Б.Б. Кашру: Өмір және тіл білімі саласындағы еңбектері
Braj Kachru
Б.Б. Качру (1932-2016) – индий тіл білімі маманы, қазақ ақыны З.Каулмен байланысы туралы. Саяси, әдеби талқылар, білім беру тарихы. Тіл біліміндегі докторлық диссертациясы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Үнді лингвисті (1932-2016)
Indian linguist (1932–2016)
Жеке өмір
Брадж Бихари Кахру кашмирлік ақын және жазушы Зинда Каул Мастерджидің досы болды. Лала Сахаб және оның достары мен әріптестері оның үйінде саясат, әдебиет және философия тақырыптарында әңгімелесетін. Сапарлары барысында Брадж Мастерджимен және оның әкесімен бірге жұмыс істеген басқа да ұстаздармен сөйлесу мүмкіндігіне ие болды. 1962 жылы Кахру Эдинбург университетінде тіл білімі саласы бойынша докторлық диссертациясын қорғады. Оның әйелі Ямуна Кахру да тіл білімі маманы болды. Олардың ұлы Шамит Кахру – жол теориясымен айналысатын ғалым және Стэнфорд университетінің профессоры. Ол 2016 жылдың 29 шілдесінде дүние салды.
Braj Bihari Kachru was a friend of Kashmiri poet and writer Zinda Kaul Masterji. Lala Sahab and his friends and colleagues had discussions on politics, literature and philosophy at his house. During their visits, Braj had the opportunity to interact with Masterji and his father's other teacher colleagues. In 1962 Kachru gained a PhD in Linguistics from the University of Edinburgh. His wife was fellow linguist Yamuna Kachru. Their son, Shamit Kachru, is a string theorist and professor at Stanford University. He died on 29 July 2016.
Мансап
Ол әлемдік ағылшын тілі және кашмир тілі салаларында зерттеу жұмыстарын жүргізіп, осы салада бірнеше кітап пен ғылыми мақалалар жариялады.
He researched in the fields of World Englishes and Kashmiri language and published several books and research papers related to the field.
Ғылым және білім
Иллинойс университетінде Брадж тіл білімі кафедрасын басқарды (1968–1979), халықаралық тіл ретінде ағылшын тілі бөліміне жетекшілік етті (1985–1991) және Жоғары оқу орталығының директоры қызметін атқарды (1996 жылдың маусымынан 2000 жылдың қаңтарына дейін). Америка лингвистикалық қоғамының тілдік институтында 1978 жылы директор болып тағайындалды. Ол Америка қолданбалы лингвистика қауымдастығының президенті болды (1984). 1992 жылы Иллинойс университетінде гуманитарлық ғылымдар мен табиғат ғылымдарының мерейлі профессоры атанды. 1998 жылы Гонконг университетінде сэр Эдвард Юдтің естелік қорының арнайы шақырылған профессоры болды. Ол Халықаралық әлемдік ағылшын тілдері қауымдастығының президенті (1997–1999) болды, соңынан 2001 жылы Үндістанның Хайдарабад қаласындағы Англия және шетел тілдері институтының (бұрынғы Орталық ағылшын және шетел тілдері институты) құрметті профессоры болды.
At the University of Illinois, Braj headed the Department of Linguistics (1968–79), directed the Division of English as an International Language (1985–91), and was director of the Center for Advanced Study (June 1996 – January 2000). At the Linguistic Institute of the Linguistic Society of America, he was appointed director in 1978. He was president of American Association of Applied Linguistics (1984). He was named Jubilee Professor of Liberal Arts and Sciences at Illinois in 1992. In 1998, he became the Sir Edward Youde Memorial Fund Visiting Professor at Hong Kong University. He went on to become the president of the International Association for World Englishes (1997–99), and eventually the Honorary Fellow of the Central Institute of English and Foreign Languages, now English and Foreign Languages University in Hyderabad, India, in 2001.
Ағылшын тіліндегі топтар
Ағылшын тілінің әртүрлі елдерде қолданылуын жақсырақ түсіну үшін Качру тілдің үш концентрлі шеңберін ұсынды. Ішкі шеңбер ағылшын тілінің дәстүрлі негіздерін көрсетеді: Ұлыбритания, АҚШ, Австралия, Жаңа Зеландия, Ирландия, ағылшын тілді Канада және Кариб теңізінің бірқатар аймақтары. Ішкі шеңберде ағылшын тілінде сөйлейтін адамдардың саны 380 миллионға жетеді, оның 120 миллионы АҚШ-тан тыс жерлерде тұрады. Одан кейін сыртқы шеңбер келеді, ол ағылшын тілі ана тілі емес, бірақ тарихи себептерге байланысты маңызды және ұлттық институттарда, ресми тіл ретінде немесе басқа жолмен рөл атқаратын елдерді қамтиды. Бұл шеңберге Үндістан, Нигерия, Филиппин, Бангладеш, Пәкістан, Малайзия, Танзания, Кения, ағылшын тілді емес Оңтүстік Африка және Канада сияқты елдер кіреді. Сыртқы шеңбердегі ағылшын тілінде сөйлейтін адамдардың саны 150 миллионнан 300 миллионға дейін бағаланады. Соңында, кеңейіп келе жатқан шеңбер ағылшын тілінің тарихи немесе мемлекеттік рөлі жоқ, бірақ оны шетел тілі немесе лингва франка ретінде кеңінен қолданатын елдерді қамтиды. Бұл Қытай, Ресей, Жапония, Еуропаның көп бөлігі, Корея, Египет, Индонезия және басқа да мемлекеттерді қамтиды. Осы кеңейіп келе жатқан шеңбердегі адамдардың санын бағалау ең қиын, себебі ағылшын тілі белгілі бір, шектеулі мақсаттарда, әдетте, бизнес ағылшын тілінде қолданылуы мүмкін. Бұл қолданушылардың саны 100 миллионнан 1 миллиардқа дейін деп есептеледі. Ішкі шеңбер (Ұлыбритания, АҚШ және т.б.) «норманы қалыптастырушы» болып табылады. Яғни, ағылшын тілінің нормалары осы елдерде жасалады – ағылшын тілі онда бірінші тіл. Сыртқы шеңбер (көбінесе Жаңа Достастық елдері) «норманы дамытушы» деңгейінде. Әлемнің қалған бөлігін қамтитын кеңейіп келе жатқан шеңбер «нормаға тәуелді», өйткені ол ішкі шеңбердегі ана тілінде сөйлейтін адамдар белгілеген стандарттарға сүйенеді.
To better understand the use of English in different countries, Kachru conceived the idea of three concentric circles of the language. The inner circle represents the traditional bases of English: the United Kingdom, the United States, Australia, New Zealand, Ireland, anglophone Canada, and some of the Caribbean territories. The total number of English speakers in the inner circle is as high as 380 million, of whom some 120 million are outside the United States. Next comes the outer circle, which includes countries where English is not the native tongue, but is important for historical reasons and plays a part in the nation's institutions, either as an official language or otherwise. This circle includes India, Nigeria, the Philippines, Bangladesh, Pakistan, Malaysia, Tanzania, Kenya, non Anglophone South Africa and Canada, etc. The total number of English speakers in the outer circle is estimated to range from 150 million to 300 million. Finally, the expanding circle encompasses those countries where English plays no historical or governmental role, but where it is nevertheless widely used as a foreign language or lingua franca. This includes much of the rest of the world's population, including China, Russia, Japan, most of Europe, Korea, Egypt, Indonesia, and other nations. The total in this expanding circle is the most difficult to estimated because English may be employed for specific, limited purposes, usually business English. The estimates of these users range from 100 million to one billion. The inner circle (UK, US, etc.) is 'norm providing'. That means that English language norms are developed in these countries – English is the first language there. The outer circle (mainly New Commonwealth countries) is 'norm developing'. The expanding circle, which includes much of the rest of the world, is 'norm dependent' because it relies on the standards set by native speakers in the inner circle.