Кіріспе

Жюль Верннің 1876 жылғы романы «Майкл Строгофф: Цардың хабаршысы» – Жюль Верннің 1876 жылы жазған романы. Сынаушы Леонард С. Дэвидоу оны Верннің ең жақсы кітаптарының бірі деп санайды. Дэвидоу былай деп жазды: «Жюль Верн осыдан артық жақсы кітап жазған емес, шын мәнінде ол ең қызықты әңгімелердің қатарындағысы». Верннің басқа романдарынан өзгешелігі, бұл ғылыми фантастика емес, бірақ оның сюжеттік шешімі ғылыми құбылысқа (Лейденфрост эффектісі) негіделген. Кейіннен бұл кітапты Верннің өзі және Адольф д’Энери пьесаға бейімдеді. Пьесаға қосымша музыканы 1880 жылы Александр Артус, ал 1893 жылы Франц фон Суппе жазды. Кітап бірнеше рет фильмдерге, телеарналарға және мультсериалдарға бейімделді.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Омск қаласының тұрғыны, 30 жасар Михаил Строгов Ресей патшасы Александр II-нің хатшысы. Татар хан (принц) Феофар хан бүлік шығарып, Ресейдің Қиыр Шығысын материктен бөліп, телеграф желілерін кесіп тастайды. Қасқырлар Иркутскті қоршап алды, онда жергілікті губернатор, патшаның ағасы, соңғы қарсылық білдіреді. Строговты Иркутскке патшаның ағасы бір кездері қызметінен босатып, жер аударылған бұрынғы полковник, сатқын Иван Огарев туралы губернаторға ескерту үшін жібереді. Ол қазір кек алуға тырысады: губернатордың сенімін тауып, оны және Иркутскті татарлар әскеріне сатқысы келеді. Строгов Иркутскке бара жатқанда, айдалған саяси тұтқын Базиль Федордың қызы Надя Федорды кездестіреді, оған әкесінің Иркутсктегі жер аударылуына қосылуға рұқсат берілді; Daily Telegraph-тің ағылшын соғыс тілшісі Гарри Блоунт; және Альсид Жоливет, оның "туысы Мадлен" үшін (есімі аталмаған француз газетіне) хабарлаған француз. Блунт пен Джоливет Майклмен бірдей жолмен жүріп, Сібір арқылы бөлінеді және қайтадан кездеседі. Ол жалған жеке тұлға ретінде саяхаттайды, бейбіт саудагер Николас Корпанов ретінде танылады, бірақ ол Омск қаласында анасымен кездескенде татарлар оны табады. Михаил, оның анасы және Надя ақырында мыңдаған басқа ресейліктермен бірге Обь өзенінің алабындағы қаланы шабуылдаған кезде татар әскерлері тұтқындады. Татарлар Строговты көзбен танымайды, бірақ Огареф курьердің миссиясын біледі және оған Строговтың анасы көпшіліктің арасында ұлын көріп, оның есімін шақырғанын, бірақ жауап алмағанын айтқанда, ол Строговтың тұтқынға алынғандардың арасында екенін түсінеді және анасын оны көрсетуге мәжбүрлеу үшін жоспар жасайды. Строговты ұстап, татарларға тапсырады, Огарефф Михаилді тыңшы деп айыптайды, оны қатыгез түрде өлтіруді үміттенеді. Құранды кездейсоқ ашқаннан кейін Феофар Михаилді татарлар сияқты жалынды пышақпен соқыр қылуды шешеді. Бірнеше тарауларда оқырман Михаил шынымен соқыр болып қалған деп ойлайды, бірақ ол шын мәнінде осы тағдырдан құтқарылды (анасына деген көз жасы буланып, оның мүйіз қабығын сақтады) және тек қимыл-қозғалыс жасады. Ақырында Майкл мен Надя құтылып, ерікті шаруа Николас Пигасовпен бірге Иркутскке жолға шығады. Олар татарлар тұтқындады; Николас Надияның татар солдаты қатыгездікпен қорлағанын көріп, Надияның шабуылдаушысын өлтіреді. Содан кейін татарлар Надя мен Михаэльді тастап, Николасты алып кетеді, оны үлкен жазаға қалдырады. Надя мен Майкл кейіннен оны мойынға дейін жер астында көмілгенін табады; ол қайтыс болғаннан кейін олар оны асығыс жерлейді және үлкен қиындықпен жалғастырады. Алайда олар ақырында Иркутскке жетіп, патшаның ағасы Иван Огаревті ескертеді. Надяның әкесі сүргіншілердің өзін-өзі өлтіру батальонының командирі болып тағайындалды, олардың барлығы кешірілді; ол Надя мен Майклға қосылады; бірнеше күннен кейін олар үйленді.

Ақпарат көздері

Верннің қазіргі Шығыс Сібір туралы нақты білімінің көздері әлі де даулы. Бір танымал түсінік оны романшының анархист Петр Кропоткинмен кездесуімен байланыстырады; алайда Кропоткин «Строгофф» жарықтанғаннан кейін ғана Францияға келген. Байкал көлі аймағындағы нақты мұнай кен орындары бар, олар 1902 жылы Баргузин шығанағы мен Селенге өзенінің дельтасында табылды, бірақ олар Верннің көрсеткендей коммерциялық көлемде емес. Верннің баспагері Пьер Жюль Гетцель 1875 жылдың тамызында романның қолжазбасын орыс жазушысы Иван Тургеневке жіберіп, кітапта сипатталған жағдайлардың дұрыстығы туралы пікірін сұрады. Сібірдің физикалық сипаттамасы дұрыс болғанымен, сипатталған татар көтерілісі көтеріліс емес, ал татарлардың күші мен географиялық аумағы әлдеқайда асыра көрсетілген. Дегенмен, 1836-1838 жылдары Исатай Тайманұлы басқарған үлкен көтеріліс болды, сондай-ақ 1837-1847 жылдар аралығында Кенесары Қасымұлы бастаған Ресейге қарсы ірі көтеріліс болды. 19 ғасырдың басында хандықтар біртіндеп оңтүстікке ығысып, 1865-1868 жылдар аралығында Ресей Орталық Азиядағы әлсіреген Коканд және Бұхара өзбек хандықтарын бағындырды, олардың екеуі де «Строгофф» романындағы қалалардан әлдеқайда оңтүстікке орналасқан. Осылайша, Жюль Верн «Майкл Строгоффты» жазуға дейін Ресей мен «татарлар» арасында соғыс болған, бірақ сол кездегі ешбір татар ханы Феофар сияқты әрекет ете алмайтын. 19 ғасырдың соңындағы татарларды ресейліктермен тең жағдайда күресе алатын етіп көрсету – тарихи дұрыс емес.

Экранға бейімделу

АтауыЖылЕлДиректорСтрогоффЕскертулер Майкл Строгофф 1910 АҚШ Дж. Сэрл Доули Чарльз Огл үнсіз, бір бөлімді, Эдисон студиясы, Бронкс, Нью-Йорк Майкл Строгофф 1914 АҚШ Ллойд Б. Карлтон Жақып П. Адлер үнсіз; осы экрандық туындының түпнұсқа негативтері мен алғашқы көшірмелері 1914 жылғы Любин студиясының өртінде жойылды Мишель Строгофф 1926 Франция / Германия Виктор Туржански Иван Можукин үнсіз Мишель Строгофф 1936 Франция Жак де Баронселли, Ричард Айхберг Антон Уолбрук Цардың елшісі 1936 Германия Ричард Айхберг Антон Уолбрук Солдат және әйел 1937 АҚШ Джордж Николс кіші Антон Уолбрук Кейіннен «Майкл Строгофф» деп шығарылды Мигель Строгофф 1943 Мексика Мигель М. Дельгадо Хулиан Солер Мишель Строгофф 1956 Франция, Италия, Югославия Кармин Галлоне Курд Юргенс Майкл Строгоффтың жеңісі 1961 Франция, Италия Виктор Туржански Курд Юргенс Строгофф 1970 Болгария, Франция, Италия Эрипрандо Висконти Джон Филлип Лоу Германияда «Цардың елшісі» және Францияда «Мишель Строгофф» деп шығарылды Мишель Строгофф 1975 Австрия, Франция, Германия, Швейцария, Венгрия Жан Пьер Декур Раймунд Хармсторф 4 бөлімді теледрама Микеле Строгофф, сарайдың елшісі 1999 Германия, Франция, Италия Фабрицио Коста Паоло Сеганти Мишель Строгоффтың ерекше оқиғалары 2004 Франция Бруно Рене Хушез, Александр Хушез Энтони Делон Майкл Строгофф 2013 Италия «JV: Жюль Верннің ерекше оқиғалары» телесериясының бір бөлімі; мүлдем басқа сюжет

Техас штатындағы Марфа қаласы осы романдағы Марфа Строгофф кейіпкерінің құрметіне аталған.

Ойын үстелдері

2017 жылы Devir Games баспасы Alberto Corral жобалаған және Педро Сото дамытып, сурет салған тақта ойыны жарық көрді. Кітаптағыдай, ойыншылар граф Иван Огарефтің қастандық жоспарын жолына келтіру үшін Ресейде шапшаңдықпен жүгіріс жасайтын хабаршылар рөлін сомдайды. Ойыншылар бір-бірімен де, жеке жолмен Ресейді кезіп өтетін графпен де жарысады. Саяхат барысында ойыншылар аюлар мен қолайсыз ауа-райы сияқты кедергілермен күресіп, олардан өтуі керек, граф Огарефпен сөз байласып, ойыншылардың жолын тоқтатуға тырысатын Сангара тыңшысынан сақтануы керек, сондай-ақ граф Огарефпен біріккен татар әскерлерінен қолға түспеуі керек. Ойыншылар жарыс элементін сақтап, денсаулықтарын сақтау үшін жеткілікті демалып, дағдарысқа жетпес бұрын жолда кездесетін қиындықтарды шешуі тиіс. Әдетте, ойын ойыншының Иркускіде Огарефке қарсы тұрып, соңғы шайқасқа түскенде аяқталады. Ойын романына адал, мазмұнымен толыққанды, ал суреттері сол дәуірдегі дәстүрлі орыс ою-өрнек өнерінен шабыттанған.