Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Атыс қаруының іс-әрекеттері
Firearm actions
Атыс жылдамдығы – белгілі бір қарудың оқтарды немесе снарядтарды ату жиілігі. Бұл факторларға байланысты өзгеруі мүмкін, соның ішінде оператордың дайындық деңгейі, механикалық шектеулер, оқ-дәрінің жеткіліктілігі және қарудың күйі. Қазіргі заманғы қару-жарақтарда ол әдетте минутына (RPM немесе round/min) немесе секундына (RPS немесе round/s) есептеледі. Атыс жылдамдығын өлшеудің үш түрі бар: циклдік, үздіксіз және жылдам. Циклдік – бұл тек механикалық жұмысқа байланысты ең жоғары атыс жылдамдығы, ал жылу, тозу немесе оқ-дәріге байланысты жұмыстың нашарлауы ескерілмейді. Үздіксіз – қаруды қайта зарядтауға және оны жұмыс істеуге қолайлы температурада ұстауға кеткен уақытты ескере отырып, ең тиімді атыс жылдамдығы. Соңында, жылдам – апаттық жағдайлардағы атыс жылдамдығын ұзақ сақтау қажеттілігі болмағандағы ең қолайлы жылдамдық.
Rate of fire is the frequency at which a specific weapon can fire or launch its projectiles. This can be influenced by several factors, including operator training level, mechanical limitations, ammunition availability, and weapon condition. In modern weaponry, it is usually measured in rounds per minute (RPM or round/min) or rounds per second (RPS or round/s). There are three different measurements for the rate of fire: cyclic, sustained, and rapid. Cyclic is the maximum rate of fire given only mechanical function, not taking into account degradation of function due to heat, wear, or ammunition constraints. Sustained is the maximum efficient rate of fire given the time taken to load the weapon and keep it cool enough to operate. Finally, rapid is the maximum reasonable rate of fire in an emergency when the rate of fire need not be upheld for long periods.
Шолу
Қолмен басқарылатын қарулар үшін, мысалы, инерциялық мылтықтар немесе артиллериялық құралдар, ату жылдамдығы негізінен оператордың немесе экипаждың дайындығымен, кейбір механикалық шектеулер шегінде анықталады. Ату жылдамдығына эргономикалық факторлар да әсер ете алады. Мылтықтарда, мысалы, инерция механизмінің немесе дүрыл қабылдағыштың дизайны ату жылдамдығына әсер етеді. Артиллериялық құралдарда, тіркемелі шассидегі зеңбірек, әдетте, танкте немесе өздігінен жүретін артиллериялық құралда орналасқаннан гөрі жоғары ату жылдамдығына жетеді. Өйткені ашық жерде жұмыс істейтін экипаж еркін қозғала алады және оқ-дәрілерді қолайлы жерге жинақтай алады. Көлік құралының ішінде оқ-дәрілерді сақтау басқа конструкциялық талаптарға байланысты жылдам қолдану үшін оңтайландырылмауы мүмкін, ал экипаждың қозғалысы шектелуі мүмкін. 19-ғасырдың соңында артиллерияның ату жылдамдығы, инерциялық зарядтау және жылдам ату қарулары сияқты жаңалықтардың арқасында артты. Автоматты қарулар үшін, мысалы, пулеметтер үшін, ату жылдамдығы негізінен механикалық қасиет болып табылады. Жоғары циклдік ату жылдамдығы, ұшақтар сияқты қысқа уақыт ішінде көрінетін нысаналарға немесе жасырыну уақытын қысқартатын нысаналарға қарсы қолдану үшін тиімді. Пулеметпен бірнеше секундтан артық атуға болатын нысаналар үшін циклдік ату жылдамдығының маңызы азаяды. Қолғаптар мен мылтықтарда жиі кездесетін, жартылай автоматты қарулар деп аталатын үшінші гибридтік класс үшін, ату жылдамдығы негізінен оператордың оқ ату үшін инерцияны белсенді түрде тарту қабілетімен және мақсатты ату үшін оператордың оқтан оққа ауысу уақытымен анықталады. Басқа факторлар ату жылдамдығына елеулі үлес қоспайды. Әдетте, жартылай автоматты қару инерция энергиясын пайдаланып, оқты автоматты түрде патрондағы камераға жібереді, бірақ оқ ату үшін инерция механизмін қайтадан белсенді түрде тартпайынша, оқ атылмайды. Жартылай автоматты қарудың ату жылдамдығы толық автоматты қарудың ату жылдамдығынан едәуір өзгеше және оларды шатастыруға болмайды. Көптеген толық автоматты шағын қарулар, оларды жартылай автоматты режимге ауыстыруға мүмкіндік беретін селективті ату мүмкіндігіне ие. Уақыт өте келе қарулардың ату жылдамдығы артты. Қазіргі заманғы мылтықтармен және пулеметтермен қаруланған шағын жаяу әскер бөлімі, ескі қарулармен жабдықталған үлкен бөлімдерге қарағанда көбірек оттық күшке ие. 20-ғасырда оттық күштің артуы, негізінен қазіргі заманғы қарулардың ату жылдамдығының жоғарылауына байланысты болды. Ату жылдамдығының артуына мысал ретінде 1884 жылы әзірленген және 1918 жылы Бірінші дүниежүзілік соғыс аяқталғанға дейін қолданылған Максим пулеметін келтіруге болады. Оның тиімділігі сол кезде, негізінен, салқындату саласындағы жетістіктерге байланысты жақсарды.
For manually operated weapons such as bolt action rifles or artillery pieces, the rate of fire is governed primarily by the training of the operator or crew, within some mechanical limitations. Rate of fire may also be affected by ergonomic factors. For rifles, ease of use features such as the design of the bolt or magazine release can affect the rate of fire. For artillery pieces, a gun on a towed mount can usually achieve a higher rate of fire than the same weapon mounted within the cramped confines of a tank or self propelled gun. This is because the crew operating in the open can move more freely and can stack ammunition where it is most convenient. Inside a vehicle, ammunition storage may not be optimized for fast handling due to other design constraints, and crew movement may be constricted. Artillery rates of fire were increased in the late 19th century by innovations including breech loading and quick firing guns. For automatic weapons such as machine guns, the rate of fire is primarily a mechanical property. A high cyclic firing rate is advantageous for use against targets that are exposed to a machine gun for a limited time span, like aircraft or targets that minimize their exposure time by quickly moving from cover to cover. For targets that can be fired on by a machine gun for longer periods than just a few seconds the cyclic firing rate becomes less important. For a third hybrid class of weapons, common in handguns and rifles, known as a semi automatic firearm, the rate of fire is primarily governed by the ability of the operator to actively pull the trigger and, for aimed fire, the operator's shot to shot recovery time. No other factors significantly contribute to the rate of fire. Generally, a semi automatic firearm automatically chambers a round using blowback energy, but does not fire the new round until the trigger is released to a reset point and actively pulled again. A semi automatic's rate of fire is significantly different from and should not be confused with a full automatic's rate of fire. Many full automatic small arms have a selective fire feature that 'downgrades' them to semi automatic mode by changing a switch. Over time, weapons have attained higher rates of fire. A small infantry unit armed with modern rifles and machine guns can generate more firepower than much larger units equipped with older weapons. Over the 20th century, this increased firepower was due almost entirely to the higher rate of fire of modern weapons. An example of increase in rate of fire is the Maxim machine gun that was developed in 1884 and used until World War I ended in 1918. Its performance was improved during that time mainly by advances in the field of cooling.
Өлшем
Өрт жылдамдығын өлшеудің әр түрлі жолдары бар. Ату жылдамдығы автоматты қару түріне қарай өзгереді.
There are diverse measurements of rate of fire. The speed of the fire will vary depending on the type of automatic weapon.
Циклдік мөлшерлеме
Бұл автоматты немесе жартылай автоматты қарудың бір патронды қаншалықты жылдам атуын өлшейді. Цикл аяқталғаннан кейін қару келесі оқты атуға немесе оқ атуға дайын болуы керек. Ашық ілмекті қарапайым кері соққылы қаруда, бұл триггерді тартып, ілмекті босатудан басталады. Ілмек патронды дүңгірштен ұңғыға салып, атып жібереді. Оқты жылға жылғасымен итеруші энергия кері соққы серіппесіне қарсы ілмекті кері итереді. Ілмек серіппе немесе қабылдағыштың артқы жағымен тоқтатылғаннан кейін, ол қайтадан ату үшін немесе құлыпқа іліну үшін алға жылжытылады. Шабуылдық мылтықтар үшін әдеттегі циклдық ату жылдамдығы – 600–1100 айналым, автоматты мылтықтар мен пистолет-пулеметтер үшін – 400–1400 айналым, пулеметтер үшін – 600–1500 айналым. Шабуылдық тікұшақтар мен басқа да әскери техникаға орнатылған M134 «Миниган» секундына 100-ден астам (6000 айналым) ату жылдамдығына жете алады.
This measures how quickly an automatic or semi automatic firearm can fire a single cartridge. At the end of a cycle, the weapon should be ready to fire or begin firing another round. In an open bolt simple blowback weapon, this starts with pulling the trigger to release the bolt. The bolt pushes a cartridge into the barrel from a magazine and fires it. The energy propelling the bullet also pushes the bolt rearward against the recoil spring. After the bolt is stopped by either the spring or the rear of the receiver, it is pushed forward to either fire again or catch on the sear. Typical cyclic rates of fire are 600–1100 rpm for assault rifles, 400–1400 rpm for submachine guns and machine pistols, and 600–1,500 rpm for machine guns. M134 Miniguns mounted on attack helicopters and other combat vehicles can achieve rates of fire of over 100 rounds per second (6,000 rpm).
Нақты мөлшерлеме
Бұл қарудың нақты ортада қанша уақыт бойы атуға шыдайтыны немесе қандай деңгейде өнім беретінінің ұзақтығы. Қағаз жүзінде M134 минутына 6000 айналымға дейін атуға қабілетті. Бірақ шынында, қаруды үздіксіз алпыс секунд бойы ату оның бөліктерін еріте қалуы мүмкін. Ұзақ атыс жылдамдығы бірнеше факторға байланысты: оқты қайта толтыру, нысанаға алу, стволды ауыстыру, қолданылған оқтардың түрі және қолданушының біліктілігі. Қарудың тиімді атыс жылдамдығын білу оқ-дәрі қорын және қайта жабдықтау қажеттіліктерін анықтауға көмектеседі. Пулеметтер әдетте оқ-дәріні және стволдың қызмет ету мерзімін сақтау үшін қысқа сериялармен атылады, ал ұзақ атыс тек төтенше жағдайлар үшін қолданылады. Ұзақ атыс жылдамдығы қорапшалы дүңгелектермен және жартылай автоматты мылтықтарға да қатысты, бірақ бұл қарулар оқ-дәріні жеңіл пулеметтермен салыстырғанда сирек жұмсайды.
This is the duration of firing that a weapon could be expected to realistically withstand or output in a realistic environment. On paper, the M134 is capable of firing up to 6,000 rpm. Realistically, firing the weapon for a continuous sixty seconds would likely melt parts of the weapon. Sustained rate of fire depends on several factors, including reloading, aiming, barrel changes, cartridge fired, and user expertise. Knowing the effective rate of fire for a weapon can be useful for determining ammunition reserve and resupply requirements. Machine guns are typically fired in short bursts to preserve ammunition and barrel life, reserving long strings of fire for emergencies. Sustained rate of fire also applies to box magazine fed assault rifles and semi automatic rifles, although these weapons rarely expend ammunition at the same rate as light machine guns.
Тұрақты немесе жылдам қарқындылық
Жылдам немесе тұрақты ату жылдамдығы қарудың абсолюттік ең жоғары ату жылдамдығы деп есептелуі мүмкін. Тұрақты дегеніміз, толық автоматты қаруды үздіксіз ату, ал жылдам – жартылай автоматты немесе қолмен оперируші атыс қаруларына ғана қатысты. Жылдам және тұрақты ату көбінесе шабуылдардан немесе адам толқыны шабуылдарынан жақын қашықтықта қорғану үшін қолданылады. Мұндай жағдайларда бақылау, оқ-дәрі және тіпті нысана алу дәлдігінен гөрі ату көлеміне басымдық беріледі. Бұл ату жылдамдықтары қаруды және сарбазды физикалық шегіне дейін сынайды және оны ұзақ уақыт сақтау мүмкін емес.
Rapid or sustained rate of fire may be considered a weapons absolute maximum firing rate. The term sustained refers to firing a fully automatic weapon continuously, while rapid is limited to semi automatic or manually operated firearms. Rapid and sustained fire is usually reserved for close range defenses against ambushes or human wave attacks. Such scenarios trade control, ammunition, and even aiming for sheer volume of fire. These fire rates push weapons and soldiers to their physical limits and cannot be sustained for long periods.
Техникалық шектеулер
Өрт жылдамдығының жоғарылауының басты шектеуі жылу мәселесіне байланысты. Тіпті қолмен басқарылатын мылтық та оқ атқанда жылу бөледі. Автоматты мылтық жылуды соншалықты жылдам жинақтайды, оның қызып кетуіне жол бермеу үшін шаралар қабылдау қажет. Шешімдерге ұңғыларды ауыр ету, осылайша олардың баяу қызуын қамтамасыз ету, ұңғыларды экипаждар үшін жылдам алмастыруға мүмкіндік беру немесе қаруды салқындату үшін ұңғының айналасына су жакеттерін орнату кіреді. Қазіргі заманғы автоматты мылтық командасы өз қаруы үшін кем дегенде бір қосалқы ұңғыны алып жүреді, оны жаттығудан өткен экипаж бірнеше секунд ішінде ауыстыра алады. Қызып кету мәселелері қасақана оқ атуға (жануға) немесе, жауынгерлік жағдайда одан да жаманрақ, оқ атудың сәтсіздігіне, тіпті қарудың жарылуына әкелуі мүмкін. Сумен салқындатылатын қарулар өте жоғары тиімді оқ ату жылдамдығына (циклдық жылдамдыққа жақындап) жете алады, бірақ өте ауыр және зақымдануға осал. Белгілі бір мысал – Джон Браунинг жасаған және АҚШ күштері Бірінші дүниежүзілік соғыста қолданған M1917 Browning ауыр пулеметі. Ол АҚШ күштері Екінші дүниежүзілік соғыста қолданған, сондай-ақ әлі де қолданыстағы Browning M1919 пулеметінің және Browning M2 .50 калибрлі ауыр пулеметінің негізі болды, сонымен қатар Екінші дүниежүзілік соғыстағы жапондық Ho 103 ұшақ пулеметі сияқты көптеген түрлендірулердің негізі болды. Тағы бір аңызға айналған, сенімді ауыр пулемет – британдық Vickers пулеметі, ол Maxim пулеметінің дизайнына негізделген және Бірінші және Екінші дүниежүзілік соғыстарда әуеде де, жерде де қолданылды. Олардың кемшіліктеріне байланысты сумен салқындатылатын қарулар біртіндеп ауамен салқындатылатын қарулармен ауыстырылды. Ұшаққа орнатылған қару үшін салқындату құрылғысы қажет емес, себебі ұшақтың қозғалысы сыртқы ауа арқылы қаруды салқындатады. Осының салдарынан ұшаққа орнатылған пулеметтер, автоканон немесе Гатлинг типті пулеметтер жердегі әріптестерінен гөрі әлдеқайда ұзақ уақыт бойы от аша алады, олардың циклдық оқ ату жылдамдығына жақын жылдамдықпен. Дегенмен, оқ-дәрілердің салмағына байланысты, үздіксіз оқ ату оқ-дәрілердің жүктемесімен шектеледі, өйткені көптеген ұшақ оқ-дәрілері бірнеше секундтық оқ атуға жеткілікті оқ-дәрілерді ғана алып жүреді; мысалы, F-16 Falcon және оның түрлері 20 мм оқ-дәрілердің 511 патронын, ал F-22 Raptor 480 патронға жуық оқ-дәрілерді алып жүреді, бұл M61 Vulcan-ның 6000 айналымдық (секундына 100 патрон) циклдық жылдамдығымен шамамен бес секундтық оқ атуға тең. (Кейбір ұшақтар, дизайнының мақсатына байланысты, көбірек оқ-дәрілерді алып жүреді, мысалы, A-10 Thunderbolt-қа орнатылған GAU-8 Avenger, ол 17 секундтық оқ атуға жеткілікті 1150 патронға ие). Оқ ату жылдамдығына әсер ететін тағы бір фактор – оқ-дәрімен жабдықталуы. 50 айналымдық (минутына 3000 айналымдық) жылдамдықпен M134 Minigun-нан бес секундтық оқ ату шамамен 7,62 мм оқ-дәрілерді қажет етеді; бұл оны өздерімен бірге жеткілікті мөлшерде оқ-дәрілерді алып жүруге тиіс жаяу әскер үшін практикалық емес қаруға айналдырады. Осы және басқа да себептерге байланысты мұндай жоғары оқ ату жылдамдығы бар қарулар көбінесе көлік құралдарында немесе бекітілген нысандарда ғана кездеседі.
The major limitation in higher rates of fire arises due to the problem of heat. Even a manually operated rifle generates heat as rounds are fired. A machine gun builds up heat so rapidly that steps must be taken to prevent overheating. Solutions include making barrels heavier so that they heat up more slowly, making barrels rapidly replaceable by the crews, or using water jackets around the barrel to cool the weapon. A modern machine gun team will carry at least one spare barrel for their weapon, which can be swapped out within a few seconds by a trained crew. Problems with overheating can range from ammunition firing unintentionally (cook off), or, what is much worse in combat, failure to fire, or even explosion of the weapon. Water cooled weapons can achieve very high effective rates of fire (approaching their cyclic rate) but are very heavy and vulnerable to damage. A well known example is the M1917 Browning machine gun, a heavy machine gun designed by John Browning and used by US forces during WWI. It became the basis of the much more common Browning M1919 machine gun, used by US forces throughout World War II, as well as the Browning M2 .50 caliber heavy machine gun, which is still in service, as well as many adaptions, such as the Japanese Ho 103 aircraft machine gun during World War II. Another legendarily reliable heavy machine gun is the British Vickers machine gun, based on the Maxim machine gun design, which saw service both on the air and ground during World War I and World War II. Due to their disadvantages, water cooled weapons have gradually been replaced by much lighter air cooled weapons. For weapons mounted on aircraft, no cooling device is necessary due to the outside air cooling the weapon as the aircraft is moving. Consequently, aircraft mounted machine guns, autocannon or Gatling type guns can sustain fire far longer than ground based counterparts, firing close to their cyclic rate of fire. However, due to the weight of the ammunition, sustained fire is constrained by ammunition payload, as many aircraft cannons only carry enough ammunition for a few seconds' worth of firing; for example, the F 16 Falcon and its variants carry 511 rounds of 20mm ammunition, and the F 22 Raptor carries a similar amount at 480 rounds, which equates to roughly five seconds of firing at the M61 Vulcan's 6000 rpm (100 rounds per second) cyclic rate. (Some aircraft, due to the purpose of the design, do carry more, such as the GAU 8 Avenger mounted on the A 10 Thunderbolt, which carries 1,150 rounds of ammunition sufficient for 17 seconds of firing). Another factor influencing rate of fire is the supply of ammunition. At 50 rps (3,000 rpm), a five second burst from an M134 Minigun would use approximately of 7.62 mm ammunition; this alone would make it an impractical weapon for infantry who have to carry a reasonable supply of ammunition with them. For this and other reasons, weapons with such high rates of fire are typically only found on vehicles or fixed emplacements.