Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ақша ұсынысының орталық банк ақшасына қатынасы
Ratio of money supply to central bank money
Монетарлық экономикада ақша мультипликаторы – ақша ұсынысының ақша базасына (яғни орталық банк ақшасына) қатынасы. Егер ақша мультипликаторы тұрақты болса, онда орталық банк ақша базасын анықтау арқылы ақша ұсынысын бақылай алады. Кейбір қарапайым түсіндірмелерде ақша мультипликаторы орталық банк белгілеген міндетті резерв нормасының кері шамасы ретінде ұсынылады. Бірақ, жалпы алғанда, мультипликатор шаруашылықтардың қалауларына, заңдық реттеуге және коммерциялық банктердің бизнес саясатына байланысты болады – орталық банк оларға әсер ете алады, бірақ толығымен бақылай алмайды. Ақша мультипликаторы теориясы орталық банктың ақша ұсынысын қалай басқара алатынына қатысты түсінік береді, сондықтан ақша ұсынысына бағытталған монетарлық саясат стратегияларын қарастырғанда маңызды. Тарихи тұрғыдан алғанда, кейбір орталық банктер 1970-1980 жылдарға дейін ақша ұсынысын және оның өсу қарқынын бақылау арқылы монетарлық саясат жүргізуге тырысты. Бірақ нәтижелер қанағаттанарлық болған жоқ, сондықтан 1990 жылдардың басында көптеген орталық банктер ақша өсімін тікелей бақылаудан бас тартып, инфляцияны тікелей мақсат етуге көшті, экономикалық белсенділікті ықпалдастыру үшін пайыздық ставкаларды өздерінің негізгі құралы ретінде пайдаланды. Ақша ұсынысының мөлшерін бақылау орталық банк саясатының маңызды мақсаты болмай қалғандықтан, ақша мультипликаторы қазіргі монетарлық саясатты түсіну үшін бұрынғыдай маңызды емес. Дегенмен, ол әлі де экономиканың кіріспе оқулықтарында орталық банк саясаты мен ақша ұсынысы арасындағы байланысты қарапайым түрде түсіндіру үшін қолданылады.
In monetary economics, the money multiplier is the ratio of the money supply to the monetary base (i. e. central bank money). If the money multiplier is stable, it implies that the central bank can control the money supply by determining the monetary base. In some simplified expositions, the monetary multiplier is presented as simply the reciprocal of the reserve ratio, if any, required by the central bank. More generally, the multiplier will depend on the preferences of households, the legal regulation and the business policies of commercial banks factors which the central bank can influence, but not control completely. Because the money multiplier theory offers a potential explanation of the ways in which the central bank can control the total money supply, it is relevant when considering monetary policy strategies that target the money supply. Historically, some central banks have tried to conduct monetary policy by targeting the money supply and its growth rate, particularly in the 1970s and 1980s. The results were not considered satisfactory, however, and starting in the early 1990s, most central banks abandoned trying to steer money growth in favour of targeting inflation directly, using changes in interest rates as the main instrument to influence economic activity. As controlling the size of the money supply has ceased being an important goal for central bank policy generally, the money multiplier parallelly has become less relevant as a tool to understand current monetary policy. It is still often used in introductory economic textbooks, however, as a simple shorthand description of the connections between central bank policies and the money supply.
Интерпретация
Жалпы алғанда, ақша-депозит қатынасы C/D үй шаруашылықтарының ақшаны қандай түрінде сақтауды қалайтынын (ақша немесе депозит) көрсетеді. Резервтік депозит қатынасы R/D коммерциялық банктердің бизнес саясатымен және банктерді реттейтін заңдармен анықталады.
Generally, the currency deposit ratio C/D reflects the preferences of households about the form of money they wish to hold (currency versus deposits). The reserve deposit ratio R/D will be determined by the business policies of commercial banks and the laws regulating banks.
Артық қорлардың маңызы
Ақша көбейтуші теориясының кейбір тұжырымдамаларында коммерциялық банктерде тек ақша-несиелік органдар заң бойынша талап ететін резервтер ғана болады, сондықтан R/D коэффициентін орталық банктер тікелей анықтайды. Бұл Ұлыбритания, Канада, Австралия, Жаңа Зеландия және Скандинавия елдерінде кең таралған. Банктердің банктер үшін мүмкіндік шығындары өзгерген сайын уақыт өте келе өзгеруі мүмкін мөлшерде артық резервтерді ерікті түрде ұстап тұру мүмкіндігі – ақша көбейтушінің тұрақты болмауының бір себебі. Мысалы, АҚШ-та артық резервтерге сыйақы ставкаларын енгізгеннен кейін, 2007–2010 жылдардағы қаржылық дағдарыс кезінде артық резервтердің үлкен өсімі болды. АҚШ банктерінің артық резервтері 2008 жылдың тамызындағы 2 миллиард доллардан астам 500 есеге өсіп, 2009 жылдың қарашасында 1000 миллиард доллардан асты. Банктердің резервтер мен депозиттер арақатынасын эндогендік түрде түзетуге қабілеттілігі, ақша көбейтушінің тұрақсыздығына себеп болатын бұрыннан белгілі бір түсінік. Пол Самуэльсон 1948 жылғы бестселлерлік оқулығында былай атап өткен:
In some presentations of the money multiplier theory, the further simplification is made that commercial banks only hold the reserves that are legally required by the monetary authorities so that the R/D ratio is determined directly by the central banks. the United Kingdom, Canada, Australia, New Zealand and the Scandinavian countries. The possibility of banks voluntarily choosing to hold excess reserves, in amounts that may change over time as the opportunity costs for banks change, are one reason why the monetary multiplier may not be stable. For instance, following the introduction of interest rates on excess reserves in the US, a large growth in excess reserves occurred in the Financial crisis of 2007–2010, US bank excess reserves growing over 500 fold, from under $2 billion in August 2008 to over $1,000 billion in November 2009. The insight that banks may adjust their reserve/deposit ratio endogenously, making the money multiplier unstable, is old. Paul Samuelson noted in his bestselling textbook in 1948 that:
Қайта айтқанда, орталық банк ақшасының ұлғаюы коммерциялық банк ақшасына әкелмейді, себебі бұл ақшаны несиеге беру міндетті емес – керісінше, ол несиеленбеген (яғни артық) резервтердің өсуіне әкелуі мүмкін. Бұл жағдай "жіпке басу" деп аталады: орталық банк ақшасын шығару коммерциялық банктерді несиелендіруді қысқартуға мәжбүрлейді (бұл механизм арқылы ақша алуға болады), бірақ орталық банк ақшасының енгізілуі коммерциялық банктерді несиелендіруге мәжбүрлемейді (бұл механизм арқылы итеруге болмайды). Банктердің артық резерв ретінде ұстауға таңдайтын активтерінің мөлшері коммерциялық банктерден жалпы халыққа берілетін несиелердің нарықтық ставкасы артық резервтерге төленетін сыйақы ставкасынан асып түсетін мөлшерге және басқа банктерге берілетін несиелердің нарықтық ставкасы (АҚШ-та федералдық қорлар ставкасы) артық резервтерге төленетін сыйақы ставкасынан асып түсетін мөлшерге кері пропорционалды. Ақша көбейтуші өз кезегінде қажетті резерв/депозит қатынасына кері пропорционалды болғандықтан, ақша көбейтуші осы екі мүмкіндік шығынына тура пропорционалды. Сонымен қатар, халықтың валюта/депозит қатынасын таңдауы валютаның өте ликвидті баламаларынан түсетін табысқа кері пропорционалды; валюта қатынасы ақша көбейтушіге теріс әсер ететіндіктен, ақша көбейтушіге осы баламалардан түсетін табыс оң әсер етеді. Тұрақты көбейтуші деп болжағанда, егер бұл қатынастар шын мәнінде өзгермесе, болжамдар жарамды екенін ескеру қажет. Кейде бұл орын алады, кейде болмайды; мысалы, орталық банк ақшасының ұлғаюы (яғни базалық ақша) коммерциялық банк ақшасының ұлғаюына әкелуі мүмкін – және егер бұл қатынастар (және осының нәтижесінде көбейтуші) тұрақты болса, немесе артық резервтердің ұлғаюына, бірақ коммерциялық банк ақшасының өзгеруіне аз немесе мүлдем өзгеріс болмауы мүмкін, бұл жағдайда резервтер мен депозиттер арақатынасы өседі және көбейтуші төмендейді.
Restated, increases in central bank money may not result in commercial bank money because the money is not required to be lent out – it may instead result in a growth of unlent (i. e. excess) reserves. This situation has been referred to as "pushing on a string": withdrawal of central bank money compels commercial banks to curtail lending (one can pull money via this mechanism), but input of central bank money does not compel commercial banks to lend (one cannot push via this mechanism). The amount of its assets that a bank chooses to hold as excess reserves is a decreasing function of the amount by which the market rate for loans to the general public from commercial banks exceeds the interest rate on excess reserves and of the amount by which the market rate for loans to other banks (in the US, the federal funds rate) exceeds the interest rate on excess reserves. Since the money multiplier in turn depends negatively on the desired reserve/deposit ratio, the money multiplier depends positively on these two opportunity costs. Moreover, the public’s choice of the currency/deposit ratio depends negatively on market rates of return on highly liquid substitutes for currency; since the currency ratio negatively affects the money multiplier, the money multiplier is positively affected by the return on these substitutes. Note that when making predictions assuming a constant multiplier, the predictions are valid only if these ratios do not in fact change. Sometimes this holds, and sometimes it does not; for example, increases in central bank money (i. e. base money) may result in increases in commercial bank money – and will, if these ratios (and thus multiplier) stay constant – or may result in increases in excess reserves but little or no change in commercial bank money, in which case the reserve–deposit ratio will grow and the multiplier will fall.
"Ең алдымен несиелер" моделі
Жоғарыда сипатталған сәйкестіктегі себеп-салдар байланысының басқаша түсіндірілуі ақша массасы мен ақша базасы арасындағы байланыстың біріншісінен екіншісіне қарай бағаланады: Пайыздық ставканы бағыттайтын орталық банктер резервтік талаптар мен жасалған депозиттердің көлемін ескере отырып, банктік жүйе қажет ететін резервтің кез келген мөлшерін ұсынады. Бұл ақша құрудың баламалы моделінде несиелерді коммерциялық банктер бірінші болып береді – мысалы, 1000 долларлық несие, бұл жағдайда банк депозиторлардан, басқа жеке қаржыландыру көздерінен немесе орталық банктерден 100 доллар резерв алуы қажет болуы мүмкін. Бұл көзқарас эндогендік ақша теорияларында қолдау тапқан.
An alternative interpretation of the direction of causality in the identity described above is that the connection between the money supply and the monetary base goes from the former to the latter: Interest rate targeting central banks supply whatever amount of reserves that the banking system demands, given the reserve requirements and the amount of deposits that have been created. In this alternative model of money creation, loans are first extended by commercial banks – say, $1,000 of loans, which may then require that the bank borrow $100 of reserves either from depositors or other private sources of financing, or from the central bank. This view is advanced in endogenous money theories.
Нақтыдағы ақша-кредит саясаты
Көптеген оқулықтарда қолданылған ақша көбейтуші теориясының нақтылығы бірнеше экономисттер тарапынан күмәнданып қарастырылады және қазіргі орталық банктердің іс-әрекетін сипаттау ретінде көбінесе қабылданбайды. Бұл, әсіресе, соңғы онжылдықтарда ірі орталық банктердің ақша ұсынысын бақылауға тырыспауы себебінен теорияны қолданусыз қылады. Сонымен қатар, егер орталық банктер ақша ұсынысын бақылауды қаласа, олардың оны қаншалықты дәрежеде қадағалай алатыны да күмәнді. Бұл мәселе ақша көбейтушінің тұрақтылығымен байланысты.
Whereas used in many textbooks, the realism of the money multiplier theory is questioned by several economists, and it is generally rejected as a useful description of actual central bank behaviour today, partly because major central banks generally have not tried to control the monetary supply during the last decades, hence making the theory irrelevant, partly because it is doubtful as to how large an extent the central banks would be able to control the money supply, should they wish to. The last question is a matter of the stability of the money multiplier.
Ақша массасын басқаруға бағытталған тарихи әрекеттер
Тарихи тұрғыдан алғанда, орталық банктер кейбір кезеңдерде ақша ұсынысының белгілі бір деңгейін немесе өсу қарқынын мақсат тұтып, стратегиялар қолданды, әсіресе 1970-ші жылдардың соңы мен 1980-ші жылдары, монетаристік теория мен ақшаның сандық теориясының ықпалымен. Бірақ бұл стратегиялар тиімді болмады және қайтадан қолданудан тоқтатылды.
Historically, central banks have in some periods used strategies of trying to target a certain level or growth rate of money supply, in particular during the late 1970s and 1980s, inspired by monetarist theory and the quantity theory of money. However, these strategies turned out to not work very well and were abandoned again.