император арасында бейбіт келіссөздер қайта басталды. Екі тараптың да стратегиясы әскери жағдайға байланысты өзгерді. Бір кедергі Трансильванияның егемендігі болды, екі тарап та одан бас тартқысы келмеді. Ракоццидің француздармен жасаған келісімі тоқтап қалды, сондықтан ол тек тәуелсіздік жариялаған жағдайда ғана әртүрлі державалар онымен келіссөздер жүргізеді деп сенді. 1706 жылы оның әйелі (оны 5 жылдан бері, ұлдары Йозеф пен Дьёрдьпен бірге көрмеген) және оның әпкесі бейбітшілік елшілері ретінде жіберілді, бірақ Ракоцци император атынан олардың күш-жігерін қабылдамады. 1707 жылы Ұлы Солтүстік соғысы кезінде ол Эльжбета Сиенявсканың қолдауымен Польша тағына үміткерлердің бірі болды. Ракоццидің ұсынысы бойынша және Берсеньидің қолдауымен Онодта (Боршод округі) өткен диетаның кезекті отырысында 1707 жылдың 13 маусымында Габсбургтер әулеті Венгрия тағынан шеттетілді. Бірақ бұл әрекет те, ақша инфляциясын болдырмау үшін шығарылған мыс валюта да сәтті болмады. Людовик XIV ханзада Ракоцци князімен келісімшарт жасасудан бас тартты, венгрлерді одақтассыз қалдырды. Ресей империясымен одақтасу мүмкіндігі де пайда болмады. 1708 жылдың 3 тамызында Треньчин шайқасында (немісше: Trentschin, латынша: Trentsinium, Comitatus Trentsiniensis, қазіргі Словакиядағы Треньчин) Ракоццидің аты құлап, есінен айрылды. Куруц әскері оның қайтыс болғанын ойлап, қашқан. Бұл жеңіліс көтеріліс үшін шешуші болды. Көптеген куруц көшбасшылары императорға адалдығын білдіріп, кешірім сұрады. Ракоцци күштері Мункач пен Сабольч округінің аймағымен шектелді. Императордың өкілі Янош Пальфидің сөзіне сенбеген Ракоцци 1711 жылдың 21 ақпанында Венгрия Корольдігінен Польшаға кетті.

As the House of Habsburg was on the verge of dying out in Spain, France was looking for allies in its fight against Austrian hegemony. Consequently, they established contact with Rákóczi and promised support if he took up the cause of Hungarian independence. An Austrian spy seized this correspondence and brought it to the attention of the Emperor. As a direct result of this, Rákóczi was arrested on 18 April 1700, and imprisoned in the fortress of Wiener Neustadt (south of Vienna). It became obvious during the preliminary hearings that, just as in the case of his grandfather Péter Zrínyi, the only possible sentence for Ferenc was death. With the aid of his pregnant wife Amelia and the prison commander, Rákóczi managed to escape and flee to Poland. Here he met with Bercsényi again, and together they resumed contact with the French court. Three years later, the War of the Spanish Succession caused a large part of the Austrian forces in the Kingdom of Hungary to temporarily leave the country. Taking advantage of the situation, Kuruc forces began a new uprising in Munkács, and Rákóczi was asked to head it. He decided to invest his energies in a war of national liberation, and accepted the request. On 15 June 1703, another group of about 3000 armed men headed by Tamás Esze joined him near the Polish city of Ławoczne. Bercsényi arrived too, with French funds and 600 Polish mercenaries. Most of the Hungarian nobility did not support Rákóczi's uprising, because they considered it to be no more than a peasant rebellion. Rákóczi's famous call to the nobility of Szabolcs County seemed to be in vain. He did manage to convince the Hajduk (Hungarian soldiers) (emancipated peasant warriors) to join his forces, so his forces controlled most of Kingdom of Hungary to the east and north of the Danube by late September 1703. He continued by conquering Transdanubia soon after. Since the Austrians had to fight Rákóczi on several fronts, they felt obliged to enter negotiations with him. However, the victory of Austrian and British forces against a combined French Bavarian army in the Battle of Blenheim on 13 August 1704, provided an advantage not only in the War of the Spanish Succession, but also prevented the union of Rákóczi's forces with their French Bavarian allies. This placed Rákóczi into a difficult military and financial situation. French support gradually diminished, and a larger army was needed to occupy the already won land. Meanwhile, supplying the current army with arms and food was beyond his means. He tried to solve this problem by creating a new copper based coinage, which was not easily accepted in Hungary as people were used to silver coins. Nevertheless, Rákóczi managed to maintain his military advantage for a while – but after 1706, his army was forced into retreat. A meeting of the Hungarian Diet (consisting of 6 bishops, 36 aristocrats and about 1000 representatives of the lower nobility of 25 counties), held near Szécsény (Nógrád County) in September 1705, elected Rákóczi to be the "vezérlő fejedelem" – (ruling) prince – of the Confederated Estates of the Kingdom of Hungary, to be assisted by a 24 member Senate. Rákóczi and the Senate were assigned joint responsibility for the conduct of foreign affairs, including peace talks. Encouraged by England and the Netherlands, peace talks started again on 27 October 1705 between the Hungarians and the Emperor. Both sides varied their strategy according to the military situation. One stumbling block was the sovereignty over Transylvania – neither side was prepared to give it up. Rákóczi's proposed treaty with the French was stalled, so he became convinced that only a declaration of independence would make it acceptable for various powers to negotiate with him. In 1706, his wife (whom he had not seen in 5 years, along with their sons József and György) and his sister were both sent as peace ambassadors, but Rákóczi rejected their efforts on behalf of the Emperor. In 1707 during the Great Northern War he was one of the candidates to the throne of Poland, supported by Elżbieta Sieniawska. On Rákóczi's recommendation, and with Bercsényi's support, another meeting of the Diet held at Ónod (Borsod county) declared the deposition of the House of Habsburg from the Hungarian throne on 13 June 1707. But neither this act, nor the copper currency issued to avoid monetary inflation, were successful. Louis XIV refused to enter into treaties with Prince Rákóczi, leaving the Hungarians without allies. There remained the possibility of an alliance with Imperial Russia, but this did not materialize either. At the Battle of Trencsén (German: Trentschin, Latin: Trentsinium, Comitatus Trentsiniensis, today Trenčín in Slovakia), on 3 August 1708 Rákóczi's horse stumbled, and he fell to the ground, which knocked him unconscious. The Kuruc forces thought him dead and fled. This defeat was fatal for the uprising. Numerous Kuruc leaders transferred their allegiance to the Emperor, hoping for clemency. Rákóczi's forces became restricted to the area around Munkács and Szabolcs County. Not trusting the word of János Pálffy, who was the Emperor's envoy charged with negotiations with the rebels, the Prince left the Kingdom of Hungary for Poland on 21 February 1711.

Бейбіт келісім

Ракоццидің болмауында Сандор Кароли венгр әскерлерінің бас қолбасшысы болып тағайындалды және дереу Янош Палффимен бейбіт келісімге қол қойды. Келісім шарттары бойынша 12 000 көтерілісші қаруларын төмен тастап, туларын тапсырып, 1711 жылдың 1 мамырында Сатмар уезіндегі Мажтеньнің сыртындағы далада императорға адалдық серт берді. Сатмар бейбітшілігі Ракоцциге тым қатты қараған жоқ. Егер ол императорға адалдық серт берсе, оған кешірім жасалатыны және Венгрия Корольдігін тастап кеткісі келсе Польшаға көшіп кетуге рұқсат берілді. Ол бұл шарттарды қабылдамады, Габсбургтер сарайының шыншылдығына күмән келтірді және 1711 жылдың 17 сәуірінде император Иосиф I қайтыс болғаннан кейін қол қойылған бейбіт келісімнің заңдылығын мойындамады, себебі бұл Янош Палффидің толық өкілеттіктерін жойды. Соңынан оның венгрлік иеліктері, Мункач және оның қамалы, Сент-Миклош (қазіргі Паланок қамалы, Мукачево және Чынадиево, Украина) және 200 ауыл тәркіленді (және 1726 жылы Киелі Рим императоры Карл VI, Ракоцциді жеңуге көмектескен Лотар Франц фон Шонборн архиепископына берді).

Жер аудару

Ракоцциге екі рет Польша тағы ұсынылды, оны Ресей патшасы Петр I қолдады. Бірақ ол ұсыныстарды қабылдамай, 1712 жылға дейін Польшада қалды, онда поляк аристократиясының құрметті қонағы болды. Бір кезде Гданьск қаласында граф Сарос деген атпен өмір сүрді. 1712 жылдың 16 қарашасында Гданьсктен Англияға кетіп, Габсбургтардың қысымымен Анна патшайым оны қабылдаудан бас тартты. Содан кейін Ракоцци Францияға өтіп, 1713 жылдың 13 қаңтарында Диппеге жетті. 27 сәуірде Людовик XIV-ке Францияға жасаған бұрынғы қызметтерін еске түсіріп, Испания мұрагерлік соғысы аяқталған соң Венгрияны ұмытпауын сұрады. Бірақ 1713 жылғы Утрехт келісімі мен 1714 жылғы Раштатт келісімінде Венгрия және Ракоцци туралы ештеңе айтылмады. Ракоццидің Венада күзетте ұсталған екі ұлына әкесіне оралуға рұқсат беру туралы ешқандай шара қабылданбады. Франция ресми түрде мойындамаса да, Ракоцци француз сарайында үлкен құрметке ие болды. Бірақ 1715 жылдың 1 қыркүйегінде Людовик XIV қайтыс болғаннан кейін, ол Осман империясының (әлі де Габсбургтармен соғыста) шақыруын қабылдап, сол жаққа көшуге шешім қабылдады. 1717 жылдың қыркүйегінде 40 адамнан тұратын сүйемелшісімен Франциядан кетіп, 1717 жылдың 10 қазанында Галлиполиге жетті. Ол құрметпен қарсы алынды, бірақ Габсбургтарға қарсы күреске көмектесу үшін жеке христиан армиясын басқару ниеті жөнінде айқын пікір қалыптасқан жоқ. Осман империясы 1718 жылдың 21 шілдесінде Австриямен Пассаровиц бейбіт шартын жасады. Шарттың бірінде түріктердің венгр эмигранттарын қайтарудан бас тартуы көзделді. Екі жылдан кейін австриялық елші эмигранттарды қайтаруды сұрады, бірақ сұлтан оны мәртебе мәселесі ретінде қабылдамай, бас тартты. Ракоцци мен оның сүйемелшісі Осман астанасынан шалғай орналасқан Текирдаг (венгр тілінде Родосто) қаласына қоныстанды, және Мармара теңізі жағасындағы осы қаланың маңында үлкен венгр колониясы пайда болды. Берчені, граф Симон Форгач, граф Антал Эстерхази, граф Михали Чаки, Миклош Сибрик, Зигмонд Зай, екі Папай және полковник Адам Яворка осы жерге қоныстанған көптеген адамдардың арасында болды. Жазушы Келемен Майкес айтқандай, "Менің елімді тастауға ешқандай себебім болған жоқ, тек мен ханзаданы қатты жақсы көретінмін". Ракоцци түрік қаласы Текирдагта 18 жыл өмір сүрді. Ол белгілі бір тәртіппен өмір сүрді: ерте тұрып, күнделікті миссаға қатысып, таңертең жазып, оқып, кешке ағаш өңдеумен айналысты; ұлы Дьёрдь Ракоцци кейде оны көріп тұратын. 1733 жылы Польшадағы жаңа әскери қиындықтар Венгрияға оралу үмітін оятып, бірақ ол орындалмады. Ракоцци 1735 жылдың 8 сәуірінде 59 жасында қайтыс болды. 1733 жылдың 27 қазанында жазылған Ракоццидің өсиетімен оның барлық отбасы мүшелері мен жер аударылған достарына мүлік бөлінді. Ол сол кездегі сұлтанға және Францияның Константинопольдегі елшісіне өздерінің елдестерін ұмытпауларын өтінген хаттар қалдырды. Оның ішкі органдары Родостодағы грек шіркеуіне жерленді, ал жүрегі Францияға жіберілді. Түрік билігінің рұқсатын алғаннан кейін, Ракоццидің денесі адал камералы Келемен Майкес 1735 жылдың 6 шілдесінде Галатадағы Сен-Бенуа (бұрынғы иезуит) француз шіркеуіне жерлеу үшін Константинопольге жеткізілді. Оның сүйегі 1906 жылдың 29 қазанында Мажарстанның Касса қаласындағы (қазіргі Кошице, Словакия) Святой Елизавета соборіна көшірілді, онда ол анасы Илона және ұлымен бірге жерленген.

Rákóczi was offered the Polish Crown twice, supported by Tsar Peter I of Russia. He turned the offers down, though, and remained in Poland until 1712, where he was the honored guest of the Polish aristocracy. For a while he lived in Gdańsk under the pseudonym of Count of Sáros. He left Gdańsk on 16 November 1712, and went to England, where Queen Anne, pressured by the Habsburgs, refused to receive him. Rákóczi then crossed the Channel to France, landing in Dieppe on 13 January 1713. On 27 April he handed a memorandum to Louis XIV reminding him of his past services to France and asking him not to forget Hungary during the coming peace negotiations for the War of the Spanish Succession. But neither the Treaty of Utrecht in 1713 nor the Treaty of Rastatt in 1714 made any mention of Hungary or Rákóczi. No provisions were even made to allow Rákóczi's two sons, who were kept under surveillance in Vienna, to rejoin their father. Prince Rákóczi, although not recognized officially by France, was much in favour in the French court. But after the death of Louis XIV on 1 September 1715, he decided to accept the invitation of the Ottoman Empire (still at war with the Habsburgs) to move there. He left France in September 1717, with an entourage of 40 people. and landed at Gallipoli on 10 October 1717. He was received with honors, but his desire to head up a separate Christian army to help in the fight against the Habsburgs was not under serious consideration. The Ottoman Empire signed the Peace Treaty of Passarowitz with Austria on 21 July 1718. Among its provisions was the refusal of the Turks to extradite the exiled Hungarians. Two years later, the Austrian envoy requested that the exiles be turned over, but the Sultan refused as a matter of honor. Rákóczi and his entourage were settled in the town of Tekirdağ (Rodostó in Hungarian), relatively distant from the Ottoman capital, and a large Hungarian colony grew up around this town on the Sea of Marmara. Bercsényi, Count Simon Forgách, Count Antal Esterházy, Count Mihály Csáky, Miklós Sibrik, Zsigmond Zay, the two Pápays, and Colonel Ádám Jávorka were among many who settled there, sharing the sentiment of the writer Kelemen Mikes, who said, "I had no special reason to leave my country, except that I greatly loved the Prince." Rákóczi lived in the Turkish town of Tekirdağ for 18 years. He adopted a set routine: rising early, attending daily Mass, writing and reading in the mornings, and carpentry in the afternoons; visited occasionally by his son, György Rákóczi. Further military troubles in 1733 in Poland awakened his hopes of a possible return to Hungary, but they were not fulfilled. Rákóczi was 59 years old when he died on 8 April 1735. Rákóczi's last will, dated 27 October 1733, left something to all his family members as well as to his fellow exiles. He left separate letters to be sent to the Sultan and to France’s Ambassador to Constantinople, asking them not to forget about his fellow exiles. His internal organs were buried in the Greek church of Rodosto, while his heart was sent to France. After obtaining the permission of the Turkish authorities, Rákóczi's body was taken by his faithful chamberlain Kelemen Mikes to Constantinople on 6 July 1735 for burial in Saint Benoît (then Jesuit) French church in Galata, where he was buried, according to his last wishes, next to his mother Ilona Zrínyi. His remains were moved on 29 October 1906 to the St. Elisabeth Cathedral in Kassa, Hungary (today Košice, Slovakia), where he is buried with his mother Ilona and his son.

Жады

Франциск II – венгр ұлттық батыры ретінде есте сақталады және қазіргі венгрлер оны түрлі тәсілдермен құрметтейді.

Ескерткіштер

Оның қызыл мәрмәрден жасалған, үстіне Cum Deo Pro Patria et Libertate ("Отан және бостандық үшін Құдаймен") деген атақты ұраны жазылған ат мүсіні 1937 жылы Лайош Кошут алаңындағы Венгрия Парламенті ғимаратының алдына Янош Пастордың еңбегімен орнатылды. 1950 жылдары идеологиялық себептермен алғашқы екі сөз, Cum Deo (яғни "Құдаймен бірге") алынып тасталды, ал 1989 жылы олар қайта орнатылды. 1945 жылдан кейін Батырлар алаңындағы Мыңжылдық ескерткіштен Венгрияның Габсбург патшаларының мүсіндері алынып тасталғанда, сол кездегі ең көрнекті венгр мүсіншісі Зигмонд Кисфалуди Стробл Липот II патшасының орнына Ракоцидің жаңа мүсінін жасады. Ол 1953 жылы Ракоци мен Тамас Эзедің кездесуін бейнелейтін рельефпен бірге қойылды.

Орналасу орындары мен мекемелері

Будапештте 11 Ракоци көшесі және 3 Ракоци алаңы бар (қараңыз: Будапешттің қоғамдық жер аттары), оның ішінде ең танымал даңғылдардың бірі – Ракоци út ("Ракоци даңғылы"), ол VII және VIII округтердің шекарасын құрайды. Көшеге оның есімі 1906 жылғы 28 қазанда берілді, сол күні оның мәйіті Түркиядан Венгрияға әкелінді және ұзақ салтанатты шеру осы көше арқылы Шығыс теміржол станциясына дейін өтті. VIII округте орналасқан, атауы белгісіз нысан да 1874 жылы оның есімімен аталды. Будапешттегі Дунайдағы көпір оның құрметіне Ракоци көпірі деп аталды. Венгрияда екі ауыл Ракоци есімін алып жүр. Жас-Нагикун-Шолнок округіндегі Ракоцифальва 1883 жылы Ракоцидің бұрынғы иелігінде, князьдің аң аулау үйі орналасқан жерде құрылды. Ілесіп жатқан Ракоциуйфалу 1950 жылы жеке ауылға айналды (бұрын ол Ракоцифальваның бір бөлігі болған). Қазіргі Украинадағы, Верецкий өткелінің (мажар тілінде: Vereckei hágó) жанындағы Завадка ауылы, 1703 жылы көтеріліс басталғанда Ракоци Венгрияға келген және 1711 жылы елден қуылғанда өзінің ізбасарларымен қоштасқан жер 1889 жылы Ракоциззаллас деп аталды. 1703 жылы Ракоци бір түнді өткізген көршілес Подполоц ауылы (қазіргі Пидполоцзя) сол жылы Везерсхаллас деп аталды. 1918 жылдан кейін екі ауыл бұрынғы аттарын қайта алды. Бовкар тауы (қазіргі Украинадағы Бовтарский Верх) және оған іргелес Бовкар бұлағы жергілікті русиндер тарапынан Ракоцидің құрметіне аталды, ол 1711 жылғы 18 ақпанда осы бұлақтан су ішкен. Бовкар (Бовцар) русин тілінде "царь мұнда болды" деген мағынаны білдіреді. Мишкольц қаласындағы Боршод-Абауй-Земплен округінің кітапханасы (II. Rákóczi Ferenc Megyei Könyvtár) оның есімімен аталған. Ол тұрған үй Текирдағта Ракоци мұражайына айналдырылды, ол дүйсенбі күнінен басқа күндері келушілерге ашық.

Банкноттар

Ракоццидің суреті венгр банкноттарында кездеседі. Айналымнан алынғанға дейін ол 50 форинттік банкнотада болған. Кейін ол 500 форинттік банкнотаға көшірілді.

Ракоцци науқаны

18-19 ғасырлардағы танымал патриоттық ән (авторы белгісіз) Ракоци атымен аталады, себебі ол оның сүйікті әні деп есептелген, алайда ол 1730 жылдарда ғана жазылған. Гектор Берлиоз осы әнді оркестрге бейімдеді, ал Франц Лист оны 15-ші Венгр рапсодиясының негізі ретінде пайдаланды. Ракоци маршы бүгінгі күнге дейін Венгрия мемлекеттік және әскери тойларда жиі орындалады.