Кіріспе

Карл Леонхард Рейнхольд (26 қазан 1757 – 10 сәуір 1823) – австриялық философ, 18 ғасырдың соңында Имануил Канттың еңбектерін кеңінен танытуға көмектескен. Оның "элементарлық философиясы" (Elementarphilosophie) неміс идеализміне, әсіресе Иоганн Готлиб Фихтеге, маңызды әсер етті, бұл жүйе негізгі бірінші принципке сүйенген сындық жүйе болып табылады. Ол Эрнст Кристиан Готтлиб Рейнхольдтың (1793–1855) әкесі, ол да философ болған.

Өмір

Рейнхольд Венада дүниеге келген. 1772 жылдың соңында, он төрт жасында Венадағы Сент-Анна шіркеуінің иезуит колледжіне (Рим-католик семинариясы) түсті. Ол сол кезде Венадағы Киелі Барнаба орденінің ұқсас католик колледжіне де оқуға қабылданды, бірақ монастырлық өмірге ықыласы жоқ болғандықтан протестантизмге көшті. 1784 жылы Лейпцигте бір семестр философия оқығаннан кейін Ваймарға қоныстанды, онда Кристоф Мартин Виландтың «Неміс Меркурийі» (Der Teutsche Merkur) журналында ынтымақтасы болып жұмыс істеді, соңынан оның күйеу баласы болды. Рейнхольд 18 мамыр 1785 жылы Виландтың қызы София Катарина Сусанна Виландқа (19 қазан 1768 – 1 қыркүйек 1837) үйленді. «Неміс Меркурийінде» Рейнхольд 1786-87 жылдары «Кант философиясына арналған хаттар» (Briefe über die Kantische Philosophie) атты еңбегін жариялады, ол Иммануил Кантты кең оқырман қауымына таныстыруда маңызды рөл атқарды. Осы хаттардың нәтижесінде Рейнхольд Йена университетіне шақырылып, 1787 жылдан 1794 жылға дейін дәріс берді. Рейнхольд сананың бірлігі мен қызметіне Канттан гөрі көбірек мән береді. Сана қағидасы әрбір идеяның объектіге де, субъектіге де байланысты екенін, және оның екеуінен де бөлініп, екеуімен де біріктірілу керектігін көрсетеді. Форма материяны, ал субъект объектіні жасай алмайтындықтан, біз өзінің мәнінде бір нәрсені қабылдауға мәжбүрміз. Егер сананың мәні байланыс әрекеті болса, онда бұл түсінік өзіне қайшы келеді. Сондықтан ойлануға болатын, бірақ ойлана алмайтын нәрсе бар.

Кант философиясы туралы хаттар

Бұрын католик діни қызметкері болған Рейнольд христиандық моральдық құндылықтарын және жеке басының қадір-қасиетін сақтап қалды. Оның ойлауынша, христиан дінінің ең негізгі ілімдері – жоғары тұрған Құдай мен адам жанының өлместігі – оның ойлауында алдын ала болжамдар еді. Рейнхольд Канттың философиясы діни аянға немесе философиялық күмән мен фаталистік пантеизмге балама беретінін көрсетуге тырысты. Бірақ Канттың «Таза ақыл-ойды сындау» еңбегі қиын әрі түсініксіз кітап болды. Ол көп оқылмады және аз әсер етті. Рейнхольд бұл туралы өзінің пікірлерін «The German Mercury» әдеби журналына жазуға шешім қабылдады. Ол кітаптың басы мен ортасын өткізіп, соңынан бастады. Рейнхольд кітапты ең жақсысы аяғынан бастап, кері қарай оқуға болады екенін көрсетті, яғни соңғы бөлімінен бастап. «Сын-пикирдің» соңғы бөлімінде Кант адамгершілік мәселелерін және олардың Құдай туралы рационалды идеялармен, еркін ерікпен және өлімнен кейінгі өмірмен байланысын талқылады. Осы мәселелер Рейнхольдты ең көп алаңдатты. Бұл мәселелерді халыққа кітаптың басында және ортасында келтірілген өте күрделі эпистемологияның орнына ұсыну арқылы Рейнхольд үлкен қызығушылық тудырды. Нәтижесінде Канттың «Сыны» бірден маңызды кітапқа айналды. Философия тарихшысы Карл Америкстің айтуынша, «Фихте, Гегель, Шеллинг, Шиллер, Холдерлин, Новалис және Фридрих Шлегель барлығы да өз ойларын Рейнхольдтің Кантты оқуына реакция ретінде дамытты». Рейнхольдтың пікірінше, адам болашақта сыйлыққа тек жақсылыққа ұмтылу арқылы ғана үміт арта алады. Жақсылықты тек сыйлық алу ниетімен жасау моральдық емес. Рейнхольдтың тарихқа баса назар аударғаны оның философиялар мен діндерді белгілі бір дәуірдегі ақыл-ойдың қажеттіліктеріне қалай жауап бергендігіне қарай бағалауға тиіс екендігінен көрінеді. Оның ойынша, философиялық дамудың негізгі рационалдығы бар. Жаңа философиялар тарихтың диалектикасында өмір сүру үшін қайта-қайта күресуге тиіс, онда прогресс санасыз түрде жүзеге асып жатады. Жоғары тұрған Құдайға қатысты, адамның ішкі моральдық заңы осындай құдайда сыртқы түрде көрінеді. Бұл өте өзгешелік немесе шеттелу рационалдық процестің бір бөлігі. Ол өзіндік болмысынан өзге нәрсе арқылы өзіндік болмысын тереңірек тануға мүмкіндік береді.

Ағылшын тіліндегі шығармалары

Адамның бейнелеу қабілеті туралы жаңа теорияға эссе, Берлин-Бостон: Уолтер де Грюйтер, 2011. Карл Америкс (ред.), Кант философиясы туралы хаттар, Кембридж: Кембридж университетінің баспасы, 2005.