Кіріспе

1989 жылы Лондонда екі кеме арасындағы соқтығысу

1989 жылғы 20 тамызда таңертең Лондонда Темза өзенінде болған екі кеме арасындағы соқтығысу салдарынан 51 адам қаза тапты. «Маркиза» демалыс қайығы шамамен сағат 1:46-да Канон-стрит теміржол көпірі мен Саутворк көпірі арасында екі рет соғылып, суға батты. «Маркиза» кешке туған күн тойына жалданып, бортында 130-ға жуық адам болды, оның төртеуі экипаж және бар қызметкерлері еді. Екі кеме де ағысқа қарсы бағытталған, бірақ «Боубелл» кіші кемеден жылдам жылды. Кемелердің нақты бағыттары, оқиғалар тізбегі және олардың орналасқан жерлері белгісіз болғанымен, кейінгі тергеу «Боубеллдің» «Маркизаға» арт жағынан соққан, оның нәтижесінде қайық солға қарай бұрылып, қайтадан соғылып, содан кейін итеріліп, айналып, «Боубеллдің» мұртының астына түскені мүмкін деген қорытындыға келді. «Маркизаның» суға батуына отыз секунд уақыт кетті, ал қайықтан 24 дене табылды. Теңіз апаттарын тергеу бюросы (MAIB) қарауылдың жетіспеушілігін кінәлады, бірақ олардың есебі құрбандардың отбасылары тарапынан сынға ұшырады, себебі MAIB «Маркиза» немесе «Боубелл» кемелеріндегі ешкіммен сұхбаттаспады, тек полицияның сұхбаттарына сүйенді. Үкімет отбасылардың қысымына қарамастан тергеу жүргізуден бас тартты. «Боубелл» кемесінің капитаны Дуглас Хендерсон кемеде тиімді қарауылды ұйымдастырмағаны үшін айыпталды, бірақ оған қарсы екі сот ісі қазылардың келіспеуінен аяқталды. «South Coast Shipping Company» компаниясының төрт директорына, «Боубелл» кемесінің иелеріне, сондай-ақ компанияға қарсы жеке қылмыстық іс қозғау дәлелдердің жетіспеуіне байланысты тоқтатылды. 2000 жылы өткізілген ресми тергеуде «Соқтығысудың негізгі себебі анық. Екі кемеде де қарауыл нашар болды. Екі кеме де бір-бірін соқтығысуды болдырмау үшін уақтылы байқамады» деген қорытынды жасалды. Сын екі кеме иесіне, сондай-ақ Көлік департаменті мен Лондон портына да айтылды. Осы соқтығысу және одан кейінгі есептер Темзада қауіпсіздік шараларын күшейтуге және өзенде төрт жаңа құтқару станциясының ашылуына әкелді.

Маркиза

Маркизес атты саяхат кемесі 1923 жылы Оксфордтағы Салтер ағайындары Жозеф Мерс үшін салынған. Оның ұзындығы 26 метр, ені 4 метрге жуық, ал жалпы салмағы 46.19 тоннаны құрады. Өмірінің көп бөлігін Темза өзенінде өткізді, соның ішінде Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Темза ауруханасының шұғыл көмек қызметіне берілді, сол кезде ол Дагенхемде орналасқан. Ол 1940 жылғы Дюнкерк эвакуациясына көмектескен шағын кемелердің бірі болды. 1945 жылы Маркизес Thames Launches компаниясына сатылды, осы кезде Мерстің компаниясы таратылды. 1978 жылы Tidal Cruises Ltd компаниясы сатып алды, содан кейін жоғарғы бөлігі қайта жаңартылып, жоғарғы және төменгі зал құрылды. Жаңа жоғарғы зал рульдік бөлмеден көруге кедеріл келтірді, кейінірек жүргізілген тергеуде, әсіресе төменгі палубалардан қауіпсіз шығу жолдары жеткіліксіз болғандығы анықталды. Маркизесте жиырма адамға арналған жеті құтқару салғысы және екі адамға арналған жеті құтқару шеңбері болды. Лондонға тіркелген кеме 165 жолаушы тасымалдауға лицензия алған. 1970 жылдардың басынан бастап кешкі және түнгі кештерге, дискотекаларға арналған қайықтардың саны артты, және Маркизес осы нарықтың бір бөлігі болды. Маркизестің экипажы екі адамнан тұрды: капитаны Стивен Фальдо, оның орынбасары Эндрю МакГоуэн. Кеме батып кеткен түні олармен бірге бар жұмысында екі адам да болды. Фальдо мен МакГоуэн Top Bar Enterprises деген ортақ кәсіпорын құрған, олар бар жұмыскерлерін және кешке арналған сусындарын қамтамасыз еткен. Фальдо кеме батқан кезде 29 жаста болды. Ол 17 жасында Темзада жұмыс істей бастады және 1984 жылдың маусым айында толыққанды өзен жүргізушісінің лицензиясын алды. 1986 жылы Tidal Cruises компаниясында жұмыс істей бастады және 1987 жылы Маркизестің тұрақты капитаны болды. Апатқа ұшыраған түні өзен жүргізушісінің лицензиясын жаңартуды ұмытып, техникалық тұрғыдан кемені сол түні басқаруға құқығы болмады. Кейінірек жүргізілген тергеуде лицензияның жоқтығы "маңызды мәселе емес, өйткені ол, әрине, осы қызметке лайықты еді және 50 пенс төлеп лицензиясын жаңарта алатын еді" деп есептелді. 21 жасар МакГоуэн 1986 жылдың маусым айында сушының шәкірті болды. 1988 жылдың ақпанына дейін ол Лондон порты басқармасында карта жасау және теңізшілікке қатысты курстарды аяқтады және 1988 жылдың мамырында шәкірттік лицензиясын алды; ол сол кезде Маркизеске экипаж мүшесі ретінде қосылды.

Боубелл

Агрегатты кеме 1964 жылы Шотландияның Трон қаласындағы Ailsa Shipbuilding Company кеме құрылыс компаниясымен суға жіберілді. Оның ұзындығы белгілі бір шамада, ал ені – белгілі бір шамада болды; өлі салмағы – белгілі бір тоннаны құрады және 1,474.72 тонналық сыйымдылығы болды. Bowbelle – East Coast Aggregates Limited (ECA) компаниясына тиесілі алты "Bow" кемесінің бірі; олар South Coast Shipping Company Limited компаниясымен басқарылды. East Coast Aggregates Limited (ECA) – бетон өнімдерін шығаратын ірі RMC Group компаниясының бір бөлігі болды. Bowbelle экипажы тоғыз адамнан тұрды: капитан, екі серігі, үш инженер, екі қабілетті теңізші және аспазшы. Кеменің капитаны, 31 жастағы Дуглас Хендерсон 1978 жылға дейін терең теңізде тәлімгерлікке өтті және 1987 жылдың қарашасында ECA компаниясына екінші офицер болып кірді, ал Bowsprite кемесінде жұмыс істеді. 1989 жылдың мамыр айында ол Bowbelle кемесінің капитаны болды. ECA компаниясына тиесілі кемелер, соның ішінде Bowbelle, бұрын Темзада апатқа ұшыраған. 1981 жылдың шілдесінде Bowtrader мен Pride of Greenwich жолаушылар кемесі соқтығысты; үш айдан кейін Bowtrader Tidal Cruises компаниясына тиесілі Hurlingham ойын-сауық кемесімен соқтығысты. Bowbelle 1982 жылдың мамыр айында Cannon Street теміржол көпірімен соқтығысты және келесі айда жолаушылар қайығымен соқтығысуға жақын болды. Marchioness кемесімен соқтығысқан кезде Bowbelle агрегат тасымалдап, корпусы арт жағынан төмендетілген; бұл, сонымен қатар дренаждық жабдықтар, көпірден алға қарайғы көру мүмкіндігін шектеді. 1989 жылдың 19 тамызында Хендерсон үш жарым сағат бойы бірнеше пабқа барып, алты пинта (3,4 л; 120 имп фл унц) лагер ішті. Ол кешкі сағат 6:00-де тамақтанып, қысқа уақытқа ұйықтау үшін кемеге оралды; кеме экипажының бірі, сол түні алдыңғы бақылаушы болып жұмыс істеген Теренс Блейни Хендерсонмен бірге болды және сол кезеңде жеті пинта ішті.

Джонатан Пханг пен Антонио де Васкончеллос

Маркиза 1989 жылдың 19-20 тамызындағы кешкі мерекеге жалданып алынды. Оны фотограф агенті Джонатан Пханг коммерциялық банкте жұмыс істейтін Антонио де Васкончеллостың 26 жасқа толуына арнап ұйымдастырды. Олар жақын дос және фотоагенттікте серіктес болған. Пханг қайықты сағат 1:00-ден 6:00-ға дейін жалға алуға 695 фунт стерлинг төледі, сонымен қатар дискотека, тамақ және сусынға да ақы төленді. Мерекеге келгендердің көпшілігі жиырма жастан асқандар еді; олардың кейбіреулері бұрынғы студенттер, ал қалғандары сән, журналистика, модельдерлік және қаржы салаларында жұмыс істеді. Жоспар бойынша, Маркиза Чэринг Кросс теміржол стансасының жанындағы Эмбанкмент пирсінен Тауэр бриджге дейін, содан кейін жолаушылардың бір бөлігін түсіру үшін Чэринг Кроссқа қайта оралуы керек еді. Содан кейін Маркиза Гринвичке дейін барып, қайта Чэринг Кроссқа оралып, сағат 5:45-те қайтадан келуі тиіс болды.

Сағат 7: 00 0:00

Премьер-министр Маргарет Тэтчер Австриядағы демалысынан ерте оралды, оны көлік министрі Майкл Портильо хабардар етті. Департаменттегі оның жоғары лауазымды қызметкері, Көлік министрі Сесил Паркинсон да жауап ретінде ерте оралды. Портильо Теңіз апаттарын зерттеу бюросы (MAIB) тергеу жүргізетінін, бірақ әзірге қоғамдық тыңдау өткізу туралы шешім қабылданбағанын мәлімдеді. Соқтығысқаннан кейін 24 сағат ішінде қоғамдық тыңдау болмайтыны және MAIB тергеуі жеткілікті екені шешілді. Лондон портының (PLA) гидрографиялық саршысы «Маркиз» кемесінің қираған қалдықтарын тапты және 20 тамыздың кешкі сағаттарында кемені көтеру жұмыстары басталды. Кемеден 24 адамның денесі табылды, олардың 12-сі төменгі залдан. Қираған кеме Темза өзенінің солтүстік жағалауына бекітілді. Көтеру операциясы жүріп жатқанда полиция Хендерсонды және соқтығысқа кінәлі болған «Боубелл» кемесінің екінші рульшісі Кеннет Ноблды ұстап, сұраққа тартып алды. Екеуі де алкогольге тексерілді; полиция көп ұзамай соқтығысқа алкоголь себеп болмағанын хабарлады.

Өтемақы

Англия заңдарында қайтыс болған жағдайда, егер қайтыс болған кездегі қаржылық тәуелділік дәлелденбесе, жерлеу шығыстарынан басқа ешқандай өтемақы төленбейді. Көп жағдайда «Маркиза» қайғысына ұшыраған отбасыларға жерлеуге кеткен шығыннан асып түспейтін сома ғана берілді. Құрбандардың отбасыларын қорғаған заңгер Луиза Кристиан: «Мұндай жағдайда, жас, отбасы құрмаған адамдар қаза тапқанда, өлімге төленетін ақы төмен болады, ал қайық иелері мен олардың сақтандыру компаниялары қаржылық жазадан аз шығын көреді», - деп жазды. Құрбандардың отбасылары атынан азаматтық талаптар берілді; алынған сомалар 3000 фунт стерлингтен 190 000 фунт стерлингке дейін ауысты. Жәбірленушілердің бірі Франческа Даллаглионың анасы Эйлин Даллаглио 45 000 фунт стерлинг өтемақы алған. Апелляциялық сотқа жүгініп, зиянды өтеуді және ескерткіш пен жерлеу рәсіміне кеткен шығыстарды төлегеннен кейін, оған 312,14 фунт стерлинг қалды. Ирвин Митчелл заң фирмасының мәлімдемесінше, сомалар «шамалы» болды, себебі қаза тапқандардың көпшілігі жас, асырауы жоқ және беделді мансабы қалыптаспаған. 1976 жылғы «Өлімге әкеп соқтыратын жазатайым оқиғалар туралы» заң бойынша, өтемақы тек белгілі бір санаттағы адамдарға төленді және ол жәбірленушінің экономикалық зиянына негізделді.

Салдары

Кларк баяндамасында өзен қауіпсіздігін жақсартуға қатысты ұсыныстар жасалғаннан кейін үкімет Теңіз және жағалау күзет агенттігін (MCA), PLA және Корольдік ұлттық құтқару қайықтары институтын (RNLI) Темза үшін арнайы іздеу және құтқару қызметін құру үшін бірлесіп жұмыс істеуге шақырды. 2001 жылдың қаңтар айында RNLI Гревсенд, Тауэр, Чизвик және Теддингтон қалаларында төрт құтқару қайықтары станцияларын құруға келісті, олар келесі жылдың қаңтар айында ашылды. Есепті қарағаннан кейін Прескотт МСА-ға Хендерсонның іс-әрекеті мен мінез-құлқын тексеруді тапсырды. Бұл 2001 жылдың желтоқсан айында болды. МСА Кларк тергеуі барысында көтерілген бір мәселені анықтады: Хендерсон 1985-1986 жылдардағы қызметі туралы куәліктер мен анықтамаларын жалғандап шығарған. Олар Хендерсонның магистрлік лицензиясын алу үшін қолданған жалған құжаттарын "қайғылы" деп мәлімдеді. МСА оның барлық қызмет және медициналық талаптарды орындағандықтан, магистрлік сертификатын сақтауға рұқсат етуі керек деген қорытындыға келді; агенттік "1986 жылғы оқиғалардың оның қазіргі жарамдылығына ешқандай маңызды әсері жоқ екенін қабылдады" деді. 2001 жылы Корольдік гуманистік қоғам Хёрлингэмдегі жолаушылар арасында болған соқтығысудан зардап шеккендерді құтқаруға қатысқан адамдарға он тоғыз батырлық наградасын табыс етті. Сол түні дежурлікте болған сегіз полицейге қалалық полиция комиссарының жоғары мақтау қағазы табыс етілді. Кларк баяндамасынан кейін және апатты жағдайларды жоспарлау процедураларын қайта қарағаннан кейін, үкімет 2004 жылғы Азаматтық төтенше жағдайлар туралы заңды қабылдады, ол апатты жағдайларды жоспарлау және оларға жауап беру үшін үйлесімді ая мен нұсқаулар ұсынды. Кларктың сот сарапшысы жүйесін тексеру туралы ұсыныстары 2009 жылғы Сот сараптамасы және әділет туралы заңға әкелген жүйені жаңғыртудың маңызды факторы болды. Маркизаның суға батуы туралы оқиғалар бірнеше рет теледидарда көрсетілді немесе бейнеленді, соның ішінде 1994 жылдың желтоқсанында Channel 4's Dispatches арнасындағы деректі фильм, 1999 жылдың наурызында BBC Two арнасының "Апат" сериалындағы драмалық деректі фильм және 2009 жылғы Джонатан Пхангқа арналған деректі фильм. Апат оқиғалары туралы драма 2007 жылдың соңында ITV арнасында көрсетілуге жоспарланған. Кейбір құрбандардың отбасылары бағдарламаның көрсетілмеуін сұрады, бірақ кейбіреулері оны көрсетудің жақсы қадам деп ойлады. Сол тамызда Эдинбург халықаралық теледидар фестивалінде сөйлеген сөзінде ITV драмасының бұрынғы директоры Ник Эллиот драманың "қазіргі түрінде" көрсетілмейтінін растады; ол содан бері француз теледидарынан көрсетілді. 1989 жылдың қыркүйегінде Саутварк соборының соқпағында, соқтығысқан жерден шамамен 122 метр қашықтықта қара граниттен жасалған ескерткіш тас ашылды. Тасқа қайтыс болғандардың есімдері мен жасы жазылған. Суға батудың жылдық мерекесінде соборда еске алу рәсімдері өткізілді. Bowbelle 1992 жылы Sealsands Maritime компаниясына сатылды, ол Кингстаун, Сент-Винсент және Гренадин аралдарынан жұмыс істеді; ол Билло деп қайта аталды. Төрт жылдан кейін ол Мадейрадағы Фуншалдың Антонио Перейра мен Филос компаниясына сатылды, ол кемеге Bom Rei деп атады. Сол жылы ол екіге бөлініп, экипаждың бір мүшесін жоғалтып, Мадейра жанында батып кетті.