Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Нью-Йорк қаласында тұратын қызыл құйрықты тоқты (1990–2023)
Red tailed hawk living in New York City (1990–2023)
Pale Male (1990 – 16 мамыр 2023), немесе Palemale, 1990 жылдардан бастап 2023 жылға дейін Нью-Йорк қаласының Орталық саябағында және оның төңірегінде мекендеген қызыл құйрықты тоқты. Құс бақылаушы және жазушы Мари Вин оның басының ерекше ақшыл түсіне байланысты осылай атаған. Ол ағаш емес, ғимаратқа ұя салған алғашқы қызыл құйрықты тоқтылардың бірі болып есептеледі және қалалық жағдайда өмір сүретін қызыл құйрықты тоқтылардың әулетін құрғандығымен танымал. Әр көктемде құс бақылаушылар оның 927 Fifth Avenue мекенжайындағы ұясын және балапандарын бақылау үшін Орталық саябақтағы модельдік қайықтар тоғанының жанына телескоптарды орнататын. Жылдар бойы Pale Male өлген болуы және оның орнына сол сияқты түсті құс келген болуы мүмкін деген пікірлер айтылды, бірақ бұл болжамды растайтын немесе жоққа шығаратын нақты дәлел табылмады.
Pale Male (1990 – May 16, 2023), or Palemale, was a red tailed hawk that resided in and near New York City's Central Park from the 1990s until 2023. Birdwatcher and author Marie Winn gave him his name because of the unusually light coloring of his head. He was one of the first red tailed hawks known to have nested on a building rather than in a tree and is known for establishing a dynasty of urban dwelling red tailed hawks. Each spring, bird watchers would set up telescopes alongside Central Park's Model Boat Pond to observe his nest and chicks at 927 Fifth Avenue. Although it was suggested over the years that Pale Male could have died and been replaced by a similarly colored bird without the change being observed, there was no strong evidence to confirm or deny this possibility.
Өмір
1991 жылы Орталық саябаққа келгенде, бірінші жылғы жас соқыр, Ақ еркек ағашқа ұя салуға тырысты, бірақ оны қарғалар қуды. Кейін ол Бесінші авенюдегі ғимаратқа қоныстанды. 1992 жылдың басында ол «Бірінші махаббат» деп аталған жұбайын тапты. Бірінші махаббат сол жылдың соңында жарақаттанып, Нью-Джерси штатының Моррис округіндегі Raptor Trust орталығына жеткізілді. Ол кеткен кезде Ақ еркек тағы бір жұбай іздеді. Көптеген сәтсіз көктемгі ұя салу әрекеттерінен кейін, 1995 жылы Ақ еркек пен оның жұбайы үш балапанды өрбіткен. Балапандар жас ересекке дейін жетіп, Орталық саябақта қалды. Бірінші махаббат Raptor Trust орталығынан бантингіленгеннен кейін Орталық саябаққа оралды. Олар Ақ еркекпен қайта қосылып, бірнеше балапан өсірді. 1998-2001 жылдары Ақ еркектің жұбайы «Blue» деп аталған соқыр болды. Лола 2010 жылдың желтоқсан айында жоғалып, қаза тапқан деп есептелді. 2011 жылдың қаңтар айының басында жаңа жұбай пайда болды. Бұл жаңа соқыр Лима, ал мойны мен жағындағы қара қауырсыны үшін оны «Джинджер» деп те атады, ол екінші жылында болды. Ол жас ересек, оның сары көзі оның нақты жасын көрсетті. Оның алғашқы ұя салу әрекеті 2011 жылдың қысы мен көктемінде бар болған ұяны пайдалану кезінде болды. 2011 жылдың сәуір айының ортасында Джинджер жұмыртқаларды күтіп бағуға сәйкес келетін мінез-құлық көрсетті және 2011 жылдың мамыр айының соңында екі балапан пайда болды, бұл ұяда 2004 жылдан бері алғашқы балапандардың тууы болды. Лима 2012 жылдың ақпан айының соңында, уланған егеуқұйрықты жеп қайтыс болды. Лиманың қазасынан кейін Ақ еркек жаңа жұбай іздеді, оны Зена деп атады. Олар үш балапан өрбіткен, олардың екеуі уланған, құтқарылған, емделген және қайтадан Орталық саябаққа жіберілген. 2012 жылдың қыркүйегінде Зена жоғалып, қаза тапқан деп есептелді, ал Ақ еркек жаңа жұбай іздеді, оны «Октавия» деп атады, өйткені ол Ақ еркектің сегізінші жұбайы болды. 2021 жылға қарай көптеген бақылаушылар Ақ еркектің 31 жасында әлі де тірі деп сенді. Бұл оны ең ескі қызыл құйрықты соқырлардың біріне айналдырған болар еді. 2015 жылы Ақ еркек бірнеше жылдар бойы қайтыс болып, құс бақылаушыларының ескертуісіз ұқсас түсі бар басқа соқырмен алмастырылуы мүмкін деген болжам айтылды, бірақ екі тағдырдың да нақты дәлелі табылмады.
When he arrived in Central Park in 1991, as a first year immature hawk, Pale Male tried to nest in a tree, but he was driven off by crows. He later roosted on a building on Fifth Avenue across the street from the park. Around early 1992, he found a mate, dubbed "First Love". First Love was injured later that year and removed to the Raptor Trust in Morris County, New Jersey. During her absence, Pale Male took another mate. After several unsuccessful spring nesting attempts, Pale Male and a mate hatched three eyasses in 1995. The eyasses survived to young adulthood and took up residence in Central Park. First Love returned to Central Park after being banded and released from the Raptor Trust. She and Pale Male reunited and raised several eyasses. Pale Male's mate from 1998 to 2001 was a hawk known as Blue. Lola disappeared in December 2010 and was presumed dead. A new mate appeared in early January 2011. This new hawk, Lima, also called "Ginger", because of her dark feathers on her neck and chin, was only in her second year. She was a young adult, with still yellow irises, indicating her exact age. Her first nesting attempt was in the winter and spring of 2011 using the existing nest. Ginger exhibited behavior consistent with incubation of eggs in mid April 2011 and two eyasses emerged towards the end of May 2011, producing the first baby hawks in this nest since 2004. Lima died in late February 2012, presumably after eating a poisoned rat. After Lima's death, Pale Male took a new mate, dubbed Zena. The two fledged three offspring, two of which were poisoned, rescued, rehabilitated, and then released back into Central Park. In September 2012, Zena disappeared and was presumed dead, and Pale Male took a new mate, called "Octavia" due to her status as Pale Male's eighth mate. as of 2021, many observers believed that Pale Male was still alive at the age of 31. This would have made him one of the oldest known red tailed hawks on record. It was suggested in 2015 that Pale Male could have died sometime over the years and been replaced without birdwatchers' notice by another male hawk with similar coloring, but no substantive evidence has been provided for either fate.
Өлім
2023 жылдың 16 мамырында жабайы табиғатты қалпына келтіруші Боб Хорват, Нью-Йорк қаласының қалалық паркі рейнджері Ник Бейслидің 2023 жылдың 15 мамырында Орталық паркте "ауру және қанатсыз" Пейл Малені тапқанын хабарлады. Пейл Мале Хорваттың қамқорлығына берілді, ол бірден оны ветеринарға алып барды. Қан анализі мен рентген түсірілді, содан кейін Хорват оны WINORR-ға жеткізіп, тест нәтижелерін күтіп тұрғанда тиісті көмек көрсетті. Пейл Мале 2023 жылдың 16 мамырында 33 жасында қайтыс болды.
On May 16, 2023, wildlife rehabilitator Bob Horvath reported that Pale Male had been found "sick and grounded in Central Park" by New York City Urban Park Ranger Nick Baisley the previous day, on May 15, 2023. Pale Male was transferred into Horvath's custody and he immediately took the hawk to the vet. Blood work and x rays were done and Horvath then took him to WINORR to provide supportive care while they waited for the test results. Pale Male died on the evening of May 16, 2023, at age 33.
Ұя туралы дау
2004 жылдың желтоқсан айының басында кооперативтің басқармасы бүркіттің ұясын және оны ұзақ уақыт бойы бекіткен қауырсынға қарсы тікенектерді алып тастады, себебі ұядан сынықтар төмендегі көшеге түсіп қалуы мүмкін еді. Бұл оқиға халықаралық наразылық тудырып, Нью-Йорк Audubon Society және Central Park құс қадағалау қауымдастығы ұйымдастырған бірнеше құмар наразылықтарға әкелді. Ғимараттың тұрғыны және жануарлар құқығын қорғаушы Мэри Тайлер Мур да наразылыққа қатысты. 2004 жылдың 12 желтоқсанына дейін ғимарат, түрлі қалалық мекемелер және Audubon Society мәселені шешуге келісті, содан кейін тікенектерді қайта орнату және ұяға жаңа "бесік" орнату туралы келісімге келді. 2004 жылдың 28 желтоқсанына дейін мұражай алынып тасталды және бүркіттер ұя орнына бұтақтарды әкеле бастады. Алайда, 2005 жылдың наурыз айында Лола салған жұмыртқалар шықпады, және шын мәнінде Pale Male және Lola бастапқы ұясы бұзылғаннан бері ешқандай жас құсты өрбітпеді. 2008 жылдың 4 қаңтарында Audubon Society жинаған сарапшылар тобы ұяның ішінде түсірілген суреттерді қарап, ұяның ішкі бөлігінен шығып тұрған тот баспайтын болат тікенектерді алып тастауды ұсынды. Бұл тікенектер аналықтың инкубация кезінде жұмыртқаларын домалатуына кедергі келтірді. Audubon Society қалалық органдар мен үй иелерінен 92 тікенектерді ұяны қолдайтын бесіктен алып тастауға қолдау мен келісім алды. Орталық парктің оңтүстік-шығыс бұрышындағы Plaza Hotel маңында немесе оған жақын ұя салуға тырысқан қызыл құйрықтылар туралы хабарлардан кейін, 2014 жылы қызыл құйрықтылар жұбы парктің Қой шалқымасының шетіндегі ағашта ұя салып, екі жас құсты өсірді. 2016 жылдан бері Орталық парк Оңтүстігінің бойындағы ғимараттарда ұя салу туралы хабарламалар жалғасты, мысалы, 2022 жылы Ritz Carlton-да, бірақ ешқайсысы сәтті болған жоқ. Central Park West бойындағы ғимараттарда ұя салуға бірнеше жыл бойы сәтсіз тырысқан қызыл құйрықтылар жұбы 2022 жылы Central Park Pinetum-да ұя салып, екі жас құсты сәтті өрбіткен. Тристан мен Изольда деп аталған бүркіттер жұбы 2006 жылы Орталық парктің Ұлы төбесі мен Солтүстік орманды өздерінің аумағы деп жариялады, бірақ олардың ұясы Морнингсайд паркіне қарап тұрған Қасиетті Иоанн соборында орналасқан. Тристан мен Изольда қайтыс болған немесе жоғалған болса да, олар және собордағы ұядағы олардың ізбасарлары 2020 жылға дейін 28 жас қызыл құйрықты өрбіткен. 2013 жылдан бері Орталық парктің шетіндегі басқа жерлерде, соның ішінде Орталық парк батысындағы жерлерде қызыл құйрықтылардың ұя салу әрекеттері туралы хабарламалар келіп түсті, бірақ 2021 жылға дейін ешқайсысы сәтті болған жоқ. 2021 және 2022 жылдары қызыл құйрықтылар жұбы Т. Кардинал Кук денсаулық орталығында, Пятая авенюден Орталық парктің консерватория бағына қарсы жағында ұя салып, жас құстардың туылуы туралы хабарламалар келіп түсті.
In early December 2004, the hawks' nest and the anti pigeon spikes that had long anchored it were removed by the board of the co op due to concerns about debris from the nest falling to the street below. The removal caused an international outcry and a series of impassioned protests organized by New York City Audubon Society and the Central Park birding community. Mary Tyler Moore, a resident of the building and animal rights advocate, also participated in the protests. By December 12, 2004, the building, various city agencies, and the Audubon Society agreed to seek a solution, and quickly came to an agreement to replace the spikes and to install a new "cradle" for the nest. By December 28, 2004, the scaffolding had been removed and the hawks started bringing twigs to the nest site. However, eggs laid by Lola in March 2005 did not hatch, and in fact Pale Male and Lola did not hatch any new eyasses since the disturbance of their original nest. A panel of experts assembled by the Audubon Society reviewed the photos taken of the interior of the nest on January 4, 2008, and recommended the removal of stainless steel spikes seen protruding through the bowl of the nest. The spikes impeded the rolling of the eggs by the female during incubation. The Audubon Society obtained the support and approvals of municipal agencies and property owners to have the 92 spikes removed from the cradle supporting the nest. Following reports of red tails attempting to nest on or near the Plaza Hotel at the southeast corner of Central Park, a pair of red tails built a nest in a tree on the edge of the park's Sheep Meadow in 2014 and raised two baby hawks. Reports of further attempts to nest on buildings along or near Central Park South since 2016 have continued, e. g., at the Ritz Carlton in 2022, but none have been reported successful. A pair of red tails known for several years of unsuccessful nesting attempts on buildings along Central Park West built a nest in Central Park's Pinetum in 2022 and successfully fledged two babies. A hawk couple known as Tristan and Isolde claimed Central Park's Great Hill and North Wood as their territory in 2006, but their nest was located about four blocks from the park at the Cathedral of St. John the Divine, overlooking Morningside Park. Although both Tristan and Isolde have since died or disappeared, they and their successors at the cathedral nest had fledged 28 baby red tails as of 2020. Attempted red tail nesting activity has been reported at other locations on the periphery of Central Park, including locations on Central Park West since 2013, but none were successful until 2021. In 2021 and 2022, a pair of red tailed hawks nested on the Terence Cardinal Cooke Health Center, across Fifth Avenue from Central Park's Conservatory Garden, and hatches were reported there.
Нью-Йорк қаласының қызыл құйрықты популяциясы
2007 жылы Аудубон қоғамы тапсырыс берген зерттеуде қаладағы 32 жерде қызыл құйрықты бүркіттердің жұптары ұя салып көбейіп жатқаны анықталды, ал бүркіттерді бақылайтындар бес ауданда ондаған қызыл құйрықты бүркіттерді көргендерін айтады. 2021 жылы он ұя туралы хабарлама келіп түсті, бірақ тек бесі ғана кем дегенде бір жас құстың ұшып кеткені расталды. Қаланың салыстырмалы түрде шағын жасыл аймақтарында қызыл құйрықты бүркіттер кездесуі мүмкін, ал Вашингтон сквері, Томпкинс сквері, Фордэм университетінің Роуз-Хилл кампусы және Колумбия университетінің негізгі кампусы сияқты сәл үлкен жерлерде ұя салатын жұптар болуы мүмкін.
A 2007 study commissioned by the Audubon Society reported that pairs of red tails were spotted breeding in nests at 32 locations throughout the city, and hawk watchers say they have spotted dozens of unattached red tails across the five boroughs. In 2021 there were ten nests reported, but only five were confirmed to fledge at least a young bird. Relatively small green spaces about the city may see red tailed hawk visitors, while slightly larger locations, such as Washington Square Park, Tompkins Square Park, the Fordham University Rose Hill campus, and the main Columbia University campus, may support nesting pairs.