Колонел Каллан: Кипрлік салдасының Ангола тағдыры

Кіріспе

Кипрде туған британдық жалдамалы (1951–1976)

Костас Георгиу (Κώστας Γεωργίου; 21 желтоқсан 1951 – 10 шілде 1976), сонымен қатар «полковник Каллан» атты есіммен де танымал, Ангола Тәуелсіздік соғысының азаматтық соғыс кезеңіндегі әрекеттері үшін Луанда сотынан кейін Анголада атқыланды.

Ерте өмір

Георгиу 1951 жылы Кипрде, арал Ұлыбританияның тәжді иелігі болған кезде дүниеге келді. Оның отбасы 1963 жылы Лондонға көшті.

Британдық әскери мансап

Георгиу британ армиясына қосылып, бастапқыда Солтүстік Ирландиядағы парашют полкінің 1-ші батальонында өзгелерден көзге түсті. Ол бөлімдегі ең жақсы мергендердің бірі деп есептелді. Георгиу "Қанды жексенбі" қырқынына қатысқандардың бірі ретінде айыпталуда. 2000 жылғы сот мәжілісінде куәгер оның халыққа 26 оқ атқанын мәлімдеді. 1972 жылдың басында Георгиу және тағы үш парашютист – рядовойлар Сирил Вербек, Стивен Питер Кирби және Майкл Уэйнхаус пошта бөлімін қарулы күшпен тонады. Барлық төртеуі де әскери сотқа берілді. Георгиу мен Уэйнхаус кінәлі деп танылып, екеуі де бес жылға бас бостандығынан айырылды. Кейін полковник болғанын айтса да, Георгиудың британ армиясындағы ең жоғары шені – капрал болды және ол офицерлік білім алмады. Басқалары Георгиудің қарапайым сарбаз болғанын айтады.

Тақырыбы: Конфликттің басталуы және Георгиудің әскери қызметке шақырылуы

1975 жылы Португалия өзінің бұрынғы колониясы Анголаның тәуелсіздігін мойындады және Кеңес Одағына жақын Анголаны азат ету халықтық қозғалысын (MPLA) де-юре үкімет ретінде мойындады. Жаңа үкімет қарсыластармен күресу үшін кубалық әскери кеңесшілер, жауынгерлік әскерлер және материалдық көмек іздеді және алды, оның ішінде АҚШ қолдаған Анголаның Ұлттық азаттық фронты (FNLA) және Оңтүстік Африканың қолдауымен Анголаның толық тәуелсіздігі үшін ұлттық одақ (UNITA) кірді. UNITA-ға АҚШ-тан қаржыландыру түсті, бірақ нақты әскери көмек болған жоқ. Сонымен қатар, Ұлыбритания мен АҚШ-тағы жеке әскери компаниялар (PMC; PMI деп те аталады) арқылы FNLA британдық және американдық бұрынғы әскерилерді жалдады. Қаржыландыруды НАТО-ға мүше түрлі барлау ұйымдары, соның ішінде АҚШ-тың Орталық барлау қызметі (ЦРУ) және Францияның SDECE қамтамасыз етті. Сол кезде Георгиу әскерден шығып, құрылыс жұмысында жартылай уақыт жұмыс істеді. Пошта кеңсесін тонағаны үшін артынан қуылғандықтан, тұрақты және табысты жұмыс табу мүмкіндігі аз еді. Ол грек кипрлігі Рона Анжеломен кездесіп жүрді. Оның туысы «Shotgun» Чарли Христодулу болды, Костас сияқты грек-кипрлік тегі бар, бірақ құрметпен зейнеткерлікке шыққан бұрынғы десантшы. Тағы бір ардагер, әуеде қызметтен қуылған Ник Холл төрт жас, денесі сау жігітті жалдамалы жұмысқа шақыру туралы хабарландыру жариялады. Бұл Холлдың өзі, Георгиу, Христодулу және Костастың ескі серігі Мик Уэйнхаус еді. Бұл кісілерге бірнеше жыл бұрын Африкада гуманитарлық көмек көрсету тобында ерікті болып жұмыс істеген бұрынғы британдық әскери дәрігер «доктор» Дональд Белфорд жылдам жауап берді. Ол жерде ол португалдарға қарсы күресте жараланған бірнеше анголалық жауынгерлерді емдеп, олардың достығы мен сенімін жеңіп алды. Оның достарының бірі – FNLA басшысы Холден Роберто еді. Тәуелсіздік алғаннан кейін Белфорд Робертоның Ұлыбританиядағы ресми өкілі болды.

In 1975, Portugal recognised the independence of its former colony of Angola, and acknowledged the Soviet aligned People's Movement for the Liberation of Angola (MPLA) as the de jure government. The new government sought and received help in the form of Cuban military advisors, combat troops and material to fight against rival factions, which included the US backed National Liberation Front of Angola (FNLA) and the South African backed National Union for the Total Independence of Angola (UNITA), which received some US funding but no actual military aid. At the same time, British and American ex military were recruited by the FNLA through private military companies (PMC; also known as PMIs, for Private Military Industry) in the United Kingdom and United States. Funding was provided by various NATO member intelligence organisations, including the American CIA and the French SDECE. By this time, Georgiou was out of the army and working part time in construction. He had few prospects for more stable and gainful employment, given his dishonourable discharge for his part in robbing a post office. He was dating a Greek Cypriot woman, Rona Angelo. Her cousin was 'Shotgun' Charlie Christodoulou, like Costas an ex paratrooper of Greek Cypriot extraction, but honourably discharged. An acquaintance, Nick Hall, another dishonourably discharged airborne veteran, took the initiative of putting out an advertisement soliciting mercenary employment for four able bodied young men. These would be Hall himself, Georgiou, Christodoulou and Costas's old comrade Mick Wainhouse. The men received a prompt reply from "Dr." Donald Belford, a former British Army medic who had volunteered for a humanitarian aid group in Africa some years before. While there, he had treated several Angolan fighters wounded in the struggle against the Portuguese, earning their friendship and trust. One of his friends was Holden Roberto, leader of the FNLA. After independence, Belford became Roberto's official emissary in the United Kingdom.

Анголадағы Георгиу

Георгио енді «полковник Тони Каллен» әскери лақап атын қолданып жүрді – бұл бұрынғы армиядағы досының тегі еді, және кейбір журналистердің жаңылыс айтуынша, телеарнадағы тыңшылық сериалы «Калланнан» шабыттанған жоқ. Ол үш әріптесінен бұрын Анголаға ақысыз медициналық санитар болып жұмыс істеу үшін барды. Осы қызметте жүргенде ол ФНЛА басшылығының назарына түскен шешуші әрекетке қатысты. ФНЛА сарбаздары МПЛА күштерінің шабуылынан қашқанда, оларға тағайындалған аурухананы басып алу қаупі туғанда, Георгиу және ұзақ жылдардан бері бірге жұмыс істейтін ирландтық әріптесі Линдон Шихан бірнеше португалдық ФНЛА сарбаздарын қарсы шабуылға жетектеп, МПЛА күштерін тоқтатты. Сол кездегі ФНЛА үшін соғыстың жалпы бағыты – жеңілістердің үздіксіз тізбегі болды, бұл МПЛА колоннасының жеңілісі Холден Робертоның назарын бірден аударды, ол Георгиудің таңғалысына орай, оны полковник шенімен ФНЛА армиясының басшысы етіп тағайындады (жалақысы әлі төленбеген). Оның үш досы, соның ішінде Чарли Христодулу, көп ұзамай Ұлыбританиядан келді. Анголаға келгеннен кейін 48 сағат ішінде Георгиу өз адамын ФНЛА жауынгерлерінің тобын (өз одақтастары деп санайтын) қарусыздандырып, өлтіруге жетектеді, оларды тек «қызық үшін» өлтірді. Англиядағы жалғасқан жұмысқа алу жұмыстарының арқасында жалдамалы жасақтың саны біршама өсті, бірақ толық батальон құрылмады. Көбейтілген күш әлі де МПЛА/Куба күштеріне қарағанда аз болды, ал көптеген жауынгерлер әскери тәжірибесі жоқ азаматтар еді және көбінесе әскери тәртіпке бағынудан бас тартты. Бұл, негізгі басшылықтың көпшілігінің (Георгиу, Христодулу және португалдар) шетелдік шығу тегімен бірігіп, офицерлер мен британдықтардың басқа қатарлары арасында терең дау тудырды. Олардың көпшілігі әскери тәжірибеге ие болмаған, ал көпшілігі ағылшын тілін, тіпті португал тілін де білмейтін (ол кезде үкімет пен жергілікті элитаның тілі). Жалдамалылардың алғашқы тобы негізінен кәсіби сарбаздардан құралған, оларды Джон Бэнкс, Крис Демпстер және Дейв Томкинс басқаратын британдық жеке әскери компания (ЖӘК), Қауіпсіздік кеңес беру қызметі (SAS) таңдаған. Георгиу SAS-тің топтағы басшы құрылымына наразы болды және Джон Бэнксті, ол Ұлыбританияда тұрақтап қалған, Банкс Анголаға келген кезде өзінің жеке жағдайына қауіп төндіреді деп санады. Георгиу өз адамына қатысты параноикалық және соғысқыш болып, африкалық сарбаздарды өлтірді және тіпті британдық жалдамалылар арасында қорқыныш атмосферасын тудырды, бұл ФНЛА күштерінің моральын немесе МПЛА-ға қарсы соғысты сәтті жүргізу қабілетін арттырмады. Британдық журналист Патрик Броган Георгиуді «психопатты кісі өлтіруші» деп атады, ол қорқыныш үшін 14 жалдамалы серігін өлтірді және қара нәсілді адамдарға өте қатыгез болды. Барша мәлімет бойынша, Георгиу ләззат алу үшін өлтірді, ал оның сотында кем дегенде 170 анголалықты өлтіргені анықталды. Георгиу өзінің қол астындағы адамдармен және оны МПЛА-ға шабуылдайтын бос оқ ретінде қарастыратын ФЛНА-мен жек көрінді және қорқынышты болды. Ұлыбританиядан жіберілген жалдамалылардың екінші тобы, біріншісінен айырмашылығы, әскери тәжірибесі жоқ жұмысшы таптағы ер адамдардан құралған. Олар келгеннен кейін бір апта ішінде екінші топтың он шақты адамы өздері түсінбеген қаруды қолданған кезде өздерін жарақаттады. Бұл тәртіпсіз адамдар өздерінің қауіпті жағдайын және басшыларының тұрақсыздығын тез түсінді. Бір топ адам көліктерді басып алып, елден қашуға тырысты, бұл процесте басқа ФНЛА күштеріне, соның ішінде Крис Демпстерге де оқ атқан. Георгиудің адамдары қашып кеткендерді тез арада ұстап алды, ал он төртеуін атыс тобы жазалап өлтірді. АҚШ-та америкалық ЖӘК-да сондай бейшара жалдамалылардың үшінші тобы қабылданды. «Батальон» бірнеше драматикалық ұрыстарға қатысып, МПЛА-ның кішігірім жасақтарына сәтті тұзақ құрды. Алайда, оның шектеулі ресурстарын және көптеген адамдарының – еуропалық және жергілікті – дайындықсыз, барған сайын деморальданған әуесқойлар болғанын ескере отырып, Георгиудің науқаны ақыр соңында сәтсіздікке ұшырады. Мерген Дэвид Томкинс айтқандай, топ көп уақытын азық-түлік, қару-жарақ және оқ-дәрі іздеумен өткізді. Бұл азық-түлік іздеудің көп бөлігі ауылдарға «шабуыл» жасаудан тұрады, онда ер адамдар қаруларын сілтеп, қалаға кездейсоқ кіріп, пайдалы нәрсені іздестіреді. Кімде-кім қарсылық көрсетті, оны атып өлтірді. Тиісті жабдықтың болмауы Анголадағы шетелдік жалдамалы бөлімшелердің сәтсіздікке ұшырауының басты себебі болды, және Георгиудың жағдайында осы мәселе ерекше маңызды болды. МПЛА-ның құрамында советтік танктер, артиллерия және кубалық әскерлер болды. Ал басқа екі фракцияның құрамында негізінен жеңіл жаяу әскері болды, олардың барлығы да жақсы оқытылмаған және тәртіпсіз болды. Басқа фактор – басшылықтың тәжірибесіздігі: Георгиудың офицер ретінде ешқандай оқуы немесе тәжірибесі болмады, сондай-ақ басқа бөлімдердегі көптеген әріптестерінің де болмады. Кубалықтардың Ангола соғысы туралы естеліктерінде жалдамалылар туралы осырақы айтылады. Анголадағы кубалық ардагерлердің көпшілігі олармен шайқасқан жалдамалыларды нашар сарбаздар деп сипаттайды, оларды жеңу олар үшін қиын болған жоқ.

Georgiou was now using the nom de guerre "Colonel Tony Cullen" – the surname of a former army friend and not, as mistakenly alleged by some journalists, inspired by the TV espionage series Callan. He went to Angola to work as an unpaid medical orderly, in advance of his three colleagues. It was while he was working in this position that he took part in the decisive action that brought him to the notice of the FNLA leadership. When FNLA soldiers fled the advance of a MPLA force, which threatened to capture the hospital to which he was assigned, Georgiou, and longtime Irish colleague Lyndon Sheehan, led a handful of Portuguese FNLA soldiers in an offensive defence, stopping the MPLA force in its tracks. The general trend of the war for the FNLA at that time was one of a steady string of defeats, ensuring that the defeat of the MPLA column attracted immediate attention from Holden Roberto who, to Georgiou's surprise, appointed him head of the FNLA army, with the rank of Colonel (still unpaid). His three friends including Charlie Christodoulou arrived from Britain shortly afterwards. Within 48 hours of his arrival in Angola, Georgiou had already led his men in disarming and massacring a group of FNLA fighters (his supposed allies), whom he killed just for the "fun" of it all. Thanks to continuing recruitment in England, a somewhat larger mercenary contingent was formed, but a full battalion was never realised. The enlarged force was still rather small relative to MPLA/Cuban forces, and many of the men were civilians with no military experience, and often refusing to submit to military discipline. This, combined with the foreign origin of most of the core leadership, (Georgiou, Christodoulou and the Portuguese), created a deep gulf between the officers and the British other ranks – to say nothing of the native Angolans recruited as infantry and support troops. Most of these had no military experience and many knew no English, or even Portuguese (then still the language of government and the native elite.) The first contingent of mercenaries was mostly made up of professional soldiers, selected by a British private military company (PMC), Security Advisory Services (SAS), run by John Banks, Chris Dempster, and Dave Tomkins. Georgiou resented SAS's own leadership structure within the group, and perceived John Banks, who remained based in Britain, as a personal threat to his own position when Banks did visit Angola. Georgiou became increasingly paranoid and belligerent toward his own men, murdering African soldiers and creating a climate of fear even among the British mercenaries, none of which aided the morale of the FNLA forces or their ability to wage war successfully against the MPLA. The British journalist Patrick Brogan called Georgiou a "psychopathic killer" who executed 14 of his fellow mercenaries for cowardice, and was extremely brutal to black people. By all accounts, Georgiou killed for pleasure, and at his trial, it was established that he had killed at least 170 Angolans. Georgiou was much hated and feared by the men under his command, and by the FLNA who regarded him as a loose cannon who was just as likely to attack them as he was the MPLA. The second contingent of mercenaries sent from Britain, unlike the first, was made up mostly of working class men with no military experience. Within a week of their arrival, about a dozen of the second contingent had accidentally maimed themselves by trying to use weapons that they did not fully understand. These undisciplined men quickly realised the perilous situation into which they had been placed, and the instability of their leadership. A group of them consequently seized vehicles and attempted to flee the country, firing on other FNLA forces in the process, including Chris Dempster. The deserters were quickly rounded up by Georgiou's men, and fourteen were summarily executed by firing squad. A third contingent of similarly inept mercenaries was recruited in the US by an American PMC. The "battalion" fought several more dramatic engagements, including successful ambushes of minor MPLA detachments. However, given his limited resources and the fact that many of his men – European and native alike – were untrained, increasingly demoralised amateurs, Georgiou's campaign was ultimately a failure. According to mercenary David Tomkins, the group spent most of its time foraging for food, usable weapons, and ammunition. Much of this foraging consisted of "raids" on villages, where the men would casually walk into town brandishing their weapons, searching for anything of use. Anyone who offered physical resistance would be shot. Lack of proper equipment was one of the key factors in the failure of foreign mercenary units in Angola generally, and in Georgiou's case in particular. The MPLA had Soviet tanks, artillery and crack Cuban troops fighting as their allies. The other two factions had mostly light infantry, not always the best trained and disciplined either. Another factor was leadership inexperience: Georgiou had absolutely no training or experience as a commissioned officer, nor did most of his counterparts in other units. Cuban accounts of the Angolan war speak of the mercenaries in a contemptuous tone. The majority of Cuban veterans of Angola describe the mercenaries they fought as inept soldiers whom they had no difficulty defeating.

Сот және өлім жазасы

Георгиу 1976 жылғы маусым және шілде айларында Луандадағы сот процесінде Анголаның МПЛА үкіметінің юрисдикциясында сотталды. Ол он екі басқа айыпталушымен бірге Анголаға жалдамалы әскер ретінде заңсыз кіргені үшін айыпталды. Бұдан өзге, оған Анголаның солтүстігіндегі Макела-ду-Зомбода он төрт жалдамалы әскердің қазасына қатысы бар екені, сондай-ақ Сан-Сальвадор қаласында жау әскерлерін және бейбіт азаматтарды өлтіру мен азаптауға қатысқандығы тағылды. Макеладағы оқиғалар жалдамалы әскерлердің бір тобы қателікпен өз әріптестеріне оқ атып, Георгиу мен МПЛА-дан кек қайтаратындарынан қорқып, барлық жабдықтарымен бірге Заирге қашып кеткеннен кейін болды. Георгиу кінәлі деп танылып, өлім жазасына кесілді. Президент Агостиньо Нето Георгиу және тағы үш британдық жалдамалы әскер үшін Елизавета II-нің кешірім тілегін қабылдамады. Георгиу 1976 жылғы 10 шілдеде ату арқылы жазаланды. Оның қарындасы Панайота "Блонди" Георгиадес Анголадағы тұтқында болған кезінде онымен кездесуге рұқсат алды. BBC берген сұхбатында ол олардың негізінен отбасы және сот процесі туралы грек тілінде сөйлескенін айтты. Георгиудің денесі Англияға қайтарылып, грек православие шіркеуінің рәсімдеріне сәйкес Лондонның солтүстігіндегі зиратқа жасырын жерленді.