Кіріспе

АҚШ-тың баллистикалық зымыранға қарсы жүйесі Brilliant Pebbles – 1987 жылы Лоуэлл Вуд пен Лоуренс Ливермор ұлттық зертханасының Эдвард Теллер ұсынған баллистикалық зымыран қорғаныс (БЗҚ) жүйесі. Жүйе мыңдаған шағын спутниктерден тұрады, олардың әрқайсысы дәстүрлі жылу іздейтін зымырандарға ұқсас зымыранмен жабдықталған, және Жердің төменгі орбитасындағы шоқжұлдыздарға орналастырылады, соның салдарынан жүздеген спутник әрқашан Кеңес Одағының үстінде болады. Егер кеңестіктер өздерінің стратегиялық зымырандары (МБР) флотын іске қосса, «тас-қиыршықтар» инфрақызыл сенсорлар арқылы олардың зымыран қозғалтқыштарын анықтап, соқтығысады. «Тас-қиыршықтар» МБР-дің оқ-дәрілерін шығаруға үлкермес бұрын соққы беретіндіктен, әрбір «тас-қиыршық» бір ретпен бірнеше оқ-дәріні жоя алады. Атауы – Дэниел О. Грэмның Стратегиялық қорғаныс бастамасының (СҚБ) аясында ұсынған «Ақылды тастар» идеясымен байланысты. Бұл идеяда үлкен шайқас станциялары, қуатты сенсорлармен және ондаған кішкентай зымырандармен, «тастармен» жабдықталған. Кеңес Одағының үстінде жеткілікті зымырандарды қамтамасыз ету үшін кемінде 423 станция қажет болар еді. АҚШ Әуе күштері мұндай мөлшердегі зымырандарды ғарышқа жеткізудің қабілеті қолданыстағыдан әлдеқайда артық болатынын көрсетті. Теллер Грэммен болған кездесулерде бұл тұжырымдаманы «қисынсыз» деп бағалады және спутникке қарсы қарулардың шабуылына осал екенін айтты. СҚБ кеңсесі (СҚБО) де осы тұжырымдаманы қолдамады. Теллер мен Вуд бастапқыда өздерінің БЗҚ жүйесін, Project Excalibur жобасын ұсынды. Бұл жобада ядролық жарылыс арқылы қозғалатын рентген лазері қолданылатын, ол бір мезгілде ондаған МБР-ді жоюға қабілетті. 1986 жылы Excalibur бірнеше маңызды сынақтан өтпеді. Содан кейін Америка физикалық қоғамы СҚБ зерттейтін энергияны бағыттаушы қарулардың ешқайсысы қолдануға дайын емес екенін көрсететін есеп жариялады. Бұл тәсілдерден қысқа мерзімге бас тартып, СҚБО жаңа концепцияны ұсынды, ол негізінен «Ақылды тастар» деп аталды. Осы кезде Вуд Pebbles-ті ұсынды, сенсорлар мен микропроцессорлардағы жетістіктер орталық станцияның қажеттілігін жойатынын, ал зымырандар өздеріне қажетті барлық жабдықтарды өздерімен алып жүре алатынын атап өтті. Бұл жүйеге шабуыл жасау үшін, әрбір станцияға емес, әрбір «тас-қиыршыққа» қарсы спутникке қарсы қару іске қосылуы керек еді. Көптеген зерттеулерден кейін 1990 жылы Pebbles Rocks-ты СҚБ дизайнының негізгі нұсқасы ретінде ығыстырды және 1991 жылы өндіріске тапсырылып, «Стратегиялық қорғаныс бастамасының ең үлкен жетістігі» атанды. Осы кезде Кеңес Одағы ыдырады және қауіптің сипаты қысқа қашықтықтағы баллистикалық зымырандарға қатысты өзгерді. Pebbles модификацияланды, бірақ бұл оның салмағы мен құнын арттырды; бастапқы жоба шамамен 10 000 зымыранды қамтуды және 10-20 миллиард долларға дейін шығын шығаруды көздеген, бірақ 1990 жылға қарай 4600 зымыранға кеткен шығын 55 миллиард долларға жетті. 1990 жылдардың басында Конгрестегі күрес 1993 жылы Pebbles жобасының тоқтатылуына әкелді.

Ақылды тастар

Рональд Рейганның Стратегиялық қорғаныс бастамасының пайда болу тарихы туралы көптеген әңгімелер бар. Бір жиі айтылатын әңгіме бойынша, бәрі Рейганның Альфред Хичкоктің "Жыртылған перде" фильмін көргенінен басталды. Ал Эдвард Теллер 1967 жылы Рейган қатысқан БМД тақырыбындағы баяндамасына тоқтады. Тағы біреулер Рейганның 1979 жылы Шайен тауы кешеніне жасаған сапарына назар салады; ол онда кеңестік зымырандарды анықтап, олардың жолын қадағалайтын жүйелерді көрді. Ол осы жағдайда не істеуге болатынын сұрағанда, оған «өз зымырандарымызды ұшырайық» деп жауап берді. Себебі қандай болса да, Рейган Өзара кепілді жойылудың (MAD) абсурд екеніне көз жеткізді, оны халықаралық деңгейдегі өзіне-өзі зиян келтіру келісімі деп есептеді. Рейган 1980 жылғы президенттік сайлау кампаниясы кезіндегі әскери кеңесшісі және Қорғаныс барлау агенттігінің бұрынғы директоры Дэниел О. Грэмге мүмкін болатын шешімдерді іздеуді тапсырды. Бастапқыда Грэм ұшқыштармен жабдықталған ғарышкерлер жүйесін ұсынды, бірақ бұл идея тез арада қабылданбады. Содан кейін ол 1960-шы жылдардағы BAMBI жобасын жаңартып, оны «Ақылды тастар» деп аталатын жаңа жүйенің негізі етті. Бұл тұжырымдама төмен Жер орбитасындағы «жауынгерлік станцияларды» пайдаланды, олардың әрқайсысында дәстүрлі әуеден әуеге зымыранға ұқсас бірнеше ондаған кішкентай зымырандар болды. Платформалар кеңестік ICBM-дерді ұшырылатын кезде анықтап, қадағалауға арналған жетілдірілген сенсорларды алып жүрді, содан кейін зымырандарды ұшырып, оларды зымыранның инфрақызыл сенсорлары ICBM-ді анықтайтынша басқарды. ICBM зымыран қозғалтқышы инфрақызыл сәуледе өте жарқын болғандықтан, тіпті қарапайым кескіш зымыран да оларды сәтті қадағалай алатын еді. Кескіш зымырандар салыстырмалы түрде кішкентай болғандықтан және шектеулі мөлшерде ракеталық отынға ие болғандықтан, олар станцияның шектеулі қашықтығындағы ICBM-дерге ғана шабуыл жасай алатын еді. Бұл станцияларды нысаналарына жақын ұстау үшін олар төмен орбитада болуы керек еді. Осы биіктікте станциялар Жер бетімен салыстырғанда жоғары жылдамдықпен қозғалды. Осы жылдамдықпен кез келген станция Кеңес Одағының үстінде бірнеше минут қана өткізеді. Кез келген уақытта дұрыс жерде жеткілікті станциялардың болуын қамтамасыз ету үшін жүздеген станциялар қажет болды. Әуе күштері мұндай жүйені құру үшін жеткілікті ұшыру мүмкіндігі жоқ екенін атап өтті, тіпті оны ұшырса да, оны күтіп ұстау 1963 жылғы шамамен 30 миллиард долларға (1963 жылғы 30000000000.0 доллар қазіргі жылдардағы <есептелген сомаға> тең) бағаланатын еді. Сонымен қатар, станцияларды спутникке қарсы қару-жарақтан (ASAT) қорғаудың тиімді жолы жоқ екені және кеңестіктер әр платформаға біреуін оңай ұшыра алатыны айтылды. BAMBI тұңғыш рет зерттелгеннен бері жиырма жыл өткенімен және тұжырымдама бірнеше рет қайта қарастырылғанмен, осы мәселелерге ешқандай айқын шешім табылмады. Қазіргі таңда «Жаһандық баллистикалық зымыран қорғанысы» деп аталатын «Ақылды тастар» жобасы осы барлық мәселелерді елемеді, тек ең аз ақпаратты ғана ұсынды. Бір байқаушы бұл тұжырымдаманы «бір көрініс диаграммасының тереңдігі» және «практикалық инженерлік қарастырулар немесе физика заңдарымен шектеусіз» деп сынайды. Осыған қарамастан, Грэм көп ұзамай өзінің идеясын дамытуға және қолдауға көмектесетін Жоғары шекаралық панель деп аталатын топ құрған, бірдей ойлы республикашылдар тобын тапты. Топты Карл Бендецен басқарды және The Heritage Foundation ұсынған бөлмеде кездесуді бастады.

Экскалибур

Грэхам өзінің «Ақылды тастар» концепциясын қалыптастырып жатқан кезде, Лоуренс Ливермор ұлттық зертханасында (LLNL немесе Ливермор) рентген лазерлерін зерттеулер маңызды табысқа жетті. Ядролық жарылыстар зор мөлшерде рентген энергиясын бөліп шығарады және оларды тар сәулелерге шоғырландыруға болады, бұл ұзақ қашықтықтағы лазерлік қарудың негізі болуы мүмкін еді. Бұрынғы жүйелерде көміртекті лазерлік материалдар қолданылған, бірақ есептеулер энергияны металл таяқшаны пайдалану арқылы едәуір арттыруға болатынын көрсетті. Бұл идея көбінесе теориялық болды, 1980 жылдың қарашасындағы жаңа концепцияның маңызды сынағына дейін. Ядролық оқ-дәрілерді ондаған таяқшалармен қоршап, олардың әрқайсысын қарсыластың зымыранын жою үшін жеке-жеке бағыттап қоюға болар еді. Мұндай бір ғана оқ-дәрі шамамен бір радиуста 50 зымыранды жоюға қабілетті болар еді. Мұндай қарулардың шағын флоты кез келген советтік шабуылды күйретуге мүмкіндік берер еді. 1981 жылдың ақпан айында Теллер мен Вуд Вашингтонға барып, осы қаруларды өндіру үшін Манхэттен жобасы деңгейіндегі даму күш-жігерін ұсынды, оны олар «Экскалибур» жобасы деп атады. Теллер сонымен қатар High Frontier тобының мүшесі болды және Грэхамның «Ақылды тастар» концепциясын «қисынсыз» деп сынап, оның орнына өзінің «Экскалибур» қаруын пайдалануды ұсынды. Грэхам «Экскалибурдың» қанағаттандырмайтын тұсын көрсетіп, оның өзін-өзі жою арқылы жұмыс істейтінін, сондықтан кеңестік спутникке қарсы қару жақындаса, ол ASAT-қа шабуыл жасау үшін өзін-өзі жоюға немесе ASAT-тың өзіне жоюға мүмкіндік беруі мүмкін екенін атап өтті. Қай жағдайда болса да, «Экскалибур» жойылған болар еді. Теллер көп ұзамай шешіммен оралды. Бұл концепция бойынша «Экскалибур» қарулары су асты кемелеріндегі зымырандарға орналастырылып, қажет болған кезде ұшырылатын болар еді. Өзінің маңызын жоғалтып бара жатқанын сезінген Грэхам 1981 жылдың желтоқсан айында топтан шығып, High Frontier Inc. компаниясын құрды. 1982 жылдың наурыз айында олар осы тақырыпта жарқын кітап жариялады. Онда жүйе «толықтай бес-алты жыл ішінде 10-15 миллиард долларлық ең төмен шығынмен іске қосылуы мүмкін» делінген. Басылымға дейінгі нұсқасы Әуе күштеріне жіберілді, олар оны «техникалық құндылығы жоқ және қабылдамауы керек» деп бағалады.

Алдын ала сәтсіздіктер, APS есебі

1983 жылғы 23 наурызда Рейган өзінің танымал "Жұлдызды соғыс" атты сөйлемін жасады, онда АҚШ ғалымдарын ядролық қаруды қолданусыз қалдыратын қорғаныс жүйесін құруға шақырды. Келесі жылы бұл Стратегиялық қорғаныс бастамасы кеңсесі (SDIO) ретінде Қорғаныс министрлігінің бөлімшесі ретінде ресми тіркелді, жақын арада АҚШ-тың қару-жарақ зертханалары мен ірі қорғаныс мердігерлері осы мақсатқа жету үшін әртүрлі жүйелерді зерттеуге кірісті. Экскалибур және ғарышқа орналасқан лазерлермен қатар, жаңа ұсыныстарға жерге орналасқан лазерлер, әртүрлі бөлшек сәулелі қарулар және ядролық пішінделген зарядтар кірді. SDI-дың бастапқы кезеңдерінде SDIO "Смарт-Рокс" тұжырымдамасын ескермеді. Зерттеуші ғалым Эштон Картер (кейіннен Қорғаныс министрі болды) жүргізген зерттеуде жүйенің "қазіргі кеңестік құрлық аралық баллистикалық зымырандарын (МБР) ұшыру кезеңінде тоқтату мүмкіндігі өте шектеулі және болашақтағы MX сияқты кеңестік зымырандарына қарсы ешқандай мүмкіндігі жоқ, тіпті кеңестік қорғанысты жеңуге тырыспаған жағдайда да" деген қорытынды жасалды. Грэхамның Вашингтондағы саяси байланыстары тұжырымдаманың ресми бейжайлыққа қарамастан кеңінен танылғанын көрсетті. Бұл SDIO-ға саясаткерлер тарапынан жүйе туралы және олар неге осымен айналыспай жатқандары туралы үнемі сұрақтар қоюға әкелді. 1985 жылы Сэм Нанн SDIO директоры Джеймс А. Абрахамсоннан осы мәселе туралы тағы да сұрады. Абрахамсон "АҚШ оны енгізуді ұсынбайтынын" мәлімдеді. 1986 жылға қарай зерттеліп жатқан көптеген жүйелер қиындықтарға тап болды. Олардың арасында Теллердің Экскалибуры болды, ол 1986 жылы бірнеше маңызды сынақтан өтпеді. Лос-Аламос Ұлттық зертханасының күмәнданатын физиктері жүргізген ұқсас сынақ лазерлік сәулеленудің болмағанын көрсетті. Басқа концепциялар, мысалы, жарық жылдамдығына жуық жылдамдықпен сутегі атомдарын атып жіберуге қабілетті бейтарап сәулелі қару, өте нашар нәтижелер көрсетті, сондықтан оның жұмыс істеуі екіталай болды. Олардың арасындағы ең жақсысы ғарышқа орналасқан лазер болды, бірақ оның ICBM-ді жою үшін сәуле сапасын кем дегенде 100 есе жақсартуы қажет еді. Сол жылы Америка физика қоғамы (APS) бағытталған энергия қаруларын зерттеу жөніндегі есебін жариялады. Ұзақ деконструкция процедурасынан өткеннен кейін, ол 1987 жылдың наурыз айында көпшілікке ұсынылды. Лазерлік және физикалық қоғамдастықтың кім екенін, соның ішінде Нобель сыйлығының лауреаты Чарльз Х. Таунс жинақтаған ұзақ есепте ешбір концепцияның қолдануға дайын емес екендігі айқын көрсетілді. Әр жағдайда, өнімділікті кем дегенде жүз есе, ал кейбір концепциялар үшін миллион есеге дейін жақсарту қажет болды. Ол жүйелердің кез келгенінің қажетті өнімділікке жете алатынын білу үшін кем дегенде тағы он жыл жұмыс істеу қажет деген қорытындыға келді.

Стратегиялық қорғаныс жүйесі

1986 жылдың соңында Абрахамсон мен Қорғаныс министрі Каспар Вайнбергер барлық мақсаттар үшін Smart Rocks жүйесінің жаңартылған нұсқасы болатын жүйені орналастыру мүмкіндігін іске асыруға келісті. "Стратегиялық қорғаныс жүйесі, І кезең" немесе қысқаша SDS деп аталған бұл тұжырымдамаға АҚШ-та орналасатын жер үстіндегі ұстағыш қосылды, сондай-ақ көптеген радарлар мен жоғары және төмен орбиталық сенсорлық спутниктер біріктірілді, барлығы командалық және басқару жүйесімен байланыстырылды. Олар Рейганға 1986 жылдың 17 желтоқсанында осы тұжырымдама туралы баяндады, ал 1987 жылдың ортасына қарай Қорғаныс құралдарын сатып алу жөніндегі кеңеске (DAB) қарау үшін ұсыныс дайындалды. Жүйе бірден қызу сынға ұшырады. Бұрынғыдай, жаңадан аталған "гараж спутниктері" спутникке қарсы қарудың шабуылына ұшырауы мүмкін; станцияға немесе оның сенсорларына шабуыл жасаған бір ASAT барлық ұстағыш зымырандарын жоюға қабілетті. Бұл мәселе бұрын да көтерілгенімен, жақтаушылары осы мәселеге әлі де жауап бере алмады. Бірақ енді жүйеге одан да маңызды элементтер қосылды, әсіресе жоғары орбиталық сенсорлық спутниктер, олар тірі қалу үшін ғана емес, сонымен қатар ақпаратты жоғары жылдамдықпен ұстағыштарға жеткізе алуы керек еді. Осы көптеген жүйелердің кез келгеніне кедерес келтіру жүйені қолданусыз қалдыруы мүмкін. 40 миллиард долларлық (1986 жылы 40,0 долларға тең) бюджеттік смета "таза қиял" деп есептелді. Келесі жыл ішінде бюджет үздіксіз өсті, көрінетін шегі болмады, алдымен 60 миллиард долларға дейін (1986 жылы 60,0 долларға тең), содан кейін 75 миллиард долларға дейін (1986 жылы 75,0 долларға тең), және 1988 жылдың сәуірінде 100 миллиард долларға жетті (1986 жылы 100,0 долларға тең).

Жарқын тас

1986 жылы «Экскалибур» сынақтары сәтсіз аяқталғаннан кейін, бағдарламаны қаржыландыру тоқтатыла жазуға келді. Сол кезде Ливерморда басқа ірі SDI бағдарламалары болған жоқ. Теллер мен Вуд мүмкін болатын тұжырымдама іздеді. Екеуі де SDI-ге қатысты тақырыптармен айналысқан Лос-Аламос физигі Грегори Канаванмен таңғы ас ішті. Канаван атап көрсеткендей, микропроцессорлардың үнемі жетілдірілуі бір чипте суперкомпьютердің өнімділігіне қол жеткізуге жақын еді. Бұл чиптердің қуаты жеткілікті болғандықтан, бұрынғыда соғыс станцияларында немесе тіпті жердегі компьютерлерде қажет болған өңдеу мүмкіндігі енді зымыранның өзінде орналаса алатын. Сонымен қатар, жаңа сенсорлар зымыранды қашықтықтан бақылауға қажетті оптикалық шешімді ұсынды және бұл сенсорлар зымыранның алдыңғы бөлігіне сыйып отырды. Мұндай конструкция SDS-ке қарағанда зор артықшылық беретін еді: гараждық спутниксіз еркін ұшып, жау оларды бірдей шабуылға түсіре алмайтын. Егер кеңестіктер жүйеге шабуыл жасағысы келсе, олар әрбір спутникке қарсы қаруды іске қосуға мәжбүр болар еді. Вуд конверттің арт жағындағы есептеулер арқылы идеяны зерттеуге кірісті. Вудтың «O тобы» S1 жобасы бойынша жаңа есептеу жүйелерімен жұмыс істеп келді, мақсаты – «пластинадағы суперкомпьютер» жасау болатын. Ол оны «Попий» деп аталатын жаңа сенсорлық жүйемен біріктірді. Интерцепторлар мен қанатты зымырандардың бір-біріне жақындасатын жылдамдығында, оқ-дәрінің массасы тең салмақтағы ТНТ-нің энергиясынан алты есе артық болатын, яғни жарылғыш зат қажет болмайтын. Мұндай жүйенің қаншалықты кішірейтілгенін ескере отырып, ол төменгі шекті анықтады. Бірақ брондалған қанатты зымырандарды ескерсек, практикалық төменгі шек кез келген корпусты жою үшін жеткілікті әсер ету энергиясына ие болу үшін шамамен 100 кг болуы керек. Қажетті сандарды ескере отырып, флот орбитада 7000 зымыранды ұстауы мүмкін, бұл кез келген уақытта Кеңес Одағының үстінде 700-ге жуық зымыранды ұстауға мүмкіндік берер еді. Орбитадағы зымырандардың жалпы саны мен әрекетке дайын зымырандардың арақатынасы «бос тұру» коэффициенті деп аталды. Егер кез келген шабуылға қарсы толық қамтамасыз ету қажет болса, олардың саны 100 000-ға дейін жете алатын еді. Әрбір зымыранның құны 100 000 долларға дейін төмендеуі күтілуде, тіпті толыққанды жүйе де 10 миллиард долларға дейін тұрар еді. Бұл бағалауға ұшыру шығындары кірмеген. Егер бос салмағы бірнеше килограмм болса, онда бір ғарыш шаттлы ондаған, тіпті жүздеген зымыранды ұшыра алатын еді. Олар соншалықты жеңіл болғандықтан, оларды жерден рельсті қарумен ұшыру мүмкіндігі де қарастырылды. Мұндай жеңіл конструкциялардың «әрекет ету конусы» шектеулі болар еді, өйткені оларда ракеталық отын өте аз болар еді, сондықтан олар тек алдындағы нысаналарға ғана шабуыл жасай алатын. Көбірек отынмен жабдықталған үлкен интерцептор көбірек нысанаға шабуыл жасай алатын болғандықтан, қамтамасыз ету үшін аз зымырандар қажет болар еді. Қалай болғанда да, ұшыру шығындары жүздеген соғыс станцияларын қажет ететін бастапқы жүйемен салыстырғанда айтарлықтай төмендеуі керек еді, олардың әрқайсысы салмақты және бір мезгілде бірден ғана ұшырылатын. Келесі жылдан бастап Вуд бұрынғы «Экскалибур» командасына егжей-тегжейлі зерттеуді бастауға рұқсат берді. 1987 жылдың күзіне қарай ол жобаның жобалық-сметалық құжаттамасын, физикалық модельді және жүйенің жұмыс істеуін көрсететін компьютерлік симуляцияларды жасады. Ол сондай-ақ «Smart Rocks» атауымен ақылды ойын жасап, жаңа, кішірек, ақылды концепцияны «Brilliant Pebbles» деп атады. Бір күмәнді конгрессмен оларды «бос домалақтар» деп атады.

Қиыршық тас стратегиялық қорғаныс жүйесіне айналады

Теллердің көмегімен Вуд 1987 жылдың қазан айында Абрахамсонға бұл тұжырымдама туралы баяндады. Абрахамсон Ливерморға барып, олар жасаған макеттерді және анимациялық симуляцияны көруге настолько әсерленді. Бұл тұжырымдаманы одан әрі зерттеуге қаржыландыруды арттыруға әкелді. 1988 жылдың наурыз айында Теллер мен Вуд президент Рейганға тұжырымдаманы тікелей баяндады, модельді тас алып келіп, журналистерге суретке түсіруге рұқсат етілген кезде оны театрлық түрде қара матаның астына жасырды. Теллер жүйенің құны шамамен 10 миллиард доллар болатынын қайталады. 1988 жылдың мамырында Абрахамсон SDS-тің ғарышқа негізделген ұстағышының (SBI) дизайнын жетілдіру үшін Ғарышқа негізделген элементтерді зерттеуді бастады. Осы зерттеудің аясында ол Ливермордың жұмысын ұстағыш тұжырымдамаларының бірі ретінде қарастырды. Бұл зерттеуде ракетаға қажетті барлық сенсорларды орналастыруға болатын негізгі тұжырымдама расталды. Осы кезеңде АҚШ Әуе күштерінің Ғарыш бөлімі де ұқсас зерттеуді бастады. Олар да сенсорларды зымырандарға орналастыруға болатынын, бұл станциялардағы жұмысты жеңілдететінін қорытындылады. Келесі жыл бойы Вуд пен Теллер «Кеңірдектерді» үздіксіз жақтады, бұл Вашингтондағы әзілге айналды. Журналистер мен конгресс қызметкерлеріне арналған брифингте SDI архитектурасы және талдау кеңсесінің директорының орынбасары Чарльз Инфосиноның сөзі келтірілді: «Сіздер бұл бағдарламаға жауапты Лоуэлл Вудты кішкентай арбамен {макет}пен қалада жүгіріп жүргенін көрген шығарсыз». Бұл кезеңде бағалаудың өзгеруіне байланысты алаңдаушылықтар болды; кеңірдектердің бастапқы бағасы 100 000 доллар болды, бірақ 1988 жылдың соңына қарай ол 500 000 доллардан 1,5 миллион долларға дейін өсті. Сонымен қатар, сенсордың өзі бірнеше миллион доллар тұрды және Вудтың бағалауынша, оны 10 есеге төмендетуге бола ма деген күмән болды.

Өндіріске көшу

Джордж Буш 1989 жылы «суық соғыс» аяқталып тұрған кезде президент болды. Ол бірден барлық жүргізіліп жатқан стратегиялық бағдарламаларды қайта қарауды бұйырды. Бұл 1989 жылғы маусымдағы Ұлттық қауіпсіздік директивасына әкелді, ол SDS негізінде SDI бағдарламасын жалғастырды. Сонымен қатар, Абрахамсонның SDIO басшылығындағы қызметі аяқталды. Ол Brilliant Pebbles жобасын белсенді түрде іске асыру қажеттігін және жүйелерді бес жылда қолдануға рұқсат беру үшін екі жыл ішінде сынақтар жүргізілуі мүмкін екенін, оның жалпы құны 25 миллиард доллар болатындығын көрсеткен қорытынды есеп жазды. Буш пен вице-президент Дэн Куэйл баспасөз беттерінде Pebbles тұжырымдамасын ынталы түрде қолдады; Куэйл оның төмен құны мен жеңіл салмағын атап өтті және «бұл стратегиялық қорғаныс туралы ойлаудың көп бөлігін революциялауы мүмкін» деді. Абрахамсонның орнын бастан кешірген Джордж Л. Монахан, Jr. жыл соңына дейін қолдануға рұқсат алу мақсатымен зерттеулердің қарқынды сериясын жоспарлады. Осы зерттеулердің алғашқыларының бірі MITRE корпорациясы басқаратын ғылыми кеңесшілердің тұрақты комитеті JASONs дайындаған. Олардың баяндамасында тұжырымдамада «тоқтатуға себеп болатын» мәселелер жоқ екені айтылды, бірақ олар ықтимал қарсы шаралар туралы алаңдаушылық білдірді. Содан кейін Қорғаныс ғылым кеңесінің ұқсас есебі де сондай-ақ баға берді. Мүмкін болатын кеңес қарсы шараларына назар аударған үшінші сараптама жүйе бірқатар мәселелерге байланысты осал екенін анықтады, бірақ бұл басқа ғарышқа негізделген жүйелер үшін де осыған ұқсас екенін және SDS-ті басқа жүйелерден басымдықпен таңдауға негіз болмауы керектігін атап өтті. Соңғы зерттеу 1989 жылдың соңында жүргізілді, ол Әуе күштерінің баяндамасы болды, ол қарапайым «қару сақтағыш» гараждармен жабдықталған SDS тұжырымдамасы мен Pebbles жүйесін салыстырды, нәтижесінде біріншісінің құны 69 миллиард доллар, екіншісінің 55 миллиард доллар болып есептелді. Бұл жүйеге барлығы 4600 тас кірді, ал үнемдеудің бір бөлігі жоғары орбиталық қадағалау және бақылау жүйесін (BSTS) алып тастаудан болды, оның орнын өздері тас кірпіштер атқаратын еді. Монахан DAB-ге SDS тұжырымдамасына маңызды өзгерістер енгізілетінін алдын ала хабарлады және оларға 1990 жылдың басында есеп дайындауды тапсырды. Жаңа жүйе негіз ретінде Brilliant Pebbles-ті пайдаланды. BSTS бірден тоқтатылмады, бірақ қазіргі қорғаныс бағдарламасының спутниктерін алмастыру үшін Әуе күштеріне берілді. Бастапқы жобаның басқа да бөліктері, соның ішінде ERIS жер үсті зымыраны және оны қолдайтын радарлар мен төменгі орбиталық спутниктер сақталды. Өндіріс көліктеріне алты жеткізушіге алдын ала тендерлер жіберілді. Сынақ екі кезеңді бағдарлама бойынша жүргізілуі тиіс, оның кейбіреулері параллель түрде жүргізілуі керек еді. LLNL алдымен жерде және ғарышқа ұшырылғаннан кейін сынақтан өтетін прототиптік «тас кірпіштерді» жеткізеді. Бұл серия 1993 жылдың ақпан айында аяқталады, бұл Президентке жүйені қарап шығуға және оны іске қосу туралы шешім қабылдауға мүмкіндік береді. Осы сынақтардан алынған ақпарат өндіріс жобаларына енгізіледі. Осы прототиптердің алғашқысы 1990 жылдың маусымында сынақтан өтеді және 1993 жылдың маусымында аяқталады.

1991 жылғы зымыраннан қорғаныс туралы заң

Жаңа GPALS тұжырымдамасы SDIO жариялаған 1991 жылдың мамыр айындағы есепте толық сипатталған. Ол төрт бөліктен тұрды: АҚШ-ты қорғауға арналған жердегі зымырандық жүйе, АҚШ-тың шетелдегі күштері мен одақтастарын қорғауға арналған жер және теңізде орналасқан жүйе, ғарыштағы "Бриллиант Pebbles" және оларды біріктіретін басқару-бақылау жүйесі. "Бриллиант Pebbles" зымырандарды ұшырылғанда ерте анықтау жүйесі ретінде қарастырылды, сондай-ақ кез келген зымыранға одан да үлкен қашықтықта шабуыл жасауға қабілетті болды. Жүйе орналастырылатындығы нақтыланғаннан кейін, келесі қадам – Конгреске қаржыландыру үшін жүгіну болды. Бұл 1991 жылғы Зымырандық қорғаныс заңына әкелді. Бір жағынан, бұл ЗРҚ үшін жеңіс болды, себебі ол Баллистикалық ракеталарға қарсы келісімге өзгерістер енгізуді қарастырды, бұл орналасуға мүмкіндік беретін еді, және "Бриллиант Pebbles" үшін "мол қаржыландыруды" бекітті. Бірақ ол сондай-ақ, 1996 жылға дейін Шектелген қорғаныс жүйесін жасаудың тікелей мақсаты екенін айтты, бұл Келісімге толық сәйкес келер еді, яғни ол ең көп дегенде 100 жерде орналасқан жойғыштарға ие болуы мүмкін және олар Гранд Форкс әуе базасының жанында орналасуы керек еді. "Бриллиант Pebbles" бастапқы жүйеге кірмейді деп нақты айтылды. Зымырандық қорғаныс заңына қатысты қандай да бір алаңдаушылықтар болғанымен, көптеген адамдар оны жасауға болатын ең жақсы келісім деп санайтын. Купер ЗРҚ-ның "Бриллиант Pebbles"-ке қарсы көзқарасын іріктеп алды және GPALS жүйесіндегі басты қару ретінде оның орнын сақтап қалды. Қаржыландыру қамтамасыз етілгеннен кейін, 1991 жылдың маусымында SDIO Мартин Мариетта және TRW компанияларына "Бриллиант Pebbles" және "Бриллиант Айз" жобаларын әзірлеу келісімшарттарын жіберді. "Бриллиант Айз" – "Pebbles" пен жердегі зымырандарды анықтауға көмектесетін төмен орбиталық анықтау платформасы. Сонымен қатар, жердегі зымырандар мен жойғыштарға қосымша келісімшарттар да жасалды. Бұл 1960 жылдардағы "Safeguard" бағдарламасынан бері баллистикалық ракеталарға қарсы қорғаныс жүйесін өндіруге қаржы бөлінген алғашқы рет және SDI үшін алғашқы рет болды. 1992 жылдың 9 сәуірінде Купер Сенаттың Қарулы Күштер комитетінің Стратегиялық күштер жөніндегі кіші комитеті алдында куәлік берді, онда оны комитет мүшелерінің демократтары сұраққа тартып алды. Қарулы Күштер комитетінің төрағасы Сэм Нанн кеш келді және кездесуді өзіне алды. Ол SDIO-ға қажетті қаржы берілмейтіндігі туралы шағымдардың көбінесе олардың өзінің кінәсінен болғанын атап өтті, себебі Купер "Pebbles" жобасына тым көп қаржы жұмсады, ол 1996 жылға дейін дайын болмайтын еді. Ол өзінің басымдықтарын қорғай отырып, бұл баптарға арналған бюджет өткен жылы белгіленген нұсқаулықтарға сәйкес келетінін, "Pebbles" үшін 11%, ал ғарышқа негізделген бөліктің қалған компоненттері үшін 14% екенін айтты. Ол 1996 жылғы мерзімнің шындыққа сай емес екенін және оны орындау үшін басымдықтарды белгілеудің еш пайдасы жоқ екенін мәлімдеді. Бағдарламаға төнген қауіпті сезіне отырып, Купер көп ұзамай "Pebbles" жобасынан 2 миллиард долларды жердегі жүйелерге аударды. Нанн тамыз айында "Pebbles" жобасына қарсы шабуылын қайталады, содан кейін Қорғаныс министрі Дик Чейни араласып, шабуылдар жалғаса берсе, президенттің бүкіл заң жобасына вето қоюы мүмкін екенін айтып қорқытты. Оның позициясы 1992 жылдың 22 қазанында үшінші "Pebbles" сынағы сәтсіз аяқталғаннан кейін, ұшырудан кейін бірден күшейткішінің жарылуынан әлсіреді. 1992 жылғы заң жобасының соңғы нұсқасында Наннның Шектелген қорғаныс жүйесіне бағытталған ұстанымы жазылған. Ол орналастырылған жүйенің ABM келісім-шартына толық сәйкес болуын талап ететін тілді нығайтты және ғарышқа негізделген бөліктерге арналған қаржыландыруды 1991 жылғы нұсқадағы 465 миллион доллардан 300 миллион долларға дейін қысқартты. Сонымен қатар, жүйені мүмкіндігінше жылдам орналастыру керек деген сөз алынып тасталды. 1992 жылдың қарашасында SDIO "Pebbles" жобасын орналастыру келісімшарттарынан алып тастап, оны зерттеу бағдарламасына қайтаруға мәжбүр болды. 1992 жылдың 18 желтоқсанында бағдарламаны басқару Әуе күштерінің Ғарыш және зымырандық жүйелер орталығына берілді, ал 1993 жылдың қаңтарындағы келісімшарттар алдын ала өндіріс жүйесіне қарағанда "жетілдірілген технологияны көрсетуге" бағытталды.

Күшін жою

1993 жылы Билл Клинтон президент болғаннан кейін, оның жаңа Қорғаныс министрі Лес Аспин бірден Pebbles жүйесін төмендетуге кірісті. 1993 жылдың 2 ақпанында ол бюджеттік нұсқаулар шығарып, оның бюджетін 100 миллион доллардан 75 миллион долларға дейін төмендетіп, "келешек технологиялар" санатына көшірді. 1993 жылдың наурыз айында ол "Қосымша Перехваттау Технологиясы" бағдарламасы деп қайта аталды. 1993 жылдың 1 мамырында SDIO Баллистикалық зымыранға қарсы қорғаныс ұйымы (BMDO) болып өзгерді, бұл әкімшіліктің театрлық баллистикалық зымыран мәселесіне қарай бағытталғанын көрсетті. 1993 жылдың 1 желтоқсанында оның міндетін атқарушы директордың орынбасары Джеймс Д. Карлсон бағдарлама бойынша жұмысты тоқтатуға бұйрық берді. Бұл бағдарламаның жалпы бюджетін қысқартудың бір бөлігі болды, бұл ұйымды бір ғана жою құралында жұмыс істеуге шектеді. Брайлиант Пэбблс жойылды. 1994 жылдың тамызында Баллистикалық зымыранға қарсы қорғаныс ұйымы бір ғана Ұшу кезеңіндегі Перехваттау бағдарламасына қайта бағытталды.

Сипаттама

Соңғы тас конструкциясы ауадан ауаға зымыранға ұқсас болды, бірақ оны аэродинамикалық жақтан жақсартуға тырысқан жоқ. Негізгі корпусы шамамен ұзын болды, оның көп бөлігі соңғы сатыдағы бағытты басқаруға арналған жанармай бактерілерінен тұрды. Алдыңғы жағында LIDAR қабылдағышы орналасқан, одан кейін бір жағынан лазерлік жарықтандырғыш, ал екінші жағынан ультракөк және көрінетін жарық камерасы болды. Артында батареялар орналасқан. Алға жылдамдық "төмендеу сатылары" деп аталатын төрт бустердің тізбегі арқылы қамтамасыз етілді. Әрқайсысы тас өзінің көлемімен шамалас бактан және арт жағындағы қозғалтқыштан тұрды. Тас өмірінің көп бөлігінде "құтқару жилеті" ішінде сақталды. Бұл күн панелі арқылы электр қуатын қамтамасыз етті, бағытталған ақпарат беру үшін жұлдызды бақылаушыны қамтыды және лазерлік байланыс трансиверін (қабылдағыш-бергішін) ұстады. Тастың қабығы лазерлік сәулелерден және танымал советтік спутникке қарсы қарудан – "Истребитель Спутник" бағдарламасының бір бөлігі болған оқ-дәрілерден қорғауға арналған еді.

Сынақтар

Бағдарлама тоқтатылғанға дейін Pebbles тұжырымдамасы бойынша барлық-бар үш сынақ жүргізілді. Үшеуі де әртүрлі себептермен сәтсіз аяқталды. Соңғы сынақ 1992 жылғы 22 қазанда Ливермор жасаған, өндіріс үлгісіне жақын, шағынланған және жақсырақ дамытылған прототиппен жүргізілді. Бұл сынақ та басқалары сияқты, өлтіру құралы мен нысананы бір ракетадан Уоллопс аралынан ұшырумен басталды. Екі құрал бөлінгеннен кейін, өлтіру құралы нысананы іздеп, оның қозғалтқыш жүйесін пайдаланып нысанаға жақындауы керек еді. Ұшырылғаннан кейін 17 секунд өткен соң, жердегі экипаж күйдіргіштен бөлшектер түсіп жатқанын көрді, ал 55 секундта полигон қауіпсіздігінің офицері оны жойды. Бұл мәселе кейіннен Aries I ракетасының бірінші сатысындағы бір соплоның істен шығуынан туындағаны анықталды.

Келесіге үміт беретін шығындар алмасуы

Бұрынғы баллистикалық ракеталарға қарсы (АБР) жүйелер, мысалы, Nike Zeus, ICBM-нен қымбат болатын мәселеге тап болды; АҚШ жаңа ICBM-ге жұмсаған әрбір 1 долларға 20 долларлық құны бар ұстағыштарды сатып алуға мәжбүр болды. Мұндай жағдайда Кеңес Одағы ABM-нің кез келген орналасуын жаңа зымырандарды көбейту арқылы жеңе алатын еді. Бұл 1960 және 70-ші жылдардағы АБМ жүйелеріне қарсы басты аргумент болды және «шығындардың арақатынасы» деп аталды. Бұл Пауль Ницке «Ницке критерийлері» деп белгілі болған ұсыныс жасауға әкелді; сәтті болу үшін қорғанысқа қосымша шығын, шабуылға қосымша шығыннан кем болуы керек еді. Егер бұл орындалмаса, кез келген жаңа қорғаныс жүйесіне ең қарапайым жауап – жай ғана шабуылдық зымырандарды көбейту болар еді. Бірақ егер қорғаныс арзан болса, бұл жұмыс істемейді, және жау теңгерімсіздікті жою үшін басқа шешімдер іздеуге мәжбүр болады. Олар да өздері қорғаныс құрастыра алады, нәтижесінде шабуылдық қаруларсызданып қалады. Бұрынғы құрлықтағы жүйелермен салыстырғанда, Smart Rocks ұстағыш зымырандары салыстырмалы түрде қарапайым және төмен құнмен болды. Бұл АҚШ-тың әрбір советтік ICBM-ге бірнешеуін іске қосуға мүмкіндік беретінін білдірді. Алайда, олардың басты кемшілігі – гараждан қолдауға тәуелді болуы болды, сондықтан бір ғана спутникке қарсы қару барлық ұстағыштарды қолданудан шығаруы мүмкін еді. Осылайша, Smart Rocks Ницке критерийін орындамады, себебі Кеңес Одағы үшін жүйеге шабуыл жасау, АҚШ-тың оны құруынан арзан болды. Керісінше, Pebbles ұстағыштары дербес ұшып, оларға шабуыл жасау үшін Кеңес Одағы әрқайсысына ASAT ұшыруға мәжбүр болар еді. Бұл жүйеге қарсы шараларды әзірлеу құны, өзінің құны бойынша Pebbles-қа тең болады, бұл Кеңес Одағының нашар экономикасының көтере алмайтын нәрсесі еді. Бұл Ницке критерийін қанағаттандырғандай көрінді; олар ASAT немесе жаңа ICBM-дерді пайдаланып мәселенің шешімін таба алмады.

Жоқ болу көрсеткіші

Сыншылар бұл салыстырудың маңызды бір кемшілігін атап өтті: МКБР-ға шабуыл жасауға қабілетті болғанда тек дұрыс уақытта, дұрыс жерде орналасқан бір ғана қиыршық тас болатын. Сондықтан, бір МКБР-ді қосу үшін тағы бір қиыршық тас емес, орбитаны толтыру үшін көптеген тастар қажет еді, осылайша шабуыл сәтті болу үшін біреуі дұрыс аймақта болуы керек. Pebbles жүйесінде бұл "бос қатынас" шамамен 10:1 құрады, яғни бір МКБР-ді қосу үшін он жаңа тас қажет болады, бұл шығындарды теңдестіруге жақындатады. Қауіптенген Ғалымдар Одағы SDI бағдарламасының басында атап өткендей, кез келген жүйе, егер ол ұшыру кезеңінде шабуылға сүйенсе, зымыранның қозғалтқышы жұмыс істеп тұрғанда нысанаға жетуі керек. SS-18 сияқты советтік МКБР-лерде бұл кезең алты минутқа дейін созылған. АҚШ-тың Minuteman зымырандары тек төрт минут бойы жұмыс істесе, ал жаңа MX зымыраны тіпті аз уақыт жұмыс істеді. Бұл есеп "жоғары жылдамдықты жағу" тәсілінің соңғы нәтижесін зерттеп, зымыранды бір минут ішінде ұшырып, содан кейін жарылғыш бөліктерін тарату мүмкін екенін көрсетті. Мұндай зымыран үшін кем дегенде біреуі оны ұстап алуға жеткілікті жақын болу үшін әрқайсысына ондаған қиыршық тас қажет болады, бұл қорғанысты МКБР-ден әлдеқайда қымбат етеді. SDIO кеңестік жауапты құптады: кеңестіктер Pebbles-ке қарсы жаңа зымырандар флотын орналастырғанда, SDI бағытталған энергиялық қаруларға негізделген жаңа жүйелерді орналастыруға көшеді, олар осы зымырандарды жеңе алады. Сыншылар бұл SDIO-ның Pebbles шабуылға арналған қарулануға алып келеді деген пікірін атап өтті, бұл олардың бұрын айтқандарына кері, SDI тұжырымдамасының мәніне және Ницце критерийіне қайшы келеді.

Басқа проблемалар

Тағы бір көтерілген мәселе – қазіргі советтік A 135 зениттік-ракеталық кешендерінің Pebbles-ке шабуыл жасау мүмкін екендігі. Мұндай шабуылды құрлықтан шығарылатын баллистикалық ракеталар (ICBM) ұшырылуына бірнеше сәт бұрын жасау арқылы, A 135 кешенінің 100 зымыраны КСРО-ға жақындап келе жатқан Pebbles-ті жойып, ICBM-дері үшін уақытша "өтпе жол" ашуы мүмкін. Бұл мүмкіндіктің алдын алу үшін, 100 емес, 1000 Pebbles қосылуы керек. Мұндай шабуыл кеңестік тарапқа өте аз шығынға түседі. Соңында, барлық ғарышқа орналастырылған қаруларға әсер ететін тағы бір маңызды техникалық мәселе болды. 1970-ші жылдардың соңынан бері кеңестік тарап АҚШ спутниктерін бірнеше рет "жарықтандыру" үшін жердегі лазерлерді қолданды, кейде оларды уақытша соқыр қылды. APS есебінде мұндай әрекетке жұмсалатын энергия мөлшерінің зымыранды жоюға жұмсалатын энергиядан әлдеқайда төмен екені атап өтілді. Яғни, пайдалы бағытталған энергияға қарсы ICBM қаруын жасау мүмкін екені әлі белгісіз болғанымен, мұндай жүйенің сенсорларын соқырлататын SDI қаруын жасау қазірдің өзінде мүмкін. Бір сарапшы тіпті оптиканы қорғаудың "мүмкін емес" екенін айтты. Мұндай жүйе A-135 сияқты Pebbles-ке қарсы қолданылуы мүмкін, оларды ICBM-дер ұшырылатын маңызды кезеңде пайдасыз етеді.