Кіріспе
Чехия скауттық ұйымы
Тарих
Еркіндік, саяси емес азаматтық ұйым, мүшелікке шектеусіз, Юнак 1911 жылы Антонин Бенджамин Свойсик құрды. Ол британ скауттарын аралағаннан кейін, өз елінде ұқсас қозғалысты құруды қалады. 1910 жылы Баден Пауэллдің жазбаларынан шабыттанған Свойсик «Скаутингтің негіздері» («Základy junáctví») атты, Чехия жеріндегі скауттар үшін алғашқы нұсқаулықты жазды. Бұл кітапта ол Баден Пауэллдің білім беру жүйесін, американдық жазушы, саяхатшы және суретші Эрнест Томпсон Сетонның (Woodcraft негізін қалаушы) идеяларын және чех халқының дәстүрлерін біріктірді. 1912 жылы тәжірибелік лагерь ұйымдастырылды. Лагерьге қатысушылар барлық 200 км қашықтықты жаяу жүріп өтті, ал олардың жүктерін бір үлкен арбамен тасымалдады. Сол кездегі скаутинг әлемінің қарқынды дамуында Юнак Ческий скаут көптеген жаңа ұлттық қауымдастықтарға үлгі болды. Чехиядағы скаутингтің ұзақ және құрметті тарихы бар. Тәуелсіз Юнак ұйымы 1914 жылдың маусымында құрылды, сол жылы оның алғашқы скауттық бюллетені жарық көрді. Төрағасы Ченек Клика, ал Свойсик – Бас скаут болды. Бір айдан кейін Бірінші дүниежүзілік соғыс басталды және көптеген жетекшілер соғысқа шақырылды. 1915 жылдың қаңтарында Власта Косеова басшылығымен алғашқы қыздар скауттары құрылды, одан кейін нұсқаушылық білім беру бөлімі ашылды. Анна Берковцова Бас нұсқаушы болды. Сол жазда «Анемоны» атты алғашқы қыздар тобы Влтава өзенінің жағасында лагерь құрды. 1918 жылы Чехословакия Республикасы құрылғанда, чех скауттары өз қызметтерін ұсынды және жаңа үкіметке көптеген істерде көмектесті. Олар маңызды ғимараттар мен орындарды күзетті, бірақ ең бастысы – Прагада ресми хаттарды жеткізді. Олардың өз маркалары болды, бұл әлемдегі алғашқы скаут маркалары, қазірде марка коллекционерлері арасында өте сирек және құнды саналады. 1918 жылдың 21 желтоқсанында президент Масариктің елге оралуына байланысты «Чех скаут поштасы» қайта іске қосылды. Жаңа елде скауттардың қатары тез өсті, ал 1922 жылы Прагада скаутингтің 10 жылдығын атап өту үшін Ұлттық скаут фестивалі өтті. Бірінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін Чехословакиядағы әртүрлі қауымдастықтар бірігіп, біртұтас ұлттық қауымдастық құрды. Чехословакиялық скауттар мен нұсқаушылар федерациясы 1922 жылы Скауттар қозғалысының әлемдік ұйымының құрылтайшы мүшелерінің бірі болды, ал Свойсик Дүниежүзілік комитетке сайланды. Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін Юнак Еуропадағы кез келген скаут қауымдастығының үшінші ең көп мүшесіне ие болды және әлемде жетінші орында тұрды. 1936 жылы Чехословакиядағы скауттардың саны 70 000-ға жетті. Юнак 1933 жылы Дүниежүзілік джамбореге қабылдануға үміттенді. Дайындық жұмыстары белсенді түрде басталды және 1931 жылы чех скауттары «Барлық славяндық джамборе» ұйымдастырды, бұл Дүниежүзілік джамбореге сынақ ретінде болды. Фестиваль Прага арқылы шерумен және Прага қамалында президент Масариктің сөйлеуімен аяқталды. Бірақ ақыр соңында Дүниежүзілік джамборе Венгрияда өтті. Чех скауттары 1920 жылдан 1937 жылға дейін барлық Дүниежүзілік джамборелерге қатысты. 1937 жылы Нидерландыда өткен Дүниежүзілік джамбореде Юнак контингенті 314 мүшеден тұрды. Антонин Бенджамин Свойсик 1938 жылдың 17 қыркүйегінде қайтыс болды. Чех скауттары мен нұсқаушылары 1939 жылдың 22 қаңтарында Junák деп аталатын жаңа қауымдастықты құру үшін бірікті. Бас скаут Рудольф Плайнер, ал Бас нұсқаушы Власта Косеова болды. Юнак күшпен таратылып, Германияның мемлекеттік хатшысы Карл Герман Франк 1940 жылдың 28 қазанында Чехословакияны нацистер басып алған кезде скаутингке тыйым салды. Көптеген скауттар мен нұсқаушылар Чехия қарсылық қозғалысына қосылды. Олардың 700-ден астамы соғыс кезінде қозғалыстың бір бөлігі ретінде қаза тапты. Соғыстан кейін 1945 жылы Прагада қайта тіркелді, ел азат болғаннан кейін 1946 жылы 120 000 мүше тіркелді, мүшелер саны 250 000-ға жетті (сол кезде бұл әлемдегі екінші ірі қауымдастық болды). 1947 жылы Францияда өткен Дүниежүзілік скаут джамборесінде Юнактан 500 адамдық контингент екі скаут оркестрімен өнер көрсетті. 1946 жылдың жазында леди Олаве Баден Пауэлл Чехословакияға келді және оны бүкіл елде скауттар мен нұсқаушылар қарсы алды. Соғыстан кейін скаут лагерьлерінің орнына олардың қатысушылары жергілікті ауыл шаруашылығына көмектесті. Бас нұсқаушы Власта Косеова WAGGGS Дүниежүзілік комитетінің төрағасының орынбасары болды, ал төраға Велен Фандэрлик WOSM Дүниежүзілік скаут комитетінің мүшесі болды. Алайда 1948 жылы коммунистер билікке келгеннен кейін Юнак таратылды. 1949 жылдан бастап Юнак комиссарларына қарсы сот процестері өтті, олардың кейбіреулері коммунистік концлагерьлерде көп жылға түрмеге жазаланды, онда олардың көптегені қайтыс болды. Көптеген Юнак отрядтары жасырын түрде жинала берді. 1968 жылы Прага көктемі кезінде скауттар мен нұсқаушылар қайтадан ашық түрде жинала бастады, бірақ 1970 жылдың қазанында Юнак Федералдық Ішкі істер министрлігінің бұйрығымен қайтадан тыйым салынды. Осы кезеңде Чехословакиядағы скауттардың саны 65 000-ға жетті. Тағы да көптеген Юнак бөлімдері жасырын түрде жұмыс істеді. 1989 жылғы «Барқыт революциясынан» кейін Юнак тарихында төртінші рет жер астынан жұмыс істеуден шықты. 1989 жылдың соңына қарай Чехословакиядағы скауттардың саны 80 000-ға жетті. 1990 жылдың 1 ақпанында Чехия және Словакия скаутының федерациясы ресми тіркелді, бұл 1990 жылдың шілдесінде Парижде өткен Дүниежүзілік скаут конференциясында әлемдік ұйымға қайта қабылдануға жол ашты, сондай-ақ әлемдік скаут ұйымдарының танылуын қамтамасыз етті. Чехословакия 1992 жылдың 31 желтоқсанында таратылғаннан кейін Český Junák (сол кездегі атауы) және Slovenský skauting Чехия және Словакияның ұлттық мүше ұйымдары ретінде Дүниежүзілік ұйымға мүшелікке үміткер болуға міндетті болды. 1996 жылдың 30 маусымында Junák – svaz skautů a skautek ČR Дүниежүзілік скауттар қозғалысының 141-ші мүшесі ретінде қабыл алынды. 1998 жылы Юнак Чех балалар мен жастар кеңесінің құрылтайшы мүшесі болды, бұл Чех жастарынның құқықтары мен мүдделерін қорғауға бағытталған ұлттық жастар кеңесі. 2019 жылы Чехиядағы скауттар мен нұсқаушылардың саны 64 383-ке жетті. 2018 жылдың жазында 1039 лагерь өткізілді. 2001 жылы Юнак Прагада Еуропалық нұсқаушылар мен скауттар конференциясын қабылдады.
Ұйымдастыру және құрылым
Юнақтың чех скауттары – Скаут қозғалысының әлемдік ұйымының (WOSM) мүшелері, нұсқаушылар – Әлемдік қыз скауттар мен қыз гидтер қауымдастығының (WAGGGS) мүшелері, ал ересек скауттар мен нұсқаушылар Халықаралық скаут және нұсқаушы қауымдастығының (ISGF) мүшелері. "Ересек скауттар мен нұсқаушылар гильдиясы", сондай-ақ "Чех скауттары мен нұсқаушылар қауымдастығы" деп те аталады, 2007 жылы өз атауын "Ескі скауттар гильдиясынан" "Ересек скауттар мен нұсқаушылар гильдиясына" өзгертті. Қауымдастықтың жалпы мүше саны 64 мыңға жуық, ол 10,5 миллион халқы бар елде жұмыс істейді. Юнак – WAGGGS және WOSM арасындағы қатынастар туралы мәлімдемеге сәйкес "Скаут және гидтік Ұлттық ұйым". Юнақтың ұйымдық құрылымы 14 аймаққа және одан төмен 80 округке бөлінген, оларды Ұлттық жиналыс (14 сайланған, 17-сі аймақтар мен ішкі органдар тағайындайды) бақылайды. Оны Бас скаут және Бас гид басқарады, олар өз кезегінде Юнақтың президенті мен атқару комитетінің мүшелерін тағайындайды. Округтер мен аймақтар арасындағы, сондай-ақ Юнақтың бас кеңсесімен байланыс ай сайынғы ақпараттық пакеттер арқылы жүзеге асырылады, олар көбінесе электрондық пошта арқылы барлық топтарға жіберіледі.
Оқиғалар
Юнактың скауттары мен гидтері ұлттық және жергілікті деңгейде көптеген іс-шараларды ұйымдастырады. Олардың бірі – әр екі жылда бір рет өткізілетін «Свойсик» жарысы. Юнак 1994, 2004 және 2016 жылдары Intercamp-ті, әр екі жылда бір рет Чехияның Rover Moot Obrok-ті, ал су скауттары үш жылда бір рет Navigamus су тақырыбындағы ұлттық жамбореені өткізеді. Юнак сонымен қатар ақша жинау және ақпараттық науқандар ұйымдастырады, мысалы, Эфиопиядағы қатерлі ісіктерді зерттеу және даму жобаларын қолдау үшін. Әрбір Рождествода Чехия скауттары мен гидтері ел бойынша Бейт-Лехем жарығын таратады. Юнак әртүрлі бөлімдері үшін төрт журнал, сондай-ақ жылына шамамен 15-20 түрлі басылым шығарады. Ұйым ел бойынша аудандары мен топтары басқаратын скаут/гид орталықтарын да ұстап тұрады. Олардың кейбіреулері номиналды ақы төлеу арқылы, өздігінен қызмет көрсетуге мүмкіндік беретіндей, көпшілікке ашық. Коммунистік кезеңде скауттар, туристер және басқа да саяхатшылар Иванченаға жол тартатын. Мемлекеттік қауіпсіздік осы сапарларды бақылап отырды. Бұл қасиетті орынға бару дәстүрі бүгінге дейін сақталуда. Жыл сайын Әулие Георгий күніне (24 сәуір) жақын сенбіде Чехия скауттары осы жерге қажылық сапар жасайды. 1996 жылдан бері Польшаның Чишин қаласындағы еврей зиратына «Силезия батырларының қарсыласуы» ескерткіш тақтасы орнатылғаннан бастап, қажылықтың бір бөлігі ретінде осы жерде еске алу шарасы да өткізіліп келеді. Бұл үйінді әлі де өсіп келеді және әлемнің түкпір-түкпірінен әкелінген тастардан тұрады.
Скауттар мен жол көрсетушілердің идеалдары мен символикасы
Скауттық ұраны (Skautské heslo) – Buď připraven, ол «Дайын бол» деп аударылады. Чех тілінде жеке скаутты «скаут» деп атайды. Белгілі суретші Миколаш Алеш чех скауттарының эмблемасын жасады – символ скаут лилиясы, оның үстіне Ходов итінің басы (адалдық пен бостандықтың аңызға толы символы, чех шекарашыларының тарихи символы) үш жапырақты белгіге орналастырылған. Музыкант Карел Коварович чех скауттарының әнұранын жазды.
Скауттық заң (Skautský zákon)
Скаут – шыншыл. (Скаут шындықты айтады.) Скаут – адал және сенімді. (Скаутқа сенуге болады және ол адал.) Скаут – пайдалы және басқаларға көмектеседі. (Скаут – пайдалы және басқаларға көмектесетін адам.) Скаут – ізгі ниетті барлық адамның досы және әрбір скауттың бауыры. (Скаут – барлық игі ниетті адамдардың досы және барлық скауттардың бауыры.) Скаут – әдепті. (Скаут – сыпайы.) Скаут – табиғатты және адамзаттың құнды мүліктерін қорғайды. (Скаут табиғатты және адамзаттың құнды жаратылыстарын қорғайды.) Скаут – ата-анасына, басшыларына және скаут жетекшілеріне бағынады. (Скаут ата-анасына, басшыларына және скаут басшыларына бағынады.) Скаут – көңілді. (Скаут – көңілді жан.) Скаут – шаруашыл. (Скаут – үнемді.) Скаут – ойы, сөзі және ісі таза. (Скаут – ақыл-ойы, сөзі және іс-әрекеті таза адам.)