Кіріспе
Кипр маронит қауымының сөйлейтін араб тілінің жойылып бара жатқан түрі – Кипр араб тілі (العربية القبرصية), сондай-ақ Кипр маронит араб тілі немесе Санна деп те аталады. Бұрын тілділер негізінен Кормакитте шоғырланған, бірақ 1974 жылы Кипрге түрік басқыншылығынан кейін көпшілігі оңтүстікке қоныс аударып, таралып кетті, бұл тілдің құлдырауына алып келді. Дәстүрлі түрде кипр грек тілінде екі тілді болған, 2000 жылға дейін Кипр араб тілінде сөйлейтін барлық адамдар 30 жастан асқан. 2011 жылғы халық санауында Кипр Республикасының бақылауындағы аумақтардағы 3656 маронит кипрлігінің ешқайсысы Кипр араб тілін өздерінің туған тілі ретінде көрсеткен жоқ.
Cypriot Arabic (العربية القبرصية), also known as Cypriot Maronite Arabic or Sanna is a moribund variety of Arabic spoken by the Maronite community of Cyprus. Formerly speakers were mostly situated in Kormakitis, but following the Turkish invasion of Cyprus in 1974, the majority relocated to the south and dispersed, leading to the decline of the language. Traditionally bilingual in Cypriot Greek, as of some time prior to 2000, all remaining speakers of Cypriot Arabic were over 30 years of age. A 2011 census reported that, of the 3,656 Maronite Cypriots in Republic of Cyprus controlled areas, none declared Cypriot Arabic as their first language.
Тарих және сыныптау
Кипр араб тілі алғаш рет Кипрге Марониттермен бірге жетінші ғасырда келді, олар негізінен Ливан мен Сириядан көшіп келген, ал көші-қон толқындары он үшінші ғасырға дейін жалғасты. 2002 жылдан бері ЮНЕСКО бұл тілді өте қауіпті тілдердің бірі деп таныды, ал 2008 жылдан бастап Кипрдің азшылық тілі ретінде мойындалды, бұл тілді жаңартуға жасалған әрекетпен бірге жүрді. Бұрын Кипр араб тілі Сирия-Ливан немесе Левант араб тіліне жатқызылған, бұл материктегі үлкен Ливан араб тілінде сөйлейтін Маронит қауымының болуымен байланысты болуы мүмкін. Алайда, соңғы кезде ол Ирак, Сирия және Түркияның келту (Солтүстік Месопотамия) араб диалектілерімен көптеген ортақ белгілерге ие екені көрсетілді, ал Кипрге дейінгі ортағасырлық түбі осы диалект аймағына жатады деп болжанды. Арамей тілінің ықпалы, тілдің арамейден араб тіліне ауысқан кезеңге жақын болғандығын көрсетеді; ал басқа да ерекшеліктері Сиро-Ливан және Палестина диалекттеріне тән, олар Месопотамия диалектілері мен Сирия диалект аймағы арасындағы диалекттік үздіксіздік болған кезеңге дейін жетеді. Кипрде тіл Кипр грек тілімен байланыс арқылы кеңінен қайта құрылды, нәтижесінде араб тіліне тән емес көптеген ерекшеліктер мен шектеулер пайда болды. Материктегі араб тілінде сөйлейтін адамдарға түсініксіз, ол Мальта тілі сияқты басқаларымен бірге оқшауланған "перифериялық араб тілі" ретінде сипатталады. Оның араб компоненті – Оңтүстік-Шығыс Анатолия, Солтүстік Сирия және Месопотамияның, сондай-ақ Леванттың әртүрлі аймақтары мен кезеңдерінен шыққан диалекттердің қосындысы, Шығыс араб тілінің тарихи эволюциясы туралы бірегей мәліметтер береді.
Фоналогия
Кипр араб тілінің дыбыстық жүйесі Кипр грек тілінің күшті ықпалында болғанын көрсетеді. Кипр араб тілінің барлық жорық дауыссыз дыбыстары жоғалған, сондай-ақ тоқтау дыбыстарының қарсы қою қағидасы да жойылған (бірақ бұл мәселе әдебиетте даулы), бірақ джиминация сақталған. Джиминатталған дауыссыз тоқтау дыбыстары аспираттар түрінде көрінеді. Ескі араб тіліндегі дыбыстары дыбысына бірікті, ал дыбыстары дыбысына бірікті. Кипр араб тілінің консонантты дыбыс бірліктері, автордың пікірінше, келесідей: дыбыстары дыбыстар кластерінің аллофоны болып табылады. Дауысты тоқтау дыбыстары екі дауыстының арасында және сонор немесе дыбысының жанында дауыссыз тоқтау дыбыстарының аллофоны ретінде көрінеді. Бес дауысты дыбыс бірлігі бар: , және екі дифтонг: . Кипр араб тіліндегі фонетикалық ережелер: тарихи тоқтау + тоқтау кластерлері фрикатив + тоқтауқа айналады. дыбысы алдында палаталдануға ұшырайды және толық сіңіріледі. дыбысы кедергілі және дауысты арасында түрінде көрінеді. Мұрындық және жалғаушы немесе сонор арасында эпентетикалық тоқтау дыбысы пайда болады. Артикуляция орны алдыңғы мұрындықтан, ал дауыстылығы одан кейінгі жалғаушы немесе сонордан мұраға алынады. Осы үш құбылысқа ұқсас нәрселер Кипр грек тілінде де байқалады.
The consonant phonemes of Cypriot Arabic, according to , are Affricates occur as allophones of clusters Voiced stops occur as allophones of voiceless stops intervocalically and next to a sonorant or There are five vowel phonemes, , and two diphthongs, Phonological rules observed in Cypriot Arabic include:
Historical stop + stop clusters are dissimilated to fricative + stop. are palatalized to before is fully assimilated. between an obstruent and a vowel surfaces as An epenthetic stop occurs between a nasal and a continuant or sonorant. The place of articulation is inherited from the nasal before it and the voicing from the continuant or sonorant that follows. Phenomena similar to the first three are also observed in Cypriot Greek.