Кіріспе
Нью-Йорк штатының солтүстігіндегі өзен – Сенека өзені, АҚШ-тың Нью-Йорк штатының солтүстігіндегі Фингер-Лейкс аймағы арқылы 99,6 миль (99 км) қашықтыққа ағып өтеді. Осуего өзенінің негізгі саласы, Онтарио көліне құятын екінші ірі өзен – Сенека, Нью-Йорк штатының он төрт округінің аймақтарынан су жинайды. Сенека көбінесе шығысқа қарай ағып, кең, терең және көлбеу болып келеді. Өзеннің көп бөлігі Эри каналының бөлігі ретінде арналармен реттелген.
The Seneca River flows 61.6 mile (99 km) through the Finger Lakes region of Upstate New York in the United States. The main tributary of the Oswego River – the second largest river flowing into Lake Ontario – the Seneca drains in parts of fourteen New York counties. The Seneca flows generally east, and is wide and deep with a gentle gradient. Much of the river has been channelized to form part of the Erie Canal.
География
Сенека өзені Сенека округіне жататын Женева қаласынан басталады, Сенека көлінің ағысы ретінде, Вотерлоо және Сенека шарлауығынан шығысқа қарай ағады. Кейуга көлінің солтүстік жағынан Монтесума батпағы арқылы өтіп, солтүстікке бұрылады, батыстан Клайд өзенін қабылдап, Сенека-Кейуга округінің шекарасын, содан кейін Кейуга және Уэйн округтерінің шекарасын құрайды. Өзен 90-шы тас жолдың астынан өтеді, солтүстік-шығысқа қарай Уидспорттан өтіп, Кейуга округінің ортасынан Крос көліне құяды. Крос көлінен төмен Сенека өзені Онондага округіне кіреді. Ол тікелей солтүстікке, содан кейін шығысқа қарай, Болдуинсвилл және Ливерпуль қалаларынан өтіп, метрополитен Сиракузаның солтүстік жиегімен, Онондага көлінің ағысын қабылдайды. Содан кейін өзен солтүстікке қарай ағып, Онеида өзенімен Ондага-Освего округінің шекарасындағы Үш өзенде қосылады, Осуэго өзенін құрайды. Қосылған жерден Осуэго тағы 37 шақырым (23 миль) солтүстікке қарай ағып, Онтарио көліне Осуэго қаласында құяды. Сенека өзенінің су жинау алабының жалпы ауданы шамамен үлкен Осуэго өзені бассейнінің үштен екі бөлігін құрайды. Сенекаға он бір саусақ көлдің жетісінің ағысы құяды: Канандайгуа, Кеука, Сенека, Кейуга, Оваско, Сканеателс және Отиско. Канандайгуа көлі Канандайгуа шығару арқылы және Клайд өзені арқылы Сенека өзеніне құяды. Кеука көлі Кеука көлі шығару арқылы Сенека көліне құяды. Оваско және Сканеателс көлдері Сенекаға өздерінің есімдерін алып жүрген шығару арналары арқылы қосылады, ал Отиско көлі Нинемайл сағасы арқылы Онондага көліне құяды, ол өз кезегінде Сенекаға құяды. Онондага тайпасы қазіргі Онондага округінде, Онондага көлі мен Сиракуза маңында, ал Кейуга тайпасы өзен аңғарында және көл жағалауларында мекендеген. Үшеуі де шамамен 1570-1600 жылдар аралығында құрылған Ирокез лигасының құрамына кірді. Еуропалықтар келгенге дейін жүздеген жылдар бойы өзен Американың жергілікті халқы үшін маңызды сауда жолы болды.
Барлаушылар мен қоныстанушылар
Сенека өзеніне алғашқы болып жеткен еуропалықтар, шамамен 1600 жылдардың соңындағы иезуит миссионерлері болды. Олар Сенека көлінің бастауынан біршама төменде Сент-Стефан атты бекініс құрды.
Канализация
1821 жылы Сенека шлюздер компаниясы Кайуга көлінің үстіндегі Сенека өзенінің бойында сегіз шлюзді аяқтады, бұл Сенека көліне қарай кемелер жүзуге мүмкіндік берді. 1828 жылға қарай, бұл мемлекеттік меншікке өткен су жолымен, яғни Cayuga Seneca каналымен алмастырылды, оның 34 км-де (21 миль) он бір шлюзі бар. Эри каналының Сенека бөлігінің құрылысы 1820 жылдары басталды. Үш өзен мен Кайуга көлі арасындағы арна кеңейтіліп, түзетілді, баржаларды қабылдау үшін, ал басқа бөліктері параллель каналдар салу арқылы айналып өтілді. Канал жолы бірнеше жерде Сенека өзенінен өтуі керек болды, сондықтан қайықтарды өзен деңгейіне түсіру үшін шлюздер салынды, олар уақытша ағаш көпірлердің көмегімен сүйретілді. 1849 жылы су тасқыны мен шөгінділердің зиянын азайту мақсатында каналды өзеннен бөлу жұмыстары басталды. Кайуга көлінің шығысындағы Монтесума батпақтары Эри каналының жолындағы маңызды кедергі болды. Сенека және Клайд өзендері арқылы каналды өткізген тас Сенека өзені акведукы (Ричмонд акведукы) сегіз жылдық құрылыстан кейін 1857 жылы ашылды. 256 метр (840 фут) ұзындығымен ол Эри каналы жүйесіндегі екінші ең ұзын акведук болды. 1910 жылдары акведуктың көп бөлігі Барж каналында кемелер жүзуіне мүмкіндік беру үшін жарылыспен қиратылды.
Экология және қоршаған орта мәселелері
Онондага көлінің төменгі жағында Сенека өзені өнеркәсіптік және тұрмыстық қалдықтармен, оның ішінде сынаптың, полихлорирленген бифенилдердің (ПХБ), диоксин мен аммиактың жоғары деңгейлерімен орташа ластанған. Нью-Йорк штатының Денсаулық сақтау департаменті өзеннің төменгі ағысынан алынған балықты шектеулі мөлшерде тұтынуға кеңес береді. Өзеннің кейбір бөліктері жергілікті емес зебра мидияларымен қамтылған, олар еріген оттегінің деңгейін төмендетіп, балық популяцияларына әсер етеді. Крос көлінен төменгі қарайғы өзеннің бір бөлігіндегі мидиялардың тығыздығы Солтүстік Америкадағы ең жоғары деңгейлердің бірі болып есептеледі. Өзенде жалпы бақажандар мекендейді. 2001 жылдың шілде айында Фобес аралының жанында 43 жастағы ер адамға шабуыл жасалып, оның тізесіне жеңіл жарақат алған. Қазірге дейін өзенде адамға жасалған жалғыз тіркелген шабуыл осы.