Кіріспе
Сэр Ричард Уиллис, 1-ші барон (кейде "Уиллис" деп те жазылады) (13 қаңтар 1614 – желтоқсан 1690) – Англия азамат соғысы кезінде корольшілдердің офицері, ал аралық кезеңде парламентшілер үшін жұмыс істеген қос агент.
Ерте өмір
Уиллис – Томас Уиллистің кіші інісі болды. Екеуі де Кембриджширдегі Фен Диттон мен Хорнингсидің иесі, заңгер Ричард Уиллистің ұлдары, ал Ричард Уиллис – Уэр, Гертфордширдегі Баллс иесі Уильям Хенмарштің қызы және мұрагері Джейннің әкесі. Екеуі де I Карл тарапынан Кембриджширдегі Фен Диттон барондары атанды.
Мансап
Уиллис 1631 жылы Кембридждегі Крайст колледжіне оқуға түсіп, сол жылы Грейдің қонақүйіне қабылданды. Кіші ұлы болғандықтан, ол мұраға аз үміткер болды, сондықтан голланд әскеріне қатысып, 1637 жылы Бреда қамалында қызмет етті, ал 1639 жылдан 1640 жылға дейін епископтар соғыстарында король Карл I-ге қызмет етуге оралды. Азамат соғысы басталар алдында Уиллис сэр Томас Лансфорд басқаратын Уайтхоллдағы Король гвардиясының құрамында болды. Ол король армиясының офицері ретінде роялистерге қосылды, 1 қазан 1642 жылы король оны Шрусберидегі атты әскер шайқасындағы батырлығы үшін сер титулына ие етті, содан кейін Уильям Вильерс, 2-ші виконт Грандисонның қол астында атты әскер полкінің полковнигі болып тағайындалды. Осы кезеңде ол екі рет тұтқындалды, бірақ қашып үлкерді. 1644 жылы Эльсмирде тұтқындалғаннан кейін тоғыз ай бойы Лондон мұнарасында қамауда болған Уиллис Принц Руперттің әскеріне қосылды. Уиллис Линкольншир, Ноттингемшир және Ратланд округтерінің генерал-полковнигі болды, ал 1645 жылдың мамырында Ньюарк губернаторы болып тағайындалды. Осы кезде Принц Руперт Насеби шайқасында жеңіліске ұшырады, ал корольдің қарсыласы және кеңесшісі лорд Дигби жасаған қастандықтар салдарынан таққа қарсы күдік туды. Руперт Бристольде бағынғаннан кейін Карл өзінің немере інісін қызметтен босатып жіберді. Чарльз Ньюаркта болғанда Руперт оны өзінің абыройына келтірген зиян деп есептеген нәрсеге наразылық білдіру үшін келді; Уиллис Лорд Джерардпен бірге оны қарсы алуға шықты. Руперттің талап етуімен өткен сот оны ақтады, бірақ Уиллис, король оның Рупертке адалдық танытқаны үшін сенімсіз деп санағандықтан, Ньюарк губернаторы лауазымынан Лорд Беласизбен ауыстырылды. Уиллис оны дуэльге шақырды, бірақ король оны тоқтатып, Руперт, оның інісі Морис, Джерард және басқа да кавалерлер Уиллис жағына шығып, одан кейін болған дау-жанжалдың нәтижесінде барлығы король қызметінен босатылды. Руперт кейін корольмен татуласты, ал Уиллис бұрынғы қызметі үшін 1646 жылдың маусымында Фен Диттон баронеті титулын алды, оның үлкен ағасы, жер иесі және саясаткер бес жыл бұрын осы құрметке ие болған еді. Роялистер жеңілгеннен кейін Уиллис біраз уақыт Италияда болып, 1652 жылы Англияға оралып, Роялистердің құпия ұйымы – "Мұрағатты түйінге" (Sealed Knot) қосылды (Ньюарк губернаторының орынбасары Беласиз де оның мүшесі болды). Алайда, Уиллис қос агент болған сияқты көрінеді. Ол екі рет тұтқындалса да, 1656 немесе 1657 жылы Джон Турло басқаратын Кромвельдің құпия қызметімен байланыс орнатты, мүмкін ақша үшін (Чарльз Диккенс "Англия тарихы", XXXIV тарауында Уиллис "Оливерге олардың арасында болғанның бәрін хабарлап, жылына екі жүз фунт алған" деп жазған). Әлде болмаса, Уиллис роялистер жеңіліске ұшыраған жағдайда өзінің қауіпсіздігін қамтамасыз етуді көздеген болуы мүмкін. Оның әрекеттеріне қатысты сын пікірлер айтылса да, Уиллис маңызды ақпаратты бергені немесе ескі достарына сатқындық жасағаны туралы ешқандай дәлел табылмады. 1659 жылы Уиллисті болашақ король Карл II-ге Турлоның хатшысы Сэмюэл Морланд жамандап, оны Турло мен Кромвельмен бірге Чарльз бен оның бауырларын жалған сылтаумен Англияға қайтаруға (Сассекстегі жақтастарымен кездесуге) және оларды өлтіруге сұраған деп айыптады. Морланд бұл жоспарды Линкольн қонақүйіндегі Турло кеңсесінде ұйықтап жатқандай болып жүргенде білген. Корольдік билік қайта орнатылғаннан кейін Уиллис сарайға жоламайтын болды, бірақ басқа жазалар қолданылмады, бұл оның бұрынғы қызметіне көрсетілген құрметтің белгісі болды. Ол айқын кірісі бар әйелге үйленді және отбасымен бірге Фен Диттон қаласында жайлы зейнеткерлікке шықты. 16-20 мамыр аралығында жазылған өсиеті 1690 жылдың 10 желтоқсанында бекітілді.
Жеке өмір
Уиллис 1659 жылы немесе одан бұрын Уолтхемдегі Уорлистің Томас Фокстың қызы және жалғыз мұрагері Элисқа үйленді [1662 жылғы 26 қарашада қайтыс болды], сондай-ақ Шиптон, Оксон және Кент, Чарингтегі Петтте Роберт Хонивудтың қызы Эннмен. Оның 1684 жылғы 27 қазанда жасалған өсиеті 1688 жылғы 28 наурызда бекітілді. Элис – мартиролог Джон Фокстің шөбересі, оның әкесі Джон Фокстің ұлы Самуил (1560–1630) болған. Барондық атақ Уорлистің сэр Томас Фокс Уиллиске (Sir Thomas Fox Willys, of Warlies) (30 маусым 1661 – 1701) көшті, оның атасы Томас Фокс "ақыл-ойы кеміс" болып туылғанын айтқан және 59 жасында үйленбей, баласыз қайтыс болды. Оның қайтысымен Уиллис үшін жасалған барондық атақ тоқтатылды.
Әдебиетте
Ричард Уиллис 1828 жылы Парижде жарық көрген Виктор Гюгоның «Кромвель» пьесасының екінші әрекетінде кейіпкер ретінде көрінеді. Иэн Пирс «Бір саусақтың ізі» кітабының түсіндірмесінде кітаптың көп бөлігінің сюжеті Уиллистің өмірінен және оның атын ақтаруға отбасының кейінірек жасаған сәтсіз тырастықтарынан шабыттанғанын айтады.