Кіріспе

Француздық қысқа қашықтықтағы баллистикалық зымыран – «Хадес» жүйесі, Францияның Батыс Еуропаға КСРО шабуылы болған жағдайда стратегиялық ядролық қару қолдануға дейінгі соңғы ескерту ретінде әзірленген, қысқа қашықтықтағы стратегиялық емес ядролық қару жүйесі. Ол 1984 жылдың шілдесінен бастап тактикалық жылдам қозғалмалы «Pluton» зымыранының орнын алмастыру мақсатында жобаланды. Алғашқы жоспар бойынша 120 зымыран орналастыру көзделген. «Хадес» зымыраны екі зымыранды контейнерде тасымалдайтын дөңгелекті тіркеме және ұшыру қондырғысы арқылы орналастырылуы жоспарланған. Алғашқы жобада қашықтығы 350 км болса, кейіннен 450 км-ге дейін ұзартылды. Бағыттау жүйесі инерциялық платформадан тұрады, оны нысанаға тиіспей тұрып, қашқыш маневрлерді орындау үшін бағдарламалауға болады. Қатты бекітілген жер асты нысаналарын жоюға арналған нұсқасында GPS-ке негізделген цифрлық жүйесі бар қосымша бағыттау жүйесі болды, нәтижесінде дөңгелек қатесі (CEP) стандартты нұсқаның 100 м-ге қарағанда бар болғаны 5 м құрады.

Даму

1975 жылы Hadès жобасы Pluton жүйесін алмастыру мақсатымен жобалаумен басталды. 1984 жылдың шілдесінде әзірлеме жұмыстары басталып, 1988 жылы ұшу сынақтары өтті. Hadès бағдарламасы 120 зымыран жасауды көздеген, олардың бір бөлігі ядролық, ал қалғаны HE жарылғыш оқтұмсықтармен жабдықталған. Hadès бастапқыда 350 км қашықтыққа есептелген, бұл Франциядан орналастырылған жағдайда Шығыс Германия мен Чехословакияға жете алуға мүмкіндік беретін. Зымыран көлденең тасымалданды, жүк көлігімен тіктеп орнатылып, дереу ұшырылды. Зымыранның жеңіл салмағы қиын жерлерде де орналастыруды жеңілдетті, ал ұзақ қашықтығы оны шектеулі стратегиялық мақсаттар үшін пайдалануға мүмкіндік берді, бірақ Совет қалаларын және зымыран шахталарын жоюға емес. 1991 жылы Еуропадағы жағдайдың өзгеруіне және Германияның бағдарламаға қарсылығына (бағдарлама ашық түрде Шығыс Германияға шабуыл жасау үшін жоспарланған) байланысты, жүйені пайдаланбау және 15 жылжымалы ұшыру платформасы мен 30 зымыранмен шектелу туралы шешім қабылданды. Жүйе 1992 жылы Францияның солтүстік-шығысындағы Лунэвиль маңында, ұлттық қауіп төнген жағдайда резервте сақтау үшін қолданысқа берілді. 1993 жылғы хабарламалар зымыранды 250 км қашықтыққа қайта бағдарлау, бірақ қатты нысананы тесіп өтетін жарылғыш оқтұмсықпен және инерциялық навигациялық жүйенің GPS арқылы орталық бағытын жаңартумен жабдықтау арқылы дәл және қарсыласуға қиын келетін шабуылдық қару құралына айналдыру мүмкіндігін көрсетті. Сондай-ақ, теледидарлық цифрлық бейнеге сәйкес терминалдық басқару жүйесі ұсынылды, ол 5 метрден кем CEP (шеңберлік ықтимал қате) қамтамасыз етеді.

Қатысу

Хадес дөңгелекті TEL-дермен тасымалдау үшін жасалған, трактор және тіркемесі бар, әр тіркемеде контейнерлердегі екі зымыран орналасқан, бұл контейнерлер зымыранды ұшыруға да қолданылады. Зымыранның ұзындығы 7,5 метр, корпусының диаметрі 0,53 метр және ұшыру кезіндегі салмағы шамамен 1850 кг құрайды.

Іске асыру

Бағдарлама 1992 жылы дамытылып аяқталды, ал алғашқы ұшу сынағы 1988 жылы өтті. Hadès зымыраны 1992 жылы қолданысқа енгізілуі жоспарланған, бастапқы жоспар бойынша 120 зымыран орнына 15 TEL көлігінде 30 зымыран ғана жасалатын болды. 1991 жылы Франция үкіметі Hadès зымырандары орналастырылмай, сақтауда қалады деп мәлімдеді, ал бағдарлама 1992 жылы тоқтатылды. Дегенмен, 20-25 зымыран ұлттық төтенше жағдай туғанда мобильді TEL көліктерімен бірге қолжетімді болып, барлығы Луневиллде орналасқан еді.

Пайдаланудан шығару

1996 жылғы 23 ақпанда Франция президенті Жак Ширак француз ядролық күштерінің жаңа форматы туралы хабарлады, онда "Hades" зымырандарын тарату қажеттігі айтылды. 1997 жылғы 23 маусымда "Hades" зымыранының соңғысы жойылды.