Кіріспе
Creodonta ("ет тістері") – Солтүстік Америка, Еуропа, Азия және Африкада ерте палеоценнен кейінгі миоценге дейін өмір сүрген жойылған ет жейтін плаценталық сүтқоректілердің бұрынғы тобы. Бастапқыда қазіргі Карниворалардың (Жыртқыштар) ата-тегі деп саналған, бұл топ қазір екі түрлі топтың – Оксиаенидтер мен Гиенодонттардың – табиғи емес, полифилетикалық жиынтығы ретінде қарастырылады. Оксиаенидтер алғаш рет Солтүстік Американың палеоценінде, ал гиенодонттар Африканың палеоценінде пайда болған. Креодонттар – Еоцен дәуірінде ең көп тараған, түрлердің әртүрлілігі бойынша шыңына жеткен ет жейтін сүтқоректілер. Палеоценнің соңында оксиаенидтердің кең тарауымен алғашқы ірі, анық ет жейтін сүтқоректілер пайда болды. Олигоцен Африкасында гиенодонттар ірі ет жейтін жануарлардың басым тобы болды және миоценнің ортасына дейін сақталды. "Креодонттар" тобының географиялық және уақыт бойынша кең ареалы болды. Олар Солтүстік Америкада палеоценнің соңынан олигоценнің соңына дейін, Еуропада эоценнің басынан олигоценнің соңына дейін, Азияда палеоценнің соңынан миоценнің соңына дейін, ал Африкада палеоценнің соңынан миоценнің соңына дейін белгілі. "Креодонттар" Карниворалармен (Жыртқыштармен) және көптеген басқа да жыртқыш сүтқоректілердің топтарымен – жоғарғы және төменгі жақ тістерінің қайшы тәрізді өзгертілуін бөліседі, ол бұлшықет тінін кесу үшін пайдаланылған. Бұл бейімделу басқа жыртқыш сүтқоректілерде де кездеседі.
Creodonta ("meat teeth") is a former order of extinct carnivorous placental mammals that lived from the early Paleocene to the late Miocene epochs in North America, Europe, Asia and Africa. Originally thought to be a single group of animals ancestral to the modern Carnivora, this order is now usually considered a polyphyletic assemblage of two different groups, the Oxyaenids and the Hyenodonts, not a natural group. Oxyaenids are first known from the Palaeocene of North America, while hyaenodonts hail from the Palaeocene of Africa. Creodonts were the dominant carnivorous mammals from , peaking in diversity and prevalence during the Eocene. The first large, obviously carnivorous mammals appeared with the radiation of the oxyaenids in the late Paleocene. In Oligocene Africa, hyaenodonts were the dominant group of large flesh eaters, persisting until the middle of the Miocene. "Creodont" groups had an extensive range, both geographically and temporally. They are known from the late Paleocene through the late Oligocene in North America, the early Eocene through late Oligocene in Europe, from the late Paleocene through late Miocene in Asia, and from the late Paleocene to the late Miocene in Africa. "Creodonts" share with the Carnivora, and many other predatory mammal clades, the carnassial shear, a scissors like modification of upper and lower cheek teeth that was used to slice muscle tissue. This adaptation is also seen in other clades of predatory mammals.
Тамақ және тамақтандыру
Ертедегі креодонттарда (оксиаенидтер мен гиаенодонтидтерде) базальды териандарға тән трибосфендік молярлар кездесетін. Кішкентай түрлерінде постметакристадан кейінгі метастеллдік қыртыстар күштірек болған, бұл олардың мүмкіндігінше пайдалы жем жеушілер болғанын, жұмыртқа, құстар, кішкентай сүтқоректілер, жәндіктер және мүмкін өсімдіктер сияқты нәрселермен қоректенгенін көрсетеді, бәлкім, қазіргі виверидтер сияқты. Ірі түрлерінде кесу қабілеті жоғары болды және уақыт өте келе артты. Ерте эоценнің Солтүстік Америкасындағы ең көп кездесетін етқоректі сүтқоректілердің бірі – Арфия, ерте эоцен кезеңінде M3 тісінде ашық тригонидті дамытып, карнассиалдардың кесу қабілетін арттырды. Оксаена, Прототомус және Лимноционды креодонттардың кішкентай, көбірек бейімделген түрлерімен салыстыру арқылы осындай дамуды байқауға болады.
Құрып кету
Бірнеше теориялар гиенодонттар мен оксианидтердің жойылып кетуіне жаңа дамыған Карниворалардың олардан басым түскеніндегі себептерді қарастырады. Алайда, ірі Карниворалардың болуы осы таксондардың құрып кетуіне тікелей себеп болды деген нақты дәлел жоқ, және көптеген жағдайларда (Африкада ерте және орта миоценде, Солтүстік Америкада және Еуразияда Олигоценнің көп бөлігінде) гиенодонттар, нимравидтер және (кейінірек) ірі амфиционидтер сияқты ірі жыртқыштардың қасында да өркендеген. Олардың Карниворалардан жеңілгенін көрсететін теориялардың бірі – олардың кішкентай милары интеллектісін шектегендігі, бірақ Карниворалардың ми өлшемдері эволюциясының барысында үнемі үлкен болған жоқ, және бұл идеялар жарияланған кезде ми өлшемдерінің интеллект фактор ретіндегі маңыздылығы шамадан тыс бағаланған. Басқа болжамдар олардың аяқ-қол құрылымына назар аударады, ол аяқ қозғалысын тік жазықтықта шектейді, мысалы, тұяқты жануарлардағыдай; олар білектері мен қолдарының алдыңғы бөлігін ішке бұра алмайды, бұл кейбір қазіргі жыртқыштар сияқты, олжаны құлатқанда, кесіп немесе ұстағанда мүмкін емес. Креадонттар олжаны ұстау үшін тек қана жауына тәуелді болуға мәжбүр болды, сондықтан креодонттардың басы ұқсас дене бітіміндегі жыртқыштарға қарағанда салыстырмалы түрде үлкен болды. Дегенмен, көптеген Карниворалар, мысалы, ірі канидтер де, олжаны ұстау үшін тек қана жауына тәуелді, бірақ олар үлкен олжаға жалғыз шабуыл жасағанда да тиімді әрекет етеді, сондықтан бұл да толыққанды түсіндірме бермейді. Карнивораларда соңғы жоғарғы премоляр және бірінші төменгі моляр карнасиалды тістер болып табылады, бұл ең артқы моляр тістердің етсіз тағамдарды жеуге бейімделуіне мүмкіндік береді. Креадонттарда бірінші жоғарғы және екінші төменгі молярлар немесе екінші жоғарғы және үшінші төменгі молярлар негізгі карнасиалды тістер болды, ал артқы тістер карнасиалды қатарды құрады. Бұл құрылым оларды тек ет жеуге бейімдеді, бұл олардың мезокарнивор және омнивор экологиялық нишаларын пайдалану мүмкіндігін шектеген болуы мүмкін. Бұл айырмашылықтар қоршаған ортаның өзгеруіне гиенодонттар мен оксианидтердің көптеген Карнивораларға қарағанда әртүрлі реакция көрсетуіне әкелуі мүмкін, өйткені алғашқылары негізінен немесе толығымен фауниворлық диетамен шектелген болар еді, ал көптеген (бірақ барлығы емес) Карниворалар тұқымдары өсімдіктермен де қоректене алады.