Кіріспе
Кеңес математигі Борис Николаевич Делоне (Бори́с Никола́евич Делоне́; 15 наурыз 1890 – 17 шілде 1980) – совет және ресейлік математик, альпинист және физик Николай Борисович Делоненің әкесі. "Делоне" деген жазу – кириллицадан тікелей транслитерацияланған нұсқа, ол кейінгі жарияланымдарында жиі қолданған, ал "Делоне́" – оның ерте француз және неміс жарияланымдарында қолданған француз тіліндегі нұсқасы.
Boris Nikolayevich Delaunay or Delone (Бори́с Никола́евич Делоне́; 15 March 1890 – 17 July 1980) was a Soviet and Russian mathematician, mountain climber, and the father of physicist, Nikolai Borisovich Delone. The spelling Delone is a straightforward transliteration from Cyrillic he often used in later publications, while Delaunay is the French version he used in the early French and German publications.
Өмірбаян
Борис Делоне өзінің тегін 1812 жылы Наполеонның Ресейге басып кіруі кезінде тұтқындалған француз армиясының офицері де Лаунейден алған. Де Лауней Бастилияның губернаторы маркиз де Лаунейдің туысы болды. Ол Тухачевский ақсүйек отбасынан шыққан әйелге үйленіп, Ресейде қалды. Борис кішкентай кезінде отбасымен Альп тауларында жаздарды өткізіп, тауға өрлеуді үйренді. 1913 жылға қарай, ол Ресейдің үздік үш таушысының біріне айналды. Ресей революциясынан кейін ол Кавказ және Алтай тауларына шарықтап, өрледі. Белуханың жанындағы 4300 метрлік таудың бірі оның құрметіне аталған. 1930 жылдары ол КСРО-ның таушы шебері атағын алған алғашқылардың бірі болды. Физика саласындағы болашақ Нобель жүлдегері Игорь Тамм тауларда туристік лагерьлер құруда оның әріптесі болды. Борис Делоней қазіргі алгебра және сандар геометриясы салаларында жұмыс істеді. Ол Евграф Федоров, Герман Минковский, Георгий Вороной және басқалардың еңбектерін қазіргі математикалық кристаллографияны және кристалдардың жалпы математикалық моделін жасауда пайдаланды. Ол 1934 жылы қазір Делоней үшбұрышы деп аталатын нәрсені ойлап тапты; Делоней жиындары да оның атымен аталады. Оның ең талантты шәкірттерінің арасында математиктер Александр Александров және Игорь Шафаревич бар. Делоней 1929 жылы Кеңес Одағы Ғылым академиясының корреспондент-мүшесі болып сайланды. Делоней 1934 жылы Ленинградта Кеңес Одағындағы жоғары сынып оқушылары үшін өткен алғашқы математикалық олимпиаданы ұйымдастырушы ретінде танылды.