Көне Солтүстік Еуропа Мәдениеті: Тығыз өрнекті керамика дәуірі
Comb Ceramic culture
Ежелгі Шығыс Еуропа мәдениеті: Тықыр-тарақ керамикалық өнер (4200-2000 ж.б.э.). Аңшы-жинаушы өмір салты, алғашқы егіншілік іздері, географиясы және мәдениеттері.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ежелгі солтүстік-шығыс Еуропа мәдениеті
Ancient northeast European culture
Тісті керамикалық мәдениеті немесе Шұңқырлы тісті керамикалық мәдениеті, көбінесе CCC немесе PCW деп қысқартылады, солтүстік-шығыс Еуропа мәдениеті, оның тісті керамикалық ыдыстарымен сипатталады. Ол шамамен б.з.д. 4200 жылдан б.з.д. 2000 жылға дейін болған. Тісті керамикалық мәдениетінің өкілдері негізінен мезолиттік аңшы-жинақшы (шығыс аңшы-жинақшы) өмір салтын, ерте шаруашылықтың іздерімен ұстанған деп саналады.
The Comb Ceramic culture or Pit Comb Ware culture, often abbreviated as CCC or PCW, was a northeast European culture characterised by its Pit–Comb Ware. It existed from around 4200 BCE to around 2000 BCE. The bearers of the Comb Ceramic culture are thought to have still mostly followed the Mesolithic hunter gatherer (Eastern Hunter Gatherer) lifestyle, with traces of early agriculture.
Тарату
Табылған артефактілердің таралу аймағы солтүстікте Финнмарк (Норвегия), батыста Каликс өзені (Швеция) мен Ботния шығанағы (Финляндия), ал оңтүстікте Висла өзені (Польша) арқылы өтеді. Оған Эстонияның Нарва мәдениеті және Финляндияның Сперринг мәдениеті сияқты мәдениеттер кіреді. Олар көбінесе аңшы-жинақшылар болған, алайда мысалы, Эстониядағы Нарва мәдениеті егіншілікпен айналысқандығына қатысты белгілі бір дәлелдерді көрсетеді. Осы аймақтың бір бөлігі кейінірек Кордты керамика мәдениетіне (Corded Ware horizon) сіңіп кетті.
The distribution of the artifacts found includes Finnmark (Norway) in the north, the Kalix River (Sweden) and the Gulf of Bothnia (Finland) in the west and the Vistula River (Poland) in the south. It would include the Narva culture of Estonia and the Sperrings culture in Finland, among others. They are thought to have been essentially hunter gatherers, though e. g. the Narva culture in Estonia shows some evidence of agriculture. Some of this region was absorbed by the later Corded Ware horizon.
Керамика
Пит-Комб мәдениеті – Еуропадағы қыш ыдыстар мен егіншіліктің бірге даму қағидасынан сирек кездесетін ерекшеліктердің бірі. Таяу Шығыста егіншілік қыш ыдыстардан бұрын пайда болды, ал егіншілік Таяу Шығыстан Еуропаға тарағанда, қыш ыдыстар жасау да бірге келді. Дегенмен, ең көне қыш ыдыстар Азияда табылды, онда қыш ыдыстар егіншіліктен көп бұрын жасалған. Бұл мәдениет Сибирь мен қашықтағы Қытайдың ықпалында болған сияқты. Керамика 40-60 литрлік сыйымдылығы бар, дөңгелек немесе төменгі жағы сүйір келген үлкен ыдыстардан тұрады. Ыдыстардың пішіні өзгермеген, бірақ безендірілуі әртүрлі болды. Жердің биіктігіне сәйкес мерзімдеу арқылы керамика дәстүрлі түрде (Äyräpää 1930) келесі кезеңдерге бөлінеді: ерте (Ka I, шамамен б.з.д. 4200 – 3300 жж.), классикалық (Ka II, шамамен б.з.д. 3300 – 2700 жж.) және кеш Пит-Комб (Ka III, шамамен б.з.д. 2800 – 2000 жж.). Алайда, табылған тарақ өрнектерінің (мысалы, Карелия тасмуында) калибрленген радиокөміртектік жасы 5600 – 2300 жж. аралығын көрсетеді (Geochronometria Vol. 23, 93–99 бб., 2004 ж.). Тарақ өрнектерінің көптеген стилі арасында асбесттің қасиеттерін пайдаланатын бір түрі бар: Асбест ыдыстары. Бұл дәстүр әртүрлі мәдениеттер арқылы Темір ғасырына дейін сақталды, онда асбест керамикалық сазды нығайту үшін қолданылды. Басқа стильдер: Пхиенсильта, Якарла, Киирикки, Пёлья және Сярайсниеми ыдыстары. Sperrings керамикасы – Финляндияда табылған жас ерте Пит-Комб ыдысы (Ka I:2) үшін берілген бастапқы атау.
The Pit–Comb Ware culture is one of the few exceptions to the rule that pottery and farming coexist in Europe. In the Near East farming appeared before pottery, then when farming spread into Europe from the Near East, pottery making came with it. However, in Asia, where the oldest pottery has been found, pottery was made long before farming. It appears that the Comb Ceramic Culture reflects influences from Siberia and distant China. The ceramics consist of large pots that are rounded or pointed below, with a capacity from 40 to 60 litres. The forms of the vessels remained unchanged but the decoration varied. By dating according to the elevation of land, the ceramics have traditionally (Äyräpää 1930) been divided into the following periods: early (Ka I, c. 4200 BC – 3300 BC), typical (Ka II, c. 3300 BC – 2700 BC) and late Comb Ceramic (Ka III, c. 2800 BC – 2000 BC). However, calibrated radiocarbon dates for the comb ware fragments found (e. g., in the Karelian isthmus), give a total interval of 5600 BC – 2300 BC (Geochronometria Vol. 23, pp 93–99, 2004). Among the many styles of comb ware there is one which makes use of the characteristics of asbestos: Asbestos ware. In this tradition, which persisted through different cultures into the Iron Age, asbestos was used to temper the ceramic clay. Other styles are Pyheensilta, Jäkärlä, Kierikki, Pöljä and Säräisniemi pottery with their respective subdivisions. Sperrings ceramics is the original name given for the younger early Comb ware (Ka I:2) found in Finland.
Тұрғын үйлер
Елді мекендер теңіз жағалауында немесе көлдердің жанында орналасқан, ал экономикасы аң аулау, балық аулау және өсімдіктер жинауға негізделген. Финляндияда теңіз мәдениеті қалыптасты, ол егермен аң аулауға қарай мамандана берді. Ең көп таралған тұрғын үйлер шамамен 30 шаршы метрлік конус тәрізді шатырлар болған, онда 15-ке жуық адам тұруға мүмкіндік болған. Сонымен қатар, б.з.б. 4000 жылдан бастап ағаштан жасалған төртбұрышты үйлер Финляндияда кеңінен таралды. Елді мекендерде қабірлер қазылып, өлгендер қызыл охрмен жабылған. Типтік тарақ өрнекті керамика дәуірінде шақ тас және янтарьдан жасалған заттар қабірлік сыйлықтар ретінде кеңінен қолданылған.
The settlements were located at sea shores or beside lakes and the economy was based on hunting, fishing and the gathering of plants. In Finland, it was a maritime culture which became more and more specialized in hunting seals. The dominant dwelling was probably a teepee of about 30 square meters where some 15 people could live. Also rectangular houses made of timber become popular in Finland from 4000 BC cal. Graves were dug at the settlements and the dead were covered with red ochre. The typical Comb Ceramic age shows an extensive use of objects made of flint and amber as grave offerings.
Құралдар
Тас құралдар уақыт өте келе өте аз өзгерді. Олар шифер мен кварц сияқты жергілікті материалдардан жасалған. Табылған заттар Скандинавияның солтүстігінен әкелінген қызыл шифер, Сайма көлінен асбест, Онега көлінен жасыл шифер, Балтық теңізінің оңтүстік жағалауынан янтарь және Ресейдің солтүстік-батысындағы Валдай аймағынан кремний сияқты кең ауқымды сауда желісі болғанын көрсетеді.
The stone tools changed very little over time. They were made of local materials such as slate and quartz. Finds suggest a fairly extensive exchange network: red slate originating from northern Scandinavia, asbestos from Lake Saimaa, green slate from Lake Onega, amber from the southern shores of the Baltic Sea and flint from the Valdai area in northwestern Russia.
Өнер
Бұл мәдениетке күйдірілген саз балшықтан жасалған кішкентай мүсіндер мен тастан жасалған жануарлардың бас-аяқтары тән еді. Жануарлардың бас-аяқтарында көбінесе бұлан мен аю бейнеленген, олар мезолит дәуірінің өнерінен шыққан. Сонымен қатар, көптеген тас суреттері де кездесетін. Көптеген деректерде, ерекше тісті өрнекпен жасалған қыш ыдыстардың сәнділігі жоғары болғаны және оларды жасағандардың құнды кеспеден жасалған әшекейлерді киюді білгені айтылады.
The culture was characterised by small figurines of burnt clay and animal heads made of stone. The animal heads usually depict moose and bears and were derived from the art of the Mesolithic. There were also many rock paintings. There are sources noting that the typical comb ceramic pottery had a sense of luxury and that its makers knew how to wear precious amber pendants.
Тіл
Бұрынғы заманда Комб Вэре халқының таралуы урал тілдерінің таралуымен байланысты екендігі жиі айтылды, сондықтан осы мәдениетте ерте урал тілі қолданылған болуы керек делінген. Сондай-ақ, осы мәдениеттің өкілдері фин-ұғыр тілдерінде сөйлеген болуы мүмкін деген пікір де болған. Бірақ, Комб Вэре халқы палеоевропалық тілдерде сөйлеген болуы да мүмкін, себебі кейбір топонимдер мен гидронимдер кейбір аймақтарда уралдық емес, үнді-еуропалық емес тілдің болғанын көрсетеді. Одан бөлек, қазіргі ғалымдар прото-урал тілінің отаны Волганың шығысында, тіпті Уралдан да шетте орналасқан деп санайды. Урал тілдерінің батысқа қарай кеңінен таралуы Комб керамикалық мәдениетінің жойылғаннан кейін, шамамен б.з.д. I мыңжылдықта болған болуы мүмкін.
In earlier times, it was often suggested that the spread of the Comb Ware people was correlated with the diffusion of the Uralic languages, and thus an early Uralic language would have been spoken throughout this culture. It was also suggested that bearers of this culture likely spoke Finno Ugric languages. Another view is that the Comb Ware people may have spoken Palaeo European languages, as some toponyms and hydronyms also indicate a non Uralic, non Indo European language at work in some areas. In addition, modern scholars have located the Proto Uralic homeland east of the Volga, if not even beyond the Urals. The great westward dispersal of the Uralic languages is suggested to have happened long after the demise of the Comb Ceramic culture, perhaps in the 1st millennium BC.
Генетика
Саг және басқалар (2017) Кудрукюлада жерленген үш CCC жеке тұлғасын Y hg R1a5 YP1272 (ISOGG 2020 нұсқасы бойынша R1a1b~) деп талдады, сондай-ақ U5b1d1, U4a және U2e1 типтес mtDNA үлгілерін анықтады. Mittnik (2018) екі CCC жеке тұлғасын зерттеді. Еркек R1 (2021: R1b M343) және U4d2 тасымалдаған, ал әйел U5a1d2b тасымалдаған. Жалпы, CCC жеке тұлғалары көбінесе Шығыс аңшы-жинақшылар (EHG) тегінен шыққан, тіпті Нарва мәдениетінің өкілдеріне қарағанда олардың EHG тегі жоғары болды. Ламидис және басқалар (2018) зерттеуінде 15% Батыс аңшы-жинақшы (WHG) тегі, 65% Шығыс аңшы-жинақшы (EHG) тегі – бұл Шығыс Балтық теңізінің бұрынғы мәдениеттеріне қарағанда жоғары көрсеткіш, және 20% Батыс далалық малшы (WSH) тегі анықталды.
Saag et al. (2017) analyzed three CCC individuals buried at Kudruküla as belonging to Y hg R1a5 YP1272 (R1a1b~ after ISOGG 2020), along with three mtDNA samples of mt hg U5b1d1, U4a and U2e1. Mittnik (2018) analyzed two CCC individuals. The male carried R1 (2021: R1b M343) and U4d2, while the female carried U5a1d2b. Generally, the CCC individuals were mostly of Eastern Hunter Gatherer (EHG) descent, with even more EHG than people of the Narva culture. Lamnidis et al. (2018) found 15% Western Hunter Gatherer (WHG) ancestry, 65% Eastern Hunter Gatherer (EHG) higher than among earlier cultures of the eastern Baltic, and 20% Western Steppe Herder (WSH).