Кіріспе

1942 жылғы Арнольд Шоенбергтің фортепиано концерті

Арнольд Шоенбергтің фортепиано концерті, Op. 42 (1942) – АҚШ-тағы эмиграцияда жазылған оның кейінгі туындыларының бірі. Ол төрт байланысты бөлімнен тұрады: Andante (1–175 такт), Molto allegro (176–263 такт), Adagio (264–329 такт) және Giocoso (330–492 такт). Шамамен 20 минуттық концерттің тұңғыш орындалуы 1944 жылғы 6 ақпанда Нью-Йорктегі NBC оркестрінің Radio City Habitat-ында Леопольд Стоковский мен NBC симфониялық оркестрінің орындауында, Эдуард Штуерманның фортепианода сүйемелдеуімен болды. Ұлыбританиядағы тұңғыш орындалуы 1945 жылғы 7 қыркүйекте BBC Proms-те Кила Гринбаум (фортепиано) және Базил Камеронның дирижерлігімен өтті. Алғашқы неміс орындалымы 1948 жылғы 17 шілдеде Дармштадт жазғы мектебінде Петр Штадленнің жеке орындауымен болды.

Комиссия

Концерт бастапқыда Оскар Леванттың тапсырысымен туындаған.

Он екі түсті техника

Бұл шығармада он екі тондық техниканың тұрақты қолданылуы және тек бір тондық қатар ("тіл өте жүйелі, бұл нағыз он екі дыбысты Шенберг") бар, бірақ Шенберг бұрын талап еткендей қатаң емес (мысалы, серияның тоғызыншы, оныншы және он бірінші тоннары он екінші тон алғаш естілгенге дейін қайталанады). Ашылу мелодиясы отыз тоғыз такттан тұрады және тондық қатардың төрт түрін келесі ретпен ұсынады: негізгі жиын, ретроградтық инверсия, ретроград және инверсия. Екі инверсия да транспозицияланған. Тондық қатарды бөлудің төрт түрі анықталды: сызықтық, диадалар немесе тетракордтар бойынша, еркін және трикордтар бойынша. Сызықтық ұсынылымдар реттелген, толық қатарлардың немесе құрамдас гексахордтардың қатаң ұсынылымдары, және Andante және Giocoso бөлімдерінде басымдыққа ие. Екінші түрі он екі тондық жиынтықты симметриялы түрде алты диадаға немесе үш тетрахордқа бөледі және Molto allegro-да кездеседі. Үшінші түрі қатардың сегменттерінің немесе фрагменттерінің ретсіз ұсынылуынан тұрады және негізінен Adagio бөлімінде қолданылады. Соңғы түрі, трихордалық бөлініс, концерттің бойымен кездеседі және инверсиялық комбинаторлық қатарлар жұптарынан құрылған кешендердің дискретті трихордаларынан жасалған екі өлшемді дизайн болып табылады.

Бағдарламалық аспектілер

Қолжазбада төрт бөлімнің әрқайсысының басында белгілер бар, бұл шығарманың композитормен, сондай-ақ жалпы неміс босқындарымен өмірбаяндық байланысын көрсетеді. Белгілер: "Өмір оңай болды", "Кенеттен жеккөрушілік пайда болды", "Ауыр жағдай туды" және "Бірақ өмір жалғасады", олардың әрқайсысы музыкада сәйкес келетін өрнекпен ұштастырылған. Бұл белгілер соңғы жарияланған нұсқаға қосылмады, себебі Шенберг осы сияқты нақты музыкалық түсіндіруге қарсы болды: олар шығарманың жазылуына жетекшілік ету үшін болған, тыңдаушыға бағдарламалық мағлұмат беру үшін емес.

Бірінші қимыл

Алегант, Брайан және Дональд Маклин. 2001 жыл. "Кеңеюдің мәні туралы". Музыка теориясы журналы 45, № 1 (көктем): 31–71. Мид, Эндрю. 1985 жыл. "Арнольд Шенбергтің он екі тонды музыкасындағы кең ауқымды стратегия". Жаңа музыка перспективалары 24, № 1 (күз-қыс): 120–157. Мид, Эндрю. 1989 жыл. "Он екі тонды ұйымдастыру стратегиялары: талдау үлгілері". Интеграл 3: 93–169.

Бірінші, үшінші және төртінші қимылдар

Ротштейн, Уильям. 1980 жыл. "Он екі тондық жүйедегі сызықтық құрылым: Дональд Мартиноның "Пианиссиссимо" шығармасын талдау". Музыка теориясы журналы 24: 129–165. Алегант (2001) еңбегінде сілтеме жасалған.