Монтескьенің 1721 ж. жазылған «Парсы хаттары» романы – Франциядағы өмірді парсы ақсүйектерінің көзімен көрсетеді. Әдебиет тарихы, саяхат, әлеуметтік сын.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1721 жылы жарық көрген Шарль Луи де Секунданың, барон де Монтескьедің әдеби туындысы. Парсы әліпбиінің хаттары.
1721 literary work by Charles Louis de Secondat, baron de Montesquieu
letters of the Persian alphabet
"Парсы хаттары" – 1721 жылы Шарль де Секунда, барон де Монтескье жазған, Льюи XIV және Регенттік кезеңінде Францияда бірнеше жыл өткізген екі ойдан туған парсы ақсүйектері – Усбек пен Риканың басынан өткен оқиғаларын баяндайтын әдеби шығарма.
Persian Letters is a literary work, published in 1721, by Charles de Secondat, baron de Montesquieu, recounting the experiences of two fictional Persian noblemen, Usbek and Rica, who spend several years in France under Louis XIV and the Regency.
Жарияланым
Романның 150 хаттан тұратын алғашқы басылымы 1721 жылғы мамыр айында «Кельн: Пьер Марто» деген тақырыппен жарық көрді. Бұл Амстердам баспашысы Жак Дебордтың жасырын есімі болды, оның бизнесін енді оның жесірі Сюзанн де Ко басқарып отыр. «А» басылымы деп аталатын бұл мәтін 1998 жылдан бастап Оксфорд пен Лион/Парижде жарияланған Монтескьедің толық еңбектері үшін «Lettres persanes» (2004) соңғы сындық басылымында қолданылған. Сол жылдың соңында сол баспагерден шыққан екінші басылым («B») әзірге толыққанды түсіндірмесіз, қызығы, үш жаңа хат қосылған, ал бастапқы он үш хат алынып тасталған. Автордың өмірінде жарық көрген барлық басылымдар осы екеуінің бірінен алынған. 1758 жылы Монтескье ұлы дайындаған, автор қайтыс болғаннан кейін жарық көрген басылымда сегіз жаңа хат болды, сол кездегі жалпы саны 161-ге жетті, сондай-ақ автордың «Quelques réflexions sur les Lettres persanes» атты қысқаша еңбегі де қосылды. Бұл басылым 2004 жылғы «Œuvres complètes» I томына дейінгі барлық келесі басылымдардың бастауы болды, ол түпнұсқалық басылым мәтініне қайта оралды, бірақ «қосымша» деп белгіленген қосымша хаттарды қамтиды. Осы мақаладағы хаттарға сілтеме осы басылымға жасалады, ал жақшада 1758 жылғы нөмірлеу жүйесі көрсетілген.
The first edition of the novel, which consisted of 150 letters, appeared in May 1721 under the rubric Cologne: Pierre Marteau, a front for the Amsterdam publisher Jacques Desbordes whose business was now being run by his widow, Susanne de Caux. Referred to as edition A, this is the text utilized in the recent critical edition of Lettres persanes (2004) for the ongoing complete works of Montesquieu published in Oxford and Lyon/Paris beginning in 1998. A second edition (B) by the same publisher later in the same year, for which there is so far no entirely satisfactory explanation, curiously included three new letters but omitted thirteen of the original ones. All subsequent editions in the author's lifetime derive from one of these two. A posthumous edition in 1758, prepared by Montesquieu's son, included eight new letters – bringing the total at that point to 161 – and a short piece by the author entitled "Quelques réflexions sur les Lettres persanes". This edition has been the source of all subsequent editions prior to volume I of the Œuvres complètes in 2004, which reverts to the text of the original edition but includes the added letters marked as "supplementary." Letter references in this article will refer to this edition with, in parentheses, the numbering scheme of 1758.
Эпистолярлық роман
Монтескье «Перс хаттары туралы кейбір ескертулер» (1757) жарияланғанға дейін «Перс хаттарын» роман деп атаған емес: «Перс хаттарында күтпеген жерден романның бір түрін табудан гөрі ештеңе артықшылық таба алмады. Онда бастамасы, дамуы және соңы көрінеді; әртүрлі кейіпкерлер оларды байланыстыратын тізбекке орналастырылған». Бастапқыда, кітапты алғашқы оқырмандарының көпшілігі де, оның авторы да, ең алдымен роман деп ойлаған жоқ, тіпті қазіргі кезде жиі жіктелетін «эпистолярлық роман» деп те ойламады, себебі ол кезде бұл жанр қалыптасқан емес еді. Шындығында, ол сол кездегі жалғыз үлгі, яғни 1669 жылғы Гильергастың «Португалдық хаттарымен» көп ортақ емес. 1721 жылы «хаттар» жинағы көбінесе polemikaлық және саяси мерзімдік басылымдардың дәстүрін еске түсіретін, мысалы, «Lettres historiques» (1692–1728) немесе иезуиттердің танымал «fr» (1703–1776) журналын, сондай-ақ Луи XIV билігінің соңы мен Регенттік кезеңінің хроникасын екі әйелдің арасындағы хаттар түрінде ұсынатын Mme Dunoyer-дің «Lettres historiques et galantes» (1707–1717) сияқты еңбектерді еске түсіретін. Осылайша, «Перс хаттары» бұрыннан қалыптасқан форматтың кең таралғанын нығайтты. Оның көптеген еліктеушілерінде – Бойер д’Аргенстің «Lettres juives» (1738) және «Lettres chinoises» (1739), Пуйен де Сен-Фуаның «Lettres d’une Turque à Paris, écrites à sa sœur» (1730) (бірнеше рет «Перс хаттарымен» бірге жарияланған), және әсіресе Франсуаза де Граффиньидің «Lettres d’une Péruvienne» (1747) – Ричардсонның хат романдарын ескермегенде, 1721 мен 1754 жылдар аралығында «Перс хаттарын» «эпистолярлық романға» айналдырды. Сондықтан Монтескье «Менің ойларымда» былай деп жазады: «Менің перс хаттарым адамдарға хат романдарын жазуды үйретті» (№ 1621). Хаттар құрылымы өте икемді, барлығы он тоғыз хат алмасушы, кем дегенде жиырма екі алушы бар. Өзбек пен Рика (алғашқы 150 хаттың ішінде) біріншісі алпыс алты хатпен, екіншісі – қырық жеті хатпен басымдық танытады. Иббен хат жазушы емес, хат алушы ретінде көрінеді, ол тек екі хат жазады, бірақ қырық екі хатты алады. *** деп белгіленген аты-жөні көрсетілмеген тұлға (егер әрқашан бір адам болса) он сегіз хат алады, бірақ ешқандай хат жазбайды. Сонымен қатар, ерекше аномалия бар, яғни Хаги Иббидің Бен Жосуэге жазған хаты (37-хат [39]), олардың екеуі де басқа ешбір жерде есімдері аталмайды. Хаттардың барлығы ай күнтізбесіне сәйкес келеді, ал Роберт Шеклтон 1954 жылы көрсеткендей, мұсылман аттарын жай ғана алмастыру арқылы біздің күнтізбемізге сәйкес келеді: Зилкаде (қаңтар), Зилхаже (ақпан), Махаррам (наурыз), Сафар (сәуір), Ребиаб I (мамыр), Ребиаб II (маусым), Геммади I (шілде), Геммади II (тамыз), Регеб (қыркүйек), Шахбан (қазан), Рамазан (қараша), Халвал (желтоқсан).
Montesquieu never referred to Persian Letters as a novel until "Quelques remarques sur les Lettres persanes (1757)," which begins: "Nothing found more favor in Lettres persanes than to discover in them, unexpectedly, a sort of novel. One sees the beginning, the development, and the end; the various characters are placed in a chain that connects them." Initially, for most of its first readers as well as for its author, the book was not thought of primarily a novel, and even less an "epistolary novel" (as it is often classified now), which was not at that time in any sense a constituted genre. Indeed, it has little in common with the sole model at the time, Guilleragues's Lettres portugaises of 1669. A collection of "letters" in 1721 would more likely evoke the recent tradition of essentially polemical and political periodicals, such as Lettres historiques (1692–1728) or the Jesuits' famous fr (1703–1776), not to mention Mme Dunoyer's Lettres historiques et galantes (1707–1717) which, in the form of a correspondence between two women, provide a chronicle of the end of the reign of Louis XIV and the beginning of the Regency. Lettres persanes thus helped confirm the vogue of a format that was already more or less established. It is in its numerous imitations – such as Lettres juives (1738) and Lettres chinoises (1739) of Boyer d’Argens, Lettres d’une Turque à Paris, écrites à sa sœur (1730) by Poullain de Saint Foix (published several times in conjunction with Lettres persanes), and perhaps especially Françoise de Graffigny’s Lettres d’une Péruvienne (1747) – not to mention the letter novels of Richardson – which, between 1721 and 1754, had in effect transformed Lettres persanes into an "epistolary novel". Whence this remark in Montesquieu's Mes Pensées: "My Lettres persanes taught people to write letter novels" (no. 1621). The epistolary structure is quite flexible, nineteen correspondents in all, with at least twenty two recipients. Usbek and Rica by far dominate with sixty six letters for the former and forty seven for the latter (of the original 150). Ibben functions more as addressee than correspondent, writing only two letters but the recipient of forty two. An unnamed person designated only as *** (if always the same) receives eighteen letters but writes none at all. There is even a particular anomaly, a letter from Hagi Ibbi to Ben Josué (Letter 37 [39]), neither of whom is mentioned anywhere else. The letters are all dated in accordance with a lunar calendar which, as Robert Shackleton showed in 1954, in fact corresponds to our own by simple substitution of Muslim names as follows: Zilcadé (January), Zilhagé (February), Maharram (March), Saphar (April), Rebiab I (May), Rebiab II (June), Gemmadi I (July), Gemmadi II (August), Rhegeb (September), Chahban (October), Rhamazan (November), Chalval (December).
Әлеуметтік пікірлер
Парижде парсылар өз пікірлерін білдіреді және алуан түрлі тақырыптарда – мемлекеттік мекемелерден салон карикатураларына дейін – басқалардың пікірлерін сұрайды. Екі дос арасындағы мінездің айырмашылығы көзге түседі: Өзбек тәжірибелі, көп сұрақ қояды, ал Рика француз өмірінің әртүрлі жақтарына көбірек қызығады және шектеусіз. Екеуі де Монтескьедің бай сатирикалық үлгісін сақтайды, мысалы, Риканың 70 (72) хатында:
In Paris, the Persians express themselves and elicit the opinions of others on a wide variety of subjects, from governmental institutions to salon caricatures. The difference of temperament of the two friends is notable, Usbek being more experienced and asking many questions, Rica less constrained and more attracted by aspects of French life. Both retain Montesquieu's rich satirical tone, as in Rica's letter 70 (72):
«Кейін күні бір компанияда болғанда, өзін өте қанағаттанған бір адамды көрдім. Ол он бес минут ішінде моральдық үш мәселені, төрт тарихи проблеманы және физиканың бес сұрағын шешті. Мен мұндай жалпылама шешім қабылдаушыны ешқашан көрген емеспін; оның санасы ең кішкентай күмәнді де тоқтатпады. Олар ғылымнан бас тартып, күннің жаңалықтарына көшті; ол күннің жаңалықтары туралы шешім шығарды. Мен оны қателікке ұшыратуды қаладым және: «Күшімді пайдалануым керек, өз елімде паналауға тырысамын» дедім. Оған Персия туралы айттым, бірақ төрт сөз айтқаннан кейін ол М. Тавернье мен Шарденнің айыптарына сүйене отырып, екі рет менің сөзімді жоққа шығарды. «Ойбай, бұл кім екен?» дедім өзімше. «Енді ол Исфахан көшелерін менің өзімнен де жақсы біледі!» Менің шешімім тез болды: мен одан әрі ештеңе айтпадым, оны сөйлеуге қалдырдым, ол әлі де шешімдер қабылдауда. Бұл оқиға қарт патшаның қайтысынан бұрын болса да, оның көптеген жетістіктері әлі де Парижді таң қалдырады, мұнда «Инвалидтер» аяқталып, кафелер мен театрлар көбейіп жатыр. Біз парламенттердің, соттардың, діни ұйымдардың (капуциндер, иезуиттер т.б.), қоғамдық орындардың (Тюильри, Корольдік сарай) және олардың жұртшылығының, мемлекеттік негіздердің (соқырларға арналған «Quinze Vingts» (үш жүз) ауруханасы, жарақат алған ардагерлерге арналған «Инвалидтер») қызметін бақылаймыз. Олар екі парсының болуының өзінің де, басылымдардың көбеюінің арқасында, жылдам танымал құбылысқа айналғанын көрсетеді (28 [30] хат). Дебаттар өтетін кафе (34 [36] хат) театр мен опера сияқты қоғамдық институтқа айналды. Философ тасын өз қаражатымен іздеуге әлі де ақымақтар жетерлік. Жаңалықтарды тарататын адамдар мен мерзімді баспасөз күнделікті өмірде маңызды рөл атқара бастады. Институттардан (университет, Академия, ғылым, «Булл Юнигенитс») топтарға (мода, дендилер, кокеттер) және жеке тұлғаларға (опера әншісі, ескі жауынгер, еркек, т.б.) дейін барлығы оқырманның назарына түседі. Өзбектің өзі діни салыстырулар оны алаңдатады. Ол мұсылмандығынан ешқашан бас тартпаса да, христиандықтың кейбір аспектілеріне (Үштік, қасиеттілік) таңғалып, кейбір тағамдардың неге арам саналатыны туралы қатаң діни билік органдарына сұрақтар жібереді (15–17 [16–18] хаттар). Ол сондай-ақ екі дінді де, тіпті барлық діндерді де олардың әлеуметтік пайдалылығы тұрғысынан қарастырады. Бір автордың бірнеше хаттары белгілі бір тақырыпты толығырақ ашады, мысалы, Өзбектің Мирзаға троглодиттер туралы 11–14 хаттары, Өзбектің Редиге демография туралы 109–118 (113–122) хаттары, Риканың Сент-Виктор кітапханасына сапары туралы 128–132 (134–138) хаттары. Олар биліктің түрлері, климаттың әсері және отарлауды сынау сияқты мәселелер бойынша кейін «L’Esprit des lois» еңбегінде дамытылатын көптеген талдауларды ұсынады.
The other day I happened to be in a company where I saw a man who was very content with himself. In fifteen minutes he decided three questions of morality, four historical problems, and five points of physics. I have never seen such a universal decider ; his mind was never suspended by the slightest doubt. They left the sciences, and took up news of the day ; he decided about the news of the day. I wanted to trip him up, and said to myself: I must make use of my strength ; I am going to take refuge in my country. I spoke to him of Persia ; but I had scarcely said four words before he twice refuted me, based on the authority of MM. Tavernier and Chardin. Oh good Lord, said I to myself, who is this man ? Next thing he will know the streets of Isfahan better than I do ! My decision was soon made: I said no more, and let him talk, and he is still deciding. Although this takes place soon before the death of the aged king, much of what he has accomplished is still admired in a Paris where the Invalides is just being completed and cafés and theatre proliferate. We observe the function of parliaments, tribunals, religious bodies (Capuchins, Jesuits, etc. ), public places and their publics (the Tuileries, the Palais Royal), state foundations (the hospital of the Quinze Vingts (three hundred) for the blind, Invalides for wounded veterans). They describe a buzzing culture, where even the presence of two Persians quickly becomes a popular phenomenon thanks to the proliferation of prints (letter 28 [30]). The café – where debates take place (letter 34 [36]) – has become established as a public institution, as were already the theatre and opera. There are still people foolish enough to search at their own expense for the philosopher's stone; the newsmonger and the periodical press are beginning to play a significant role in everyday life. Everything from institutions (the university, the Academy, Sciences, the Bull Unigenitus) to groups (fashion, dandies, coquettes) to individuals (the opera singer, the old warrior, the rake, and so forth) comes before the reader's eye. Usbek for his part is troubled by religious comparisons. Though it never occurs to him to cease being a Muslim, and while he still wonders at some aspects of Christianity (the Trinity, communion), he writes to austere authorities to inquire, for example, why some foods are considered to be unclean (letters 15–17 [16–18]). He also assimilates the two religions and even all religions with respect to their social utility. Certain sequences of letters by a single author develop a particular subject more fully, such as letters 11–14 from Usbek to Mirza about the Troglodytes, letters 109–118 (113–122) from Usbek to Rhedi on demography, letters 128–132 (134–138) from Rica on his visit to the library at Saint Victor. They sketch numerous analyses that will later be developed in L’Esprit des lois for subjects such as the types of power, the influence of climate, and the critique of colonization.
Жүктеу
Өзбек батыстағы ерлер мен әйелдер арасындағы еркін қарым-қатынасты бағалайтын болса да, ол сергльдің иесі ретінде өзінің өткенінің тұтқыны болып қала береді. Оның әйелдері – жалқы, тастап кетілген ғашықтар рөлін ойнайды, ал ол – қожайын мен сүйікті, араларындағы байланыс шектеулі және олардың шынайы жандарын ашу аз; Өзбектің олармен сөйлесуі, олардың өзімен сөйлескендей, қиынға соғады. Сонымен қатар, Өзбек Персияға оралуына кепілдік жоқ екендігіне күмән келтіргендіктен, әйелдерінің көзқарасына қатысты да көңілі толмайды (6 және 19-шы хаттар [20]). Сергль – бұл шиеленіс ошағы, ол өзін одан одан сайын алыстатып, әйелдеріне евнухтарына сенгендей сенім артпайды (6-хат). Барлық жағдай соңғы хаттарда (139–150 [147–161]) күрт шиеленіседі, себебі хаттардың мерзімділігіне қатысты үш жылдан астам уақытқа созылған кенеттенгі аналепсия орын алады. 69 (71) хаттан 139 (147) хатқа дейін – 1714 жылдан 1720 жылға дейінгі кезеңде – Өзбектің бірде-бір хатында сергль туралы ештеңе айтылмайды, ал 94-тен 143-хаттарға дейін (тіпті, өлгеннен кейін жарық көрген қосымша 97-хаттан 8-хатқа дейін [145]) ол туралы ешқандай сөз қозгалмайды. 126-дан 137-хаттарға дейін (132-ден 148-хаттарға дейін) Рикадан келген, мұқият қарағанда, шамамен он бес ай бойы (1719 жылдың 4 тамызынан 1720 жылдың 22 қазанына дейін) Өзбектің үнсіз болғанын көрсетеді. Осы уақыт аралығында хаттар келгенімен, олар соңғы серияға дейін оқырманға белгісіз болып қалады, ол 1758 жылғы 9–11 (157, 158, 160) қосымша хаттар қосылғаннан кейін толыққанды дамиды, бірақ Өзбек 1714 жылдың қазан айында-ақ «сергльдің тәртіпсіздікте екенін» (63-хат [65]) білген еді. Көтеріліс рухы күшейген сайын, ол шара қолдануға шешім қабылдайды, бірақ тым кеш болады; хаттарды жеткізудегі кешігулер мен кейбіреулерінің жоғалуы салдарынан жағдай түзетуге келмейді. Көңілі құлаған Өзбек, үмітсіздікпен, Персияға оралуға мәжбүр екенін сезінеді; 1719 жылдың 4 қазанында ол: «Мен басымды жауларыма тапсырамын» деп шертейді (147 [155]). Дегенмен, ол солай істемейді: 1720 жылдың соңында ол әлі де Парижде, өйткені Лоудың «Жүйе» тарихы бар 134–137 (140–145) хаттары Роксананың соңғы хатынан кейін жазылған (1720 жылдың 8 мамырында), ол оны бұрын-соңын білген – жеткізуге кеткен уақыт шамамен бес ай болғандықтан – және өзінің соңғы хаттарын (қосымша 8-хат және 138-хат [145 және 146]) 1720 жылдың қазан және қараша айларында жазған. Оның қайтып оралатынына ешқандай себеп жоқ.
While Usbek appreciates the freer relations among men and women in the West, he remains, as master of a seraglio, in some measure a prisoner of his past. His wives play the role of languorous, abandoned lovers, he that of master and lover, with limited communication and little revelation of their true selves; Usbek's language with them is as constrained as theirs with him. Suspecting from the outset, moreover, that he is not assured of a return to Persia, Usbek is also already disabused with respect to the attitude of his wives (letters 6 and 19 [20]). The seraglio is a bed of tension from which he increasingly distances himself, trusting his wives no more than he really trusts his eunuchs (Letter 6). Everything cascades in the final letters (139–150 [147–161]), thanks to a sudden analepse of more than three years with respect to the sequence of letters by date. From letter 69 (71) to letter 139 (147) – chronologically from 1714 to 1720 – not a single letter from Usbek relates to the seraglio, which from letter 94 to 143 (and even in the posthumous edition from supplementary letter 97 to letter supplementary letter 8 [145]) is unmentioned in any guise. The letters from 126 to 137 (132 to 148) are from Rica, which, when examined closely, means that for about fifteen months (from 4 August 1719 to 22 October 1720) Usbek is silent. Although he has in the meantime received letters, they are unknown to the reader until the final series, which is more developed after the addition of supplementary letters 9–11 (157, 158, 160) of 1758, although Usbek has learned as early as October 1714 that "the seraglio is in disorder" (letter 63 [65]). As the spirit of rebellion advances, he decides to take action, but too late; with delays in the transmission of letters and the loss of some of them, the situation is beyond remedy. A dejected Usbek is apparently resigned to the necessity of returning, with little hope, to Persia; on 4 October 1719 he laments: "I shall deliver my head to my enemies" (147 [155]). He nevertheless does not do so: late in 1720 he is still in Paris, for letters 134–137 (140–145), which contain the history of Law's "System", are in fact posterior to Roxane's last missive (dated 8 May 1720), which he must already have received – the usual time for delivery being about five months – when he writes the latest in date of his own (supplementary letter 8 and letter 138 [145 and 146]), in October and November 1720. There is no reason to think he ever actually returns.
Тарихи сын
Lettres persanes бірден және ұзаққа созылған сенсация тудырып, жиі еліктелді, бірақ уақыт өте келе әртүрліше түсіндірілді. ХХ ғасырдың ортасына дейін, оның ішінде Ла Брюер, Паскаль және Фонтенелдің классикалық дәстүріндегі карикатурасымен қатар, Регенттіктің "рухы" бағаланды. Оны романдық жанрға жатқызу ешкімнің ойына келген жоқ. Әңгіменің парсылық жағы көбінесе қиялға толы декорация ретінде қарастырылды, ал шығарманың нағыз қызығушылығы француз қоғамына қатысты жалған "шығыстық" әсерлерінде, сондай-ақ саяси және діни сатира мен сынға негізделген. 1950 жылдары жақсы мәтіндер мен жаңа зерттеулерге негізделген жаңа кезең басталды. Пауль Верньердің «Classiques Garnier» басылымы, ұзақ жылдар бойы стандартты басылым болып келді, Роберт Шеклтонның мұсылмандық хронологияны қолдану жөніндегі тұжырымдары және Роджер Мерсье, Роджер Лауфер, Полин Краның жаңа перспективалары ерекше маңызға ие болды. Бұл жұмыстың бірлігіне жаңа назар аударылып, сераль оның жалпы мағынасына енгізілді. Соңынан келген зерттеушілер хаттардың формасының (Руссет, Лауфер, Версини) қыры мен бұрышын, серальдің құрылымы мен мағынасын (Брейди, Сингерман) және Усбектің айқай-шулы қайшылықтарын зерттеді. Соңғы онжылдықтарда дін (Кра) және әсіресе саясат (Эрард, Гулемот, Бенрекасса) басымдыққа ие болды, барлық әйелдері мен евнухтарымен сераль рөліне (Гроричард, Голдзинк, МакАльпин, Старобински, Делон) немесе Шығыс пен Батыстың мәдени контрастына қайта оралу байқалды.
Lettres persanes was an immediate and durable sensation and was often imitated, but it has been diversely read over time. Until the middle of the twentieth century, it was the "spirit" of the Regency which was largely admired, as well as the caricature in the classical tradition of La Bruyère, Pascal and Fontenelle. No one thought to attach it to the novelistic genre. The Persian side of the story tended to be considered as a fanciful decor, the true interest of the work lying in its factitious "oriental" impressions of French society, along with political and religious satire and critique. In the 1950s began a new era of studies based on better texts and renewed research. Particularly important were the extensively annotated edition by Paul Vernière for Classiques Garnier, long the standard edition, and the findings of Robert Shackleton regarding its use of Muslim chronology; also new perspectives by Roger Mercier, Roger Laufer, and Pauline Kra, which put new focus on the work's unity and integrated the seraglio into its overall meaning. Others who have followed have looked into the ramifications of epistolary form (Rousset, Laufer, Versini), the structure and meaning of the seraglio (Brady, Singerman), and Usbek's purported contradictions. In recent decades it has been religion (Kra) and especially politics (Ehrard, Goulemot, Benrekassa) which predominate, with a progressive return to the role of the seraglio with all its women and eunuchs (Grosrichard, Goldzink, McAlpin, Starobinski, Delon) or the cultural contrast of Orient and Occident.